Xây dựng đường ống xăng dầu dưới lửa đạn

Trong hồi ký của mình, Thượng tướng Phùng Thế Tài, nguyên Phó tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, viết: “Cuối năm 1967, xăng dầu trở thành vấn đề thời sự trong các cuộc giao ban hằng ngày... Tất cả các binh trạm cửa khẩu gặp khó khăn trong vận chuyển nên cả tháng 12-1967, tuyến Trường Sơn chỉ nhận được 20 tấn xăng. Nguồn xăng cạn đến mức chỉ dành cho cấp cứu, chỉ phát khi có lệnh của chỉ huy trưởng binh trạm trở lên. Cũng do thiếu xăng nghiêm trọng, lực lượng cơ giới trên tuyến gần như ngừng hoạt động”.

Nhớ lại giai đoạn khó khăn ấy, Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu, nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế (Bộ Quốc phòng), nguyên kỹ sư thiết kế, thi công đường ống xăng dầu Trường Sơn, kể lại: Mặc dù dùng nhiều phương pháp để đưa xăng dầu vào tiền tuyến nhưng chỉ mang “nhỏ giọt”. Đặc biệt, sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, bom đạn địch phá hoại nghiêm trọng các tuyến đường vào tiền tuyến.

Tháng 4-1968, Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên đã khẩn cấp điện báo cáo Bộ Quốc phòng: “Do thiếu xăng, xe phải ngừng hoạt động. Nếu không kịp chuyển xăng và lương thực vào sẽ có nguy cơ hàng vạn bộ đội và thanh niên xung phong bị đói”. Tình hình đó làm cho Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng hết sức “đau đầu”.

Trong một lần dự diễn tập của khối Warszawa, Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần Đinh Đức Thiện phát hiện ra Hồng quân Liên Xô có bộ đường ống dã chiến phục vụ chiến dịch. Mỗi đoạn ống chỉ nặng hơn 30kg, bộ đội có thể vác luồn lách trong rừng, tuyến ống có thể tháo lắp, máy bơm có thể cơ động. Có nhiều ý kiến không đồng tình vì cho rằng đem đường ống cấp chiến thuật vào vận tải chiến lược, trên địa hình phức tạp như Trường Sơn, lại không có ô phòng không là quá mạo hiểm. Đồng chí Chủ nhiệm dứt khoát: “Xét về chiến lược, tôi thấy làm được, còn việc khắc phục địa hình và đối phó với địch thì phải giải quyết trong thực tế”.

“Và rồi, tuyến ống thí điểm đầu tiên dài 42km, mang mật danh X42 vượt qua Tam giác lửa Vinh-Nam Đàn-Linh Cảm đã thành công. Mùa mưa năm 1968, Chủ nhiệm Đinh Đức Thiện đã thông báo cho Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên khả năng đưa đường ống vào Đoàn 559, và với phương thức này, chúng ta hy vọng có thể giải quyết được vấn đề xăng dầu cho vận tải cơ giới lớn”, Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu nhớ lại.