Xây dựng hậu phương vững chắc, chặn bước tiến của địch

Trong khi cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt ở ba liên khu và trên các cửa ô thì ở vùng nông thôn Hà Đông, Sơn Tây, quân dân ta thực hiện nhiệm vụ chiến lược của Trung ương giao: Xây dựng hậu phương vững chắc, chặn bước tiến của địch, bảo vệ các cơ quan Trung ương Đảng và Chính phủ rút lên Việt Bắc an toàn.

Từ đêm 18-12-1946, nhiều cơ quan của các Bộ, Ban, ngành Trung ương Đảng và Chính phủ và Bộ Quốc phòng đã rút ra khỏi nội thành, theo quốc lộ 6 và quốc lộ 11A về các vùng nông thôn: Từ Vạn Phúc về Xuyên Dương (Thanh Oai), ra Hậu Ái (Hoài Đức), lên chùa Trầm, chùa Một Mái (Chúc Sơn), Cần Kiệm (Thạch Thất)… Cứ thế, các cơ quan của Trung ương Đảng và Bộ Quốc Phòng vừa di chuyển dần lên Việt Bắc, vừa chỉ đạo kháng chiến. Những sự kiện quan trọng nhất của đất nước đã diễn ra ở các làng xã Hà Đông - Sơn Tây và được nhân dân bảo vệ cán bộ nghiêm ngặt, phục vụ chu đáo: Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được phát trên làn sóng Đài Phát thanh Tiếng nói Việt Nam đặt ở hang núi chùa Trầm, xã Phụng Châu (Chương Mỹ). Ngµy 12-1-1947, Hội nghị quân sự toàn quốc họp ở thôn Chúc Đồng, xã Thụy Hương (Chương Mỹ) quyết định những vấn đề quan trọng về đường lối chiến tranh nhân dân và phát triển lực lượng dân quân du kích, trong đó có việc bảo tồn lực lượng để kháng chiến lâu dài. Hội nghị cũng quyết định đặt tên cho Trung đòan Liên khu I là Trung đòan Thủ đô. Đêm 30 Tết Đinh Hợi (21-1-1947), sau khi chủ trì phiên họp Hội đồng Chính phủ ở trụ sở Ủy ban hành chính phủ Quốc Oai và chúc tết cán bộ, nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi đến chùa Trầm (huyện Chương Mỹ) đọc thơ chúc mừng xuân Đinh Hợi đồng bào chiến sĩ cả nước kháng chiến. Tiếp đó, tối ngày 2-2-1947, Hồ Chủ tịch đã đi từ Cần Kiệm huyện Thạch Thất về Chúc Sơn để chủ trì cuộc họp của Hội đồng Chính phủ tại nhà thờ của chi họ Văn ở thôn Chúc Sơn, thảo luận các vấn đề tài chính, kinh tế, canh nông, tăng gia sản xuất, công tác quốc phòng, ngoại giao ngay trong đêm 2-2 rạng sáng ngày 3-2-1947. Ngày 16-2-1947, Hội đồng Chính phủ họp ở một địa điểm của Chương Mỹ, bàn bạc công tác chuyển lên Việt Bắc. Ngày 22-2-1947, trên đồng đất thôn Phan Long, xã Tân Hội, lễ mừng công của Trung uơng Đảng, Chính phủ, Bộ Quốc phòng tuyên dương công trạng Trung đòan Thủ đô đã diễn ra trong niềm hân hoan, xúc động tự hào. Ngày 27-2- 1947, ba tiểu đòan 145, 523 và 77 sáp nhập thành Trung đoàn Thăng Long và tổ chức lễ thành lập Trung đoàn tại đình Mậu Lương (Hà Đông). Cũng trong thời gian này, dọc đường quốc lộ 1, Pháp đã đánh xuống Yên Duyên, Sở Thượng, Đông Trạch, Văn Điển. Tự vệ khu Mê Linh kết hợp với du kích Thanh Trì, có sự hỗ trợ của lực lượng vũ trang Liên khu II đã chiến đấu anh dũng chặn bước tiến của địch. Dù vậy, sau khi thiết lập được phòng tuyến thứ nhất bao quanh nội thành (Nhật Tân - Cầu Giấy - Ngã Tư Sở - Ngã Tư Vọng - Vĩnh Tuy), từ ngày 2-3-1947, thực dân Pháp tiến hành tấn công ra phía tây - tây nam thành phố để mở rộng phạm vi chiếm đóng ở các vùng nông thôn, đồng thời, tìm diệt Chính phủ Hồ Chí Minh. Vì vậy, các khu ngoại thành: Lãng Bạc, Đống Đa, Mê Linh, Đề Thám được tổ chức lại thành ba quận IV, V, VI. Sau đó, để tạo chỗ đứng chân cho lực lượng vũ trang Thủ đô tiếp tục đánh địch trong lòng địch, theo đề nghị của Ủy ban kháng chiến khu XI, từ giữa tháng 3, địa giới khu XI mở rộng thêm 4 huyện của Hà Đông là: Thanh Oai, Thanh Trì, Hoài Đức, Đan Phượng⁽⁶⁾. Các đơn vị bộ đội chủ lực từ nội thành ra, đóng quân ở các huyện, đã phối hợp với dân quân du kích địa phương, tiếp tục chiến đấu chặn đánh địch, lập nên những chiến công vang dội: ngày 2 và 3 -3-1947, trung đoàn Thăng Long đánh địch ở trận Mậu Lương - Đa Sĩ, Mai Lĩnh kết hợp với dân quân du kích và các đội cảm tử thị xã Hà Đông, diệt hàng trăm tên địch. Ngày 4-3, địch vượt sông Đáy, đánh qua Phụng Nghĩa lên Sài Sơn, qua thị trấn Phùng về Hà Nội. Để bảo vệ lực lượng, xưởng quân giới Phan Đình Phùng của khu XI đóng ở Tiên Lữ và đội pháo binh của đồng chí Doãn Tuế đóng làng Phụng Nghĩa (huyện Chương Mỹ) đã kịp thời rút lui an tòan. Tiếp đó, ngày 18 và 19-3-1947, các tiểu đoàn 56, 64, 523 mở cuộc phản kích, tiếp tục đánh địch tại thị xã Hà Đông, diệt gần 100 tên, phá hủy 1 xe jeep, rồi lui quân ra ngoài.

Từ cuối tháng 3, chúng đánh thọc sâu xuống Thanh Oai, Chương Mỹ, Ứng Hòa, Hoài Đức, Đan Phượng, đồng thời, đánh rộng ra Chi Nê, Nho Quan (Ninh Bình), Hòa Bình. Ngày 27-3, một trung đội du kích tập trung của quận V (Hà Nội) do Trung đội trưởng Vũ Văn Sự chỉ huy, đã chốt giữ tại làng Cự Đà, diệt 40 tên, làm bị thương 15 tên khác, bẻ gãy 8 đợt xung phong của địch. Sau trận đánh oai hùng này, đồng chí Vũ Văn Sự được anh em khâm phục gọi là Con hùm xám của Hà Nội, còn nhà văn Thôi Hữu đã viết bài ký nóng hổi “Đợi giờ chết” nổi tiếng. Đồng chí Trường Chinh đã khen ngợi “Trận Cự Đà thật đáng nêu gương cho toàn quốc noi theo”. Các tiểu đoàn chủ lực của khu XI đứng chân ở bốn huyện của Hà Đông tiếp tục chặn đánh địch ngoan cường. Tháng 3 năm 1947, các chiến sĩ cảm tử quân đã ôm bom ba càng lao vào diệt xe tăng địch trên đê Đáy ở Sấu Giá (Hoài Đức). Tấm gương của liệt sĩ Tạ Văn Thả thật sáng ngời cho toàn quân học tập. Ngày 2-4-1947, du kích tập trung quận 4 phục kích đoàn xe cơ giới địch trên đê sông Đáy thuộc xã Yên Sở (nay thuộc Hoài Đức), phá hủy được một số xe vận tải, diệt 50 tên địch. Thời gian này, địch đã lập được phòng tuyến thứ hai từ Chèm - Diễn - Đại Mỗ - thị xã Hà Đông tới Văn Điển, Đông Trạch (Thanh Trì), mở rộng vùng kiểm soát của chúng ra hết đất Đại lý Hoàn Long (tên gọi của ngoại thành từ 1942 đến 1954), sau đó tiếp tục thọc sâu ra các vùng nông thôn của Hà Đông để bảo vệ đầu não của chúng ở nội thành. Các cuộc chiến đấu ác liệt đã diễn ra trên địa bàn các huyện Hoài Đức, Đan Phượng, Thanh Trì, Thanh Oai, Chương Mỹ, Quốc Oai. Ngày 15-6-1947, tại xã Mã Tân (Đan Phượng), tiểu đòan 26, trung đòan 35 phối hợp với du kích thôn Đắc Sở đánh địch giáp lá cà, giữ từng ngôi nhà, ngõ xóm, diệt hơn 100 tên, phá hủy 1 xe tăng. Chiến thắng vang dội này đã có tác động, ảnh hưởng lớn đến tinh thần dân quân du kích, củng cố quyết tâm kháng chiến lâu dài cho quân dân ta. Ngày 27-6-1947, hòng chụp bắt cơ quan của Chính phủ kháng chiến, địch tấn công vào Bồ Nâu - Uớc Lễ (Thanh Oai), bằng cả không quân và bộ binh, nhưng đã bị thất bại.