Xe tăng 390 - Bảo vật quốc gia và hành trình lịch sử

“Tiến vào Sài Gòn, giải phóng thành đô” Năm 1972, xe tăng T-59 mang số hiệu 390, bắt đầu hành quân Nam tiến. Cùng phối hợp với các lực lượng, xe tăng 390 đã phát huy sức đột kích mạnh của xe tăng trong chiến đấu, đã lập nhiều thành tích xuất sắc trong các trận đánh giải phóng Huế, Đà Nẵng và các tỉnh Nam Trung bộ. Sau khi nhận lệnh thần tốc hành quân tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh, xe tăng 390 thuộc biên chế vào Đại đội 4, Tiểu đoàn 1, Lữ đoàn xe tăng 203 nằm trong đội hình chiến đấu của Quân đoàn 2 với nhiệm vụ đánh chiếm Dinh Tổng thống ngụy quyền Sài Gòn. Theo kế hoạch tác chiến, ngày 26/4/1975 xe tăng 390 nhận chỉ thị “mở cánh cửa thép” phía Đông Bắc Sài Gòn trong đó có căn cứ Nước Trong, xe tăng 390 đã chiến đấu anh dũng, dùng pháo tiêu diệt nhiều xe tăng và ổ đề kháng của địch cùng đơn vị đập tan tuyến phòng thủ của địch.
Xe tăng 390 húc đổ cổng Dinh Độc Lập trưa ngày 30/4/1975 và xe tăng 843 kẹt ở cổng phụ. Ảnh: Francoise Demulder. Sáng ngày 30/4/1975, xe tăng 390 cùng đơn vị tiến công vào nội đô Sài Gòn. Sau khi vượt Cầu Sài Gòn, đến ngã tư Hàng Xanh gặp xe tăng địch ra đánh chặn, xe tăng 390 đã bắn cháy 2 xe tăng M41 và 2 xe M113 của địch, những xe GMC chở địch kháng cự đều bị tiêu diệt. 10 giờ 45 phút hai chiếc xe tăng số hiệu 390 và 843, theo Đại lộ Thống Nhất và đường Hồng Thập Tự tiến vào Dinh Tổng thống ngụy quyền Sài Gòn, xe 390 húc đổ cánh cổng sắt tiến vào trong Dinh. Trung uý Bùi Quang Thận, Đại Đội trưởng, Trưởng xe 843 lên cắm lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam trên nóc Dinh, đánh dấu thời khắc lịch sử, báo hiệu giờ toàn thắng của chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử kết thúc 30 năm chiến tranh gian khổ và anh dũng của dân tộc Việt Nam. Trở thành “chứng nhân” lịch sử Sau khi hoàn thành sứ mệnh lịch sử, góp phần cùng quân dân cả nước làm nên đại thắng mùa Xuân 1975, xe tăng 390 tiếp tục tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc, sau trở về làm nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu tại Trung đoàn xe tăng 203. Những thành viên xe tăng 390, sau khi hoàn thành trách nhiệm của một người con yêu nước, các anh trở về với cuộc sống đời thường. Cho đến năm 1995, bà F. Demulder, một nhà báo người Pháp đã trở lại Sài Gòn sau 20 năm kể từ ngày cả dân tộc Việt Nam vỡ òa trong chiến thắng trưa ngày 30/4/1975, bà đã công bố tấm ảnh lịch sử chụp xe tăng 390, chiếc xe đã húc đổ cánh cổng sắt Dinh Tổng thống sào huyệt cuối cùng của ngụy quyền Sài Gòn. Cùng với nữ nhà Báo Pháp, Đạo diễn Phạm Việt Tùng đã dựng một bộ phim tài liệu về những thành viên kíp xe tăng 390, câu chuyện về xe tăng 390 được sáng tỏ từ đó, đồng thời lại mang bên mình một trọng trách mới, trở thành minh chứng lịch sử.
Xe tăng 390 sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại Dinh Độc Lập được di chuyển về cảng Bạch Đằng. Ảnh tư liệu BTTTG. Cuộc gặp gỡ của các nhân chứng lịch sử Năm 1999, xe tăng 390 được đưa về làm hiện vật trưng bày tại Bảo tàng lực lượng Tăng thiết giáp, góp phần nghiên cứu lịch sử, giáo dục truyền thống anh hùng của Bộ đội Tăng thiết giáp, của Quân đội. Từ đó, Bảo tàng trở thành nơi gặp gỡ đầy xúc động của các cựu chiến binh Tăng thiết giáp, đặc biệt là thành viên của kíp xe 390. Bên chiếc xe tăng năm xưa, họ đã cùng nhau ôn lại những kỷ niệm của thời xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước và nhớ về thời khắc lịch sử trưa ngày 30/4/1975. Anh Vũ Đăng Toàn, nguyên Chính trị viên Đại đội Tăng 4, Trưởng xe 390 từng nói: “Chúng tôi xúc động lắm! Lần nào gặp nhau chúng tôi cũng cùng nhau sống lại tâm trạng bồi hồi của những ngày ấy, gần lắm, như vừa mới xảy ra hôm qua thôi”. Như sống lại những giây phút lịch sử hào hùng ấy, đồng chí Thiếu úy Lê Văn Phượng, nguyên Đại Đội phó, Đại đội Tăng 4 nhớ lại: “Theo phương án tác chiến, xe tăng 390 đến ngã tư thứ 7 thì rẽ trái là vào đến Dinh Độc Lập, nhưng xe đã chạy quá một đoạn nên phải quay lại, rẽ phải theo đường Công Lý (nay là đường Nam Kỳ khởi nghĩa). Khi chỉ còn cách Dinh Tổng thống ngụy khoảng 30m, các anh nhìn thấy xe 843 do Đại Đội trưởng Bùi Quang Thận chỉ huy, đi từ phía đường Thống Nhất đến, húc vào cổng phụ. Đồng chí Vũ Đăng Toàn quyết định cho xe lao thẳng vào cổng chính, húc đổ cánh cổng thép, xích xe chồm lên cánh cửa bên phải, còn cánh bên trái tung bản lề, nghiêng sang một bên. Vì cảnh giác với mìn chống tăng nên đồng chí Tập cho xe chồm lên bãi cỏ trước sân rồi dừng lại. Lúc đó Đại Đội trưởng Bùi Quang Thận cầm lá cờ Giải phóng từ ngoài cổng chạy vào trong Dinh. Đồng chí Toàn, đồng chí Tập và pháo thủ số 1 Ngô Sĩ Nguyên cầm súng AK chạy theo đồng chí Thận vào trong Dinh”.
Hai kíp xe tăng 390 và 843 huấn luyện sẵn sàng chiến đấu. Ảnh tư liệu BTTTG. Trong niềm vui đoàn tụ, với ký ức hào hùng ấy, thoáng trong ánh mắt những người chiến binh xe tăng vẫn đằm sâu nỗi niềm tiếc nuối, đồng chí Vũ Đăng Toàn, Trưởng xe 390 năm ấy xúc động nói: “Chúng tôi rất vinh dự và tự hào là những người lính xe tăng đầu tiên tới được Dinh Độc Lập. Có được thời khắc lịch sử ấy, chiến công ấy, không biết bao nhiêu đồng đội, đồng chí của tôi đã hy sinh, biết bao nhiêu máu và nước mắt của đồng bào ta đã đổ để mở đường cho chúng tôi vào giải phóng thành phố Sài Gòn. Mãi mãi tôi không bao giờ quên hình ảnh các chiến sĩ bộ binh đi theo xe đã hy sinh hết, quanh tháp pháo là những chiếc ba lô của họ còn nhuộm đầy thuốc súng và máu...” Được công nhận là Bảo vật quốc gia Kể từ khi xe tăng 390 được đư­a về Bảo tàng Lực l­ượng Tăng Thiết giáp, cán bộ, nhân viên Bảo tàng đã tiếp tục nghiên cứu, xác minh, gặp gỡ các nhân chứng lịch sử liên quan trực tiếp đến hiện vật để khẳng định đây là hiện vật gốc có giá trị lịch sử đặc biệt ghi dấu chiến công to lớn của quân và dân ta nói chung, của Bộ đội Tăng thiết giáp nói riêng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh. Khi chắc chắn xe tăng 390 là một hiện vật quý, là một minh chứng của lịch sử, các cán bộ, nhân viên Bảo tàng vô cùng mong muốn xe tăng 390 được phong tặng một danh hiệu xứng đáng. Và đây cũng là nguyện vọng thiết tha của các thành viên kíp xe, của các nhân chứng lịch sử - những người đã chiến đấu và trực tiếp gắn bó với xe tăng 390.
Xe tăng 390 là hiện vật tiêu biểu góp phần vào công tác giáo dục lịch sử truyền thống. Ảnh BTTTG. Qua quá trình xác minh, tìm gặp nhân chứng, Binh chủng Tăng thiết giáp đã lập hồ sơ đề nghị công nhận xe tăng 390 là Bảo vật quốc gia. Sau khi trải qua quá trình thẩm định, đánh giá của các cơ quan chức năng và Hội đồng di sản quốc gia, ngày 01/10/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1426/QĐ-TTg công nhận xe tăng T-59 số hiệu 390 là Bảo vật quốc gia, một lần nữa xe tăng 390 lại đem đến niềm vui to lớn cho kíp xe tăng năm xưa và quân dân cả nước. Xe tăng 390 được công nhận là Bảo vật quốc gia là sự tôn vinh di sản văn hóa tiêu biểu của Quân đội ta, nhân dân ta. Đó là sự kết tinh những giá trị truyền thống của lòng yêu nước, của ý chí chiến đấu kiên cường vì độc lập tự do của Tổ quốc; là sức mạnh to lớn của dân tộc ta, quân đội ta và của Bộ đội Tăng thiết giáp. Năm tháng đã đi qua, nhưng thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử với hình ảnh xe tăng 390 húc tung cánh cổng sắt tiến vào Dinh Tổng thống ngụy quyền Sài Gòn trưa ngày 30/4/1975 sẽ mãi mãi là biểu tượng chiến thắng huy hoàng của dân tộc trong đại thắng mùa Xuân 1975./.Hải Minh - Bảo tàng Tăng thiết giáp