“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước"

QĐND - Sinh năm 1930 tại Huế, năm 16 tuổi, Lê Minh Trường vào bộ đội trinh sát rồi tham gia kháng chiến chống Pháp. Ông tập kết ra Bắc năm 1954, làm công tác nhiếp ảnh ở Ủy ban Liên lạc văn hóa với nước ngoài. Sau năm 1957, ông chuyển sang Thông tấn xã Việt Nam. Năm 1960, ông nhận nhiệm vụ theo bước chân của lớp lớp thanh niên lên đường giữ nước.

Ngày đó, ông được Thông tấn xã Việt Nam phát cho hai chiếc máy ảnh, một Pentax của Nhật, một Praktica của Cộng hòa Dân chủ Đức, một súng lục K59 đeo bên hông và chiếc ba lô con cóc đầy quần áo, võng tăng, mặt nạ phòng độc, phim chụp ảnh, lương khô, bi đông nước… Ông đã hoạt động trên khắp các tuyến lửa Khu 4 cũ, từ Hàm Rồng, Bến Thủy, Đồng Lộc đến Quảng Bình rồi Vĩnh Linh… trèo đèo vượt dốc xuyên dãy Trường Sơn.

Năm 1966, trong lần theo chân một đơn vị làm nhiệm vụ tuần tra tại đường số 7 lên Đồn biên phòng Cha Lo, ông phát hiện ra cảnh tượng hùng vĩ khi nắng giữa rừng tháng 8 đã giội xuống khe núi cao chót vót, ngay khi bộ đội ta đang từ dưới leo lên. Cảnh tượng đó khiến ông nhớ đến những câu thơ của Tố Hữu: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước/Mà lòng phơi phới dậy tương lai…”. Chính cảm xúc hòa quyện đó mà ông như sợ vụt tắt nên vội vàng rút máy ra bấm 3, 4 kiểu.

Chiếc máy ảnh khi đó được ông sử dụng là Praktica, với ống kính tiêu cự 50mm và khép khẩu sâu nhất để cho độ nét sắc nhất, và kiểu ảnh thứ hai là kiểu mà ông tâm đắc cũng như lựa chọn để gửi về Thông tấn xã Việt Nam. Bức ảnh đã gây ấn tượng mạnh mẽ và trở thành hình tượng nghệ thuật khái quát tinh thần chiến đấu gan dạ của thế hệ thanh niên thời chống Mỹ, cứu nước. Đồng nghiệp phục ông ở cách chụp ảnh sắc sảo, bố cục chặt chẽ, ánh sáng uyển chuyển, tinh tế.

Năm 40 tuổi, ông vẫn có mặt trong ngày giải phóng Đông Hà và thị xã Quảng Trị, với những tấm ảnh ghi lại khoảnh khắc bộ đội ta truy kích địch ở từng góc phố, từng con hẻm… Rồi mười hai ngày đêm B-52 đánh phá Hà Nội… Và sau đó là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ông cùng hàng chục phóng viên ảnh theo cánh quân giải phóng vùng Tây Nam Bộ. Hạnh phúc ngày đất nước thống nhất ấy đã níu ông ở lại TP Hồ Chí Minh cho tới khi về hưu. Với chiếc máy ảnh Praktica trên tay, ông vẫn dành nhiều thời gian cùng bạn ảnh lang thang dọc ngang kênh rạch chung sống với lão nông Đồng Tháp Mười, xuống rừng đước Cà Mau, ngược lên Bạc Liêu... ghi lại những cảnh sinh hoạt nông thôn dân dã ở Đồng bằng sông Cửu Long.

NSNA Lê Minh Trường đã hai lần nhận Giải nhất Triển lãm ảnh toàn quốc năm 1969 và 1971, nhận Giải nhì báo chí Bifota (CHLB Đức). Riêng bức ảnh: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” cùng với bộ ảnh đen-trắng về đề tài chiến tranh đã được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học-nghệ thuật (năm 2007).

Ngày 18-8-2011, NSNA Lê Minh Trường đã từ trần ở tuổi 81 vì căn bệnh suy thận cấp tại nhà riêng ở 120/14 Trần Đình Xu, quận 1, TP Hồ Chí Minh.