XÃ TRẦN HƯNG ĐẠO (CŨ) – DẤU ẤN THỜI HOA LỬA TRÊN ĐẤT SEN NGƯ
XÃ TRẦN HƯNG ĐẠO (CŨ) – DẤU ẤN THỜI HOA LỬA TRÊN ĐẤT SEN NGƯ
Xã chiến đấu Hưng Đạo thuộc xã Sen Thủy (Lệ Thủy) là điển hình về tổ chức, xây dựng làng xã chiến đấu ngay trong lòng địch. Từ năm 1947-1954, dân quân, du kích Hưng Đạo đã phối hợp với lực lượng vũ trang huyện Lệ Thủy tổ chức hàng chục cuộc phục kích, tiêu diệt hàng nghìn quân địch, phá hủy nhiều xe quân sự…, góp phần thực hiện thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở tỉnh ta. Theo gia phả của một số dòng họ, Hưng Đạo được thành lập vào khoảng năm 1460.
Thời mới thành lập, xã nằm trong tổng Thủy Liên (gồm 19 làng xã). Đầu thời Nguyễn (Gia Long), xã Hưng Đạo thuộc huyện Lệ Thủy, phủ Quảng Bình. Sau cách mạng tháng 8-1945, UBND Cách mạng lâm thời huyện đã thống nhất thành lập các xã mới trong đó có xã Hưng Đạo (2-1946). Trải qua chiều dài lịch sử, tên xã cũng như địa giới hành chính có nhiều thay đổi, ngày nay cụm trung tâm di tích lịch sử xã chiến đấu Hưng Đạo thuộc xã Sen Thủy, huyện Lệ Thủy. Ngày 19-12-1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Ủy ban Kháng chiến các cấp được thành lập và ra lời kêu gọi động viên nhân dân ra sức chuẩn bị mọi mặt để kháng chiến.
Ngay từ đầu, nhận thấy vị trí quan trọng của xã Hưng Đạo là cửa ngõ án ngữ con đường chiến lược từ Huế ra Quảng Bình, thực dân Pháp tìm mọi cách đánh chiếm nơi này. Chúng coi đây là điểm quan trọng về mặt quân sự, là nơi có thể cung cấp sức người, sức của cho chiến tranh xâm lược.
Vì vậy, sau khi chiếm được Đồng Hới, quân Pháp tiến lên Lệ Thủy và về xã Hưng Đạo, đóng ở ba vị trí then chốt là Sen Hạ, Phú Thiết và chợ Mai. Mỗi vị trí có một đại đội đóng giữ để án ngữ vùng giáp ranh giữa Quảng Bình, Quảng Trị và con đường giao thông huyết mạch quốc lộ 1A. Đến cuối năm 1947, các thôn trong xã gần như bị chia cắt vì địch đã kiểm soát được địa bàn, chúng lập ra 30 bốt gác trong các thôn và canh gác ngày đêm. Đặc biệt, chúng cùng bọn địa chủ cường hào lập ra mạng lưới chỉ điểm để bắt bớ, đe dọa cán bộ, nhân dân ta, gây phiền hà cho gia đình có người thân.
