XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN CÁCH MẠNG, ĐÁNH BẠI ÂM MƯU GÂY PHỈ CỦA THỰC DÂN PHÁP (1952 - 1954)

Thực hiện sự chỉ đạo của cấp trên, cuối năm 1952, chính quyền ở địa phương đã được củng cố, xây dựng. Mỗi uỷ ban xã có từ 3 đến 5 người. Nhưng do thiếu cán bộ, nên ủy ban chủ yếu là các chức dịch cũ có tiến bộ, giúp đỡ kháng chiến, có uy tín trong cộng dân tộc địa phương. Cùng với chính quyền, các tổ chức đoàn thể quần chúng cũng được hình thành, song do điều kiện miền núi, xa xôi, hẻo lánh, dân cư ở phân tán, sự giác ngộ còn hạn chế. Vì vậy, vai trò và hoạt động của các tổ chức này chưa rõ nét như các địa phương ở vùng thấp.

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Châu uỷ và chính quyền địa phương, Nhân dân đã tổ chức thu hoạch xong vụ lúa mùa. Mậu dịch quốc doanh ở huyện đã được mở mang bán những mặt hàng thiết yếu cho dân như muối, dầu hỏa, vải...việc làm trên đã góp phần phục vụ đời sống Nhân dân vùng mới giải phóng nhưng cũng đập tan luận điệu của bọn phản động tuyên truyên cho bà con dân tộc là Việt Minh không cho dân muối ăn, Cùng với việc nhanh chóng ổn định sản xuất và đời sống cho dân, lực lượng dân quân du kích xã cũng được kiện toàn. Một số đồng chí chỉ huy được đi dự lớp bồi dưỡng cán bộ xã đội cơ sở của huyện Than Uyên.

Sau chiến dịch Tây Bắc thắng lợi, thực dân Pháp lún sâu vào thế bị động. Để cứu vãn tình thế, thực dân Pháp tiến hành âm mưu gây phỉ ở những vùng có điều kiện thuận lợi, nhằm mục đích phá hoại hậu phương kháng chiến của ta, tạo điều kiện cho quân Pháp giành lại thế chủ động chiến lược đã mất. Thực dân Pháp coi gây phỉ là biện pháp chiến lược, một bộ phận của chiến tranh xâm lược cho nên tập trung rất lớn người, của cải, vũ khí. Những nơi thực dân Pháp âm mưu gây phỉ là vùng biên giới Việt - Trung. Đây là vùng rừng núi hiểm trở, kinh tế, văn hóa, xã hội rất lạc hậu, những thành kiến giữa các dân tộc còn nặng nề, sự phân hoá giai cấp chưa sâu sắc, quan hệ dân tộc, dòng họ còn đậm nét, cơ sở và ảnh hưởng của cách mạng còn hạn chế. Đó là những điều kiện thuận lợi để chúng thực hiện âm mưu gây phỉ. Hồ Bốn nói riêng và vùng cao Than Uyên là những nơi mà thực dân Pháp thực hiện âm mưu gây phỉ, tuy nhiên, đây không phải là những trung tâm tập trung phỉ lớn.

Đầu năm 1953, thực dân Pháp thả 45 tên biệt kích xuống Than Uyên, xác định lấy Than Uyên là một trong địa bàn trọng yếu, là bộ phận trong kế hoạch gây phỉ quy mô lớn của thực dân Pháp ở vùng Tây Bắc, âm mưu này chúng đã chuẩn bị từ (năm 1949), chúng cấp tốc tuyển người tham gia lực lượng phi, cung cấp vũ khí, lương thực. Các tên đầu sỏ phản động ban đầu đóng giả là dân đi buôn đường dài để tránh sự nghi ngờ và phát hiện của ta, dần dần chúng công khai đi lại và nhận vũ khí. Được tăng cường thêm lực lượng, có trang bị vũ khí và có các tên cầm đầu, nên hoạt động của phỉ rất ngang nhiên. Chúng treo giải, hễ một người dân đi nhận súng được hưởng 50 đồng Đông Dương. Chúng tuyên truyền trong dân các khẩu hiệu “Xứ Thái tự trị không có người Kinh”, Người thiểu số không bắn người thiểu số”, lợi dụng chính sách thu thuế nông nghiệp và đi dân công của Nhà nước ta chúng đưa ra các luận điệu phản động: “đánh người Kinh để giải phóng thuế, giải phóng dân công”. Chúng hô hào Nhân dân phá các kho tàng của ta để cướp lương thực, thực phẩm, vũ khí. Với các thủ đoạn vừa lừa bịp, vừa đe doạ, cưỡng ép vừa mua chuộc chúng đã lôi kéo được một bộ phận quần chúng Nhân dân, vô hiệu hóa một số chính quyền của ta ở cơ sở. Mục đích của chúng hòng chia rẽ khối đại đoàn kết giữa các dân tộc, làm cho Nhân dân ta xa lánh cán bộ, bộ đội, không tin Chính quyền.

Tình trạng nổi phỉ diễn ra nghiêm trọng, tuy nhiên đại bộ phận Nhân dân xã Hồ Bốn vẫn một lòng một dạ theo Đảng, theo Bác Hồ và Chính phủ, một bộ phận nhỏ bị lôi kéo, mù quáng đi theo con đường lầm lỗi đó.

Do lực lượng của ta quá mỏng và còn yếu nên những kết quả trên chưa đủ sức ngăn chặn được hoạt động của bọn biệt kích, gián điệp và phản động. Cơ sở của chúng ngày càng mở rộng, lực lượng ngày càng đông lên tới 200 tên, chúng bắt đầu phục kích, tập kích các đơn vị bộ đội. Ngày 27/10/1953 chúng đánh chiếm Than Uyên, liên tiếp hai ngày sau phỉ chiếm Mường Than, Mường Cang. Từ giữa tháng 11/1953 chúng mở rộng hoạt động về phía các khu du kích cũ của ta như Mường Kim, Hồ Bốn, Lao Chải, Khao Mang... lúc này lực lượng bọn phỉ phát triển lên tới 2.000 tên. Ý đồ của Pháp lấy Than Uyên làm bàn đạp phát triển phỉ xuống Văn Chấn và Lục Yên.

Trước tình hình trên, Tỉnh uỷ Yên Bái xác định tiễu phỉ là công tác quan trọng, cấp bách, cần kiên quyết tập trung cán bộ, tăng cường lực lượng quân sự đánh vào các vị trí trung tâm của phi, củng cố cơ sở vùng đồng bào Mông, phát triển xuống vùng đồng bào Thái. Thực hiện chủ trương trên, đồng chí Nguyễn Đức - Bí thư Tỉnh uỷ cùng đồng chí Nguyễn Tiến Thanh (Tỉnh đội trưởng) trực tiếp chỉ đạo tiễu phỉ. Châu uỷ Than Uyên cũng phân công cán bộ xuống các địa bàn, dựa vào các cơ sở còn lại nắm tình hình và tổ chức lại lực lượng. Đồng chí Nguyễn Nừ phụ trách Hồ Bốn.

Đầu tháng 11/1953, Bộ Tư Lệnh khu X điều các đơn vị bộ đội địa phương của tỉnh Yên Bái tham gia tiễu phỉ, các Đại đội 96 và Đại đội 95, phối hợp với trung đoàn 246 tham gia nhiều trận đánh dành thắng lợi vang dội. Sau một thời gian tập trung lực lượng, đấu tranh kiên quyết, cuộc đấu tranh chống lại âm mưu gây phi của thực dân Pháp và bọn phản động của ta đã hoàn toàn thu được thắng lợi. Nhiều tên phi mang súng ra hàng, những người lầm đường lạc lối được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Chính phủ đã trở về địa phương làm ăn sinh sống, đoàn tụ với gia đình, ở Hồ Bốn bọn tàn quân phi nộp súng và một số phương tiện khác.

Từ ngày 2 đến ngày 22/02/1954, bộ đội ta tập trung đánh phỉ Than Uyên, tháng 11 năm 1954 bọn phỉ quay trở lại xã Hồ Bốn đi đường mòn từ Bản Nà Bang xã Mường Cang (ngày xưa, xã Hua Nà ngày nay) đi vào bản Háng Á sang Páo Lầu tiến sâu vào bản Trống Trở bắt thanh niên, trên đường đi chúng bắt được 15 người để chỉ đường đi vào các hộ dân để cướp tài sản (lợn, gà) và theo dõi cán bộ tại bản Trống Trở đã bắt được Ông Cứ A Lử, Cứ A Chinh, Vừ A Súa, Vừ A Hua để chỉ đường và đi theo phi, sau đó bị độ đội phát hiện rồi bắn trả. Một trận quyết liệt diễn ra tại bản Páo Lầu phi và bọn phản động không chống trụ lại bộ đội ta buộc chúng phải quay trở về bản Háng Á bắt Ông Thào Bùa Vang, Thào A Dình, Sùng A Sinh đi theo để làm tai sai cho phỉ. Đại đội 87,85,95 và tiểu đoàn 183 tập trung diệt các cụm phi ở Mường Cang, Mường Kim và Kim Nọi, ngày 31/3 thừa thắng bộ đội ta truy quét phỉ giải phóng Púng Luông, tàn quân của chúng bỏ chạy đi Quỳnh Nhai. Trong cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp và tiễu phỉ có sự đóng góp không nhỏ của nhân dân xã Hồ Bốn đã ủng hộ lương thực, thực phẩm, dẫn đường, nuôi dấu bộ đội và tham gia chiến đấu.

Trong cuộc chiến đấu chống thực dân Pháp và tiễu phỉ ở Hồ Bốn có sự đóng góp không nhỏ của Nhân dân ủng hộ lương thực, thực phẩm, dẫn đường và nuôi giấu bộ đội.

Từ thực tiễn đấu tranh giải quyết vấn đề phi giúp chính quyền địa phương những kinh nghiệm bước đầu rất quan trọng đó là: Vận dụng sáng tạo phương châm tiễu phỉ của Trung ương kết hợp song song giữa chính trị và quân sự, lấy chính trị làm căn bản, quân sự làm áp lực, dùng lực lượng vũ trang đánh tan các mục tiêu của phỉ, tiêu diệt sinh lực của chúng, đặc biệt là bọn cầm đầu. Vai trò của các tổ chức quần chúng trong vận động người thân giao nộp súng trở về chính nghĩa thực sự quan trọng. Cùng với việc thực hiện đúng đắn chính sách khoan hồng đối với những người nhẹ dạ, cả tin, bị cưỡng bức theo phỉ đã thực sự hối cải, góp phần giải quyết nhanh chóng nạn phỉ ở địa phương nói riêng và cả khu vực Tây Bắc nói chung. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ (1954), thực dân Pháp buộc phải ký Hiệp định Giơ ne vơ, âm mưu gây phỉ của địch đã thất bại hoàn toàn.