Xây dựng nền văn hóa công vụ của dân, do dân và vì nhân dân

Trên cương vị là người đứng đầu Đảng và Nhà nước ta, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao văn hóa với vai trò là nền tảng tinh thần, là mục tiêu, động lực quan trọng trong quá trình phát triển đất nước. Người luôn chú trọng chăm lo xây dựng văn hóa trong Đảng, văn hóa trong các cơ quan nhà nước. Đồng thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là người sáng lập, kiến tạo nên nền văn hóa công vụ Việt Nam ngay từ năm 1945, khi chính thể nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Ngày 19/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi người. Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên trên hết thảy. Việc gì có lợi cho dân thì làm. Việc gì có hại cho dân thì phải tránh”(1). Người xác định văn hóa công vụ là nhân tố quan trọng để xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức, có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân; có ý thức thượng tôn pháp luật, có trách nhiệm với nhân dân và xã hội.

Góp phần định hướng cho quá trình đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và những người thực thi công vụ trong các lĩnh vực hoạt động khác nhau cho nền công vụ Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài Dân vận (ký bút danh là XYZ) đăng trên báo Sự Thật, số 120, ngày 15/10/1949, trong đó Người nhấn mạnh và nhắc nhở về bản chất của nền công vụ cách mạng như sau:

“Bao nhiêu lợi ích đều vì dân.

Bao nhiêu quyền hạn đều của dân.

Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân.

Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân.

Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra.

Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên.

Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân”(2).

Quan điểm này của Người đã khẳng định giá trị nhân văn cơ bản của văn hóa công vụ Việt Nam là phục vụ nhân dân. Đây cũng là thước đo thực tiễn của nền văn hóa công vụ nước ta cho đến ngày nay.

Để xây dựng, phát triển văn hóa công vụ Việt Nam, việc trước tiên cần làm là xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ thực thi công vụ có phẩm chất, năng lực, trình độ, đáp ứng tốt yêu cầu, đòi hỏi mà thực tiễn đặt ra. Năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm Sửa đổi đường lối làm việc nêu ra những yêu cầu cụ thể đối với công việc của bộ máy chính quyền cách mạng, giúp cho cán bộ, công chức nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và thái độ đúng đắn khi thực hiện công vụ, bao gồm sáu nội dung:

– Phê bình và sửa chữa;

– Mấy điều kinh nghiệm;

– Tư cách và đạo đức cách mạng;

– Vấn đề cán bộ;

– Cách lãnh đạo;

– Chống thói ba hoa.

Với những nội dung trên đây có thể coi là một cuốn sách giáo khoa rất quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc cần được phổ biến, nhân rộng để giáo dục, rèn luyện, đào tạo cán bộ, công chức, viên chức, những người thực thi công vụ, hướng đến phát triển nền văn hóa công vụ Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Ngày 20/5/1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 76/SL ban hành Bản Quy chế công chức nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Lời nói đầu của Sắc lệnh đã nêu rõ nguyên tắc: “Công chức phải đem tất cả sức lực và tâm trí, theo đúng đường lối của Chính phủ và nhằm lợi ích của nhân dân mà làm việc”. Điều 2 cũng quy định: “Công chức Việt Nam phải phục vụ nhân dân, trung thành với Chính phủ, tôn trọng kỷ luật, có tinh thần trách nhiệm và tránh làm những việc có hại đến thanh danh công chức hay đến sự hoạt động của bộ máy Nhà nước. Công chức Việt Nam phải cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Đây không chỉ là nguyên tắc bất biến, mà còn là chuẩn mực của văn hóa công vụ.

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp năm 1954, miền Bắc được giải phóng đi lên chủ nghĩa xã hội. Văn hóa công vụ được hình thành trong nền văn hóa xã hội chủ nghĩa với những thế hệ con người mới có tinh thần làm chủ tập thể, “mình vì mọi người, mọi người vì mình”, cán bộ, công chức là “công bộc” của dân, phục vụ nhân dân, được nhân dân tin yêu. Từ đó, xây dựng được khối đại đoàn kết dân tộc, tập trung sức người, sức của để quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

Để từng bước hoàn thiện, phát triển văn hóa công vụ, cần phải xây dựng văn hóa trong Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”(3). Cán bộ, đảng viên là những người xung phong gương mẫu, làm trước thiên hạ, hưởng sau thiên hạ. Cái gì lợi cho Đảng, cho nhân dân thì khó mấy cũng phải làm, điều gì có hại đến Đảng, đến nhân dân thì cương quyết chống lại. Khi lãnh đạo nhân dân, cán bộ, đảng viên phải xứng đáng là “công bộc”, là người “đầy tớ” trung thành của nhân dân, đại diện cho Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, giải quyết những công việc của người dân và doanh nghiệp theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Trong các hoạt động thực thi công vụ, văn hóa công vụ phụ thuộc rất lớn vào đạo đức công vụ, được hình thành trên cơ sở đạo đức cách mạng, bởi “nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân”. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ rằng: “Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức”(4). Người thực thi công vụ phải đặt những chuẩn mực đạo đức cách mạng lên hàng đầu, đó là “trung với nước, hiếu với dân”, “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”. Cùng với quyết tâm rèn luyện đạo đức cách mạng, phải coi chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù nguy hiểm và phải quét sạch chủ nghĩa cá nhân ra khỏi mỗi con người.

Trước lúc đi xa, trong bản Di chúc thiêng liêng để lại cho mai sau, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu rõ mục tiêu toàn Đảng, toàn dân và toàn quân là phải quyết tâm hướng tới “xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới”. Theo Người, muốn làm được điều đó cần phải thường xuyên nêu cao quyết tâm “chiến đấu chống lại những gì đã cũ kỹ, hư hỏng” và phải quyết tâm sáng tạo ra được “những cái mới mẻ, tốt tươi”. Và để giành được thắng lợi trong “cuộc chiến đấu khổng lồ” này thì “cần phải động viên toàn dân, tổ chức và giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn nhân dân”.