Xây dựng kinh đô Cổ Loa.

Trong những năm đi tìm dấu tích của thời kỳ Âu Lạc, tôi đã nhiều lần trở lại vùng Cổ Loa, thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội ngày nay. Mỗi lần bước trên những vòng thành đất uốn lượn giữa làng quê Bắc Bộ, tôi luôn có cảm giác như đang đi giữa một trang sử sống. Cổ Loa không chỉ là một truyền thuyết, mà còn là chứng tích của trí tuệ và sức lao động của cư dân Việt cổ cách đây hơn hai nghìn năm.

Sau khi thống nhất người Âu Việt và Lạc Việt, An Dương Vương quyết định xây dựng một kinh đô mới cho nước Âu Lạc. Theo các truyền thuyết dân gian, việc chọn Cổ Loa không phải ngẫu nhiên. Nơi đây nằm ở vị trí trung tâm của vùng châu thổ sông Hồng, có nhiều sông ngòi bao quanh, thuận lợi cho giao thông, sản xuất và đặc biệt là phòng thủ quân sự.

Người dân Cổ Loa kể rằng khi bắt đầu đắp thành, công việc gặp vô vàn khó khăn. Ban ngày đắp lên cao bao nhiêu thì ban đêm lại sụp đổ bấy nhiêu. Dân phu mệt mỏi, lo lắng, còn nhà vua thì thao thức không yên. Sau đó Rùa Vàng hiện lên giúp vua diệt trừ yêu quái và chỉ cách xây thành, nhờ vậy công trình mới hoàn thành.

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng câu chuyện Rùa Vàng mang màu sắc huyền thoại. Nhưng điều đáng chú ý là nhân dân xưa đã dùng hình tượng thần linh để giải thích một công trình quá lớn so với khả năng tưởng tượng của họ. Thực tế khảo cổ học cho thấy Cổ Loa là một thành đất có quy mô rất lớn, được xây dựng bằng kỹ thuật đắp đất công phu và có tổ chức chặt chẽ.

Khi đứng trên mặt thành, tôi thường hình dung cảnh tượng hàng vạn người lao động thời Âu Lạc. Người đào đất, người gánh đất, người đầm nện từng lớp cho thật chắc. Không có máy móc, không có phương tiện hiện đại, tất cả đều dựa vào sức người và sự điều hành tập trung của nhà nước. Chính vì vậy, việc xây dựng Cổ Loa cho thấy nước Âu Lạc đã có một trình độ tổ chức xã hội khá cao.

Điều làm tôi ấn tượng nhất là cấu trúc của thành. Cổ Loa có nhiều vòng thành xoáy trôn ốc, chu vi rất lớn, bên ngoài có hào nước bao quanh. Đây không chỉ là nơi ở của vua và triều đình, mà còn là một căn cứ quân sự kiên cố. Quân địch muốn tiến vào trung tâm phải vượt qua nhiều lớp phòng thủ liên tiếp.

Các cuộc khai quật khảo cổ còn phát hiện hàng vạn mũi tên đồng, khuôn đúc đồng, công cụ sản xuất và nhiều hiện vật quý khác. Những phát hiện ấy cho thấy Cổ Loa không chỉ là kinh đô chính trị mà còn là trung tâm quân sự và thủ công nghiệp quan trọng của nước Âu Lạc.

Trong các câu chuyện dân gian mà tôi ghi chép được, người dân thường tự hào nói rằng: “Thành Cổ Loa là công sức của cả nước.” Câu nói ấy rất gần với tinh thần lịch sử. Một công trình lớn như vậy không thể do một cá nhân tạo nên, mà là kết quả của sự huy động sức người, sức của từ nhiều vùng cư dân khác nhau.

Từ góc nhìn của người sưu tầm lịch sử, việc xây dựng kinh đô Cổ Loa mang nhiều ý nghĩa sâu sắc.

Trước hết, đó là biểu hiện của khát vọng xây dựng một quốc gia thống nhất và bền vững sau thời kỳ các bộ lạc phân tán.

Thứ hai, nó cho thấy người Việt cổ đã có tư duy quân sự và phòng thủ rất phát triển, luôn ý thức về nguy cơ xâm lược từ bên ngoài.

Thứ ba, Cổ Loa phản ánh trình độ kỹ thuật và tổ chức lao động đáng kể của cư dân Âu Lạc, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng và luyện kim.

Nhưng lịch sử cũng để lại một bài học lớn. Thành cao, hào sâu và nỏ mạnh cuối cùng vẫn không giữ được nước khi triều đình mất cảnh giác trước mưu kế của kẻ thù. Vì thế, Cổ Loa vừa là biểu tượng của sức mạnh dựng nước, vừa là lời nhắc nhở về trách nhiệm giữ nước.

Ngày nay, những vòng thành đất vẫn lặng lẽ nằm giữa ruộng đồng và xóm làng. Trẻ em vẫn chơi đùa trên mặt thành, người dân vẫn kể chuyện Rùa Vàng, Mỵ Châu, Trọng Thủy cho con cháu nghe. Mỗi lần rời Cổ Loa, tôi luôn mang theo một cảm giác đặc biệt: nơi đây không chỉ lưu giữ dấu tích của một kinh đô cổ, mà còn lưu giữ ký ức về buổi đầu người Việt biết tổ chức, xây dựng và bảo vệ một quốc gia của riêng mình.

Xây dựng kinh đô Cổ Loa vì thế không chỉ là chuyện đắp một tòa thành, mà là câu chuyện về trí tuệ, sức lao động, tinh thần đoàn kết và khát vọng trường tồn của dân tộc Việt Nam từ thuở bình minh lịch sử.