Xã Vĩnh Hòa vượt khó khăn, bám đất, bám dân chuyển vùng (1948 - 1954)

Huỳnh Đức Trung chỉ huy, đồn tại nhà bà Cai lớn, đồn đầu cầu Bến Vựa do Chef Tánh chỉ huy, đồn ngã ba lộ đất Giồng Trung do sắc lính Cộng hòa Vệ binh đóng. Sau khi đóng đồn xong, chúng bắt dân phải đi kê khai số ruộng đã làm (lúa đang trổ), nếu không khai hoặc khai thiếu thì chúng đánh đập. bỏ tù, dân không biết nên đi kê khai; sau khi kê khai xong, chúng bắt buộc mỗi mẫu đóng 20 gia lúa, chừng ấy dân mới hiểu ra là bọn chúng đi ăn cướp có trống, có kèn, dân có thu nhập gì thì tối lại, lính đi ăn cướp điển hình như trường hợp ông Lê Văn Nhẩm bán 01 cặp heo buổi sáng, thì tối lại lính bắt đóng đinh lỗ tai và lấy sạch tiền bán heo.

Trong năm 1948, chúng bắn giết rất nhiều người, đặc biệt gây ra cuộc thảm sát tại Truông Giồng Giá khu vực Vĩnh Hòa, Tân Thuỷ, Bảo Thuận, bắn 30 người trong vòng 01 giờ. Cuối năm 1948 sang năm 1949, địch lấn chiếm gần hết huyện, chỉ còn các rìa rừng, Bảo Thạnh, Tân Thủỷ và 01 vài ấp ven sông Hàm Luông. Ở Vĩnh Hòa, chúng đóng 04 đồn, tua, cán bộ, đảng viên, du kích phải sang Thạnh Phú xây dựng căn cứ.

Lúc đầu, cán bộ chiến sĩ ở tạm tại Giồng Chuối (An Đức), Giống Gạch, Giồng Cổ Chi (An Hiệp) và An Ngãi Tây, nhưng đường về xã đé công tác rất bất tiện, ta chỉ móc nối cơ sở hợp pháp, nhưng cơ sở cũng bị địch bắt, bị giết, như ngày 10/7/1949, cơ sở ta là ông Đinh Văn Tình Mì bắt và bắn ông rồi thả trôi sông.mang tiền lên An Hiệp giao cho cách mạng, đi đến Giống Chuối bị Ách Thấy tình thế bất tiện, nên lực lượng kháng chiến đổi hướng về côn Rừng (Thạnh Phú) cùng cô lại lực lượng, người già và người không có khả năng bám trụ được đưa di điều lăng ở Trà Vinh hoặc Cà Mau, người khỏe mạnh có khả năng bám trụ thì chia thành tốp thay phiên về công tắc về công tác cánh Giồng Trung. theo kiểu "vọt cần câu", có một bộ phận nằm tại Biện Lễ (Thạnh Phú)

Vĩnh Hòa gồm 04 người: chị Chang, anh Đây, anh Cứt, anh Xảo đi bằng xuồng ba lá từ Thạnh Phú về Ba Tri trên cửa biển Tân Thủỷ. Khi ra giữa biển gặp nước ròng chảy xiết, xuồng bị lật 04 đ/c phải ôm leo lên cột hàng đáy, vì chị Chang là nữ không leo lên cột được, đuối sức buông tay trôi theo dòng nước hy sinh, còn lại 03 đồng chí nam trèo lên tới đoạn dây chẳng và ngồi trên dây sắt tự trói mình vào cột để khi ngủ mê khỏi té xuống nước, nhịn đói, nhịn khát tới ngày thứ bảy không còn ai tỉnh táo may gặp đoàn cán bộ Bình Đại trên đường đi công tác về ngang trông thấy leo lên đưa từng người xuống xuồng trong tình trạng kiệt sức nửa tỉnh nửa mê, cấp tốc đưa đến Quân Dân y tỉnh cấp cứu.

Muốn bám về xã, trước nhất, phải móc nối với gia đình, mọi sự ăn ở, tin tức tình hình địch đều do người thân lo cả, rồi mới nhờ gia đình làm sợi dây liên lạc móc nối đảng viên, cơ sở nếu không đi bước đi này thì chỉ một ngày là bị lộ. Nhưng ngặt thay, giặc biết được chủ trương của ta, ra sức để phòng, bắt buộc gia đình có người đi kháng chiến hoặc đi tần cư hằng đêm phải đi "nằm khóm", nếu ai không đi thì bị dánh đập bỏ tủ.

Chúng lấy địa điểm "bãi lỗ" là nơi tập trung (Bải lở từ nhà Năm Xemến nhà bà Bảy Cát và đi sâu xuống kênh sát nhà Bảy Dừa, trước đây gọi là Bãi lỡ), mỗi hộ có người đi thì cất 01 cái thum vừa bằng chỗ nằm, có nóc che, cứ 06 giờ chiều phải có mặt, ngủ tới 06 giờ sáng môi được về. mục đích cách ly gia đình với người đi lầm cách mạng, không cho liên lạc nhau, hòng ngăn chặn ta không bám về làng được.

Phong trào cách mạng ở Ba Tri nói chung, Vĩnh Hòa nối riêng còn rất nhiều khó khăn, việc trở về bám trụ lẻ tẻ của một vài xã dễ bị địch phát hiện, tập trung đàn áp, đánh phá. Do đó, cần có sự thống nhất chung.