Xếp bút nghiên lên đường ra trận

Nhớ lại những ngày tháng khốc liệt, những ngày tháng mà “sự sống chết chỉ trong gang tấc” ấy, nhà báo Phùng Huy Thịnh chia sẻ “Cuộc sống và chiến đấu của chúng tôi là như thế, chiến đấu với địch, chống lại bom đạn, chống lại lại bệnh tật, cháy rận, chống lại sự đói khát, chống lại diễn biến tâm lý khi mà quân Mỹ đánh hậu phương. Ngần ấy thứ chụp lên đầu và lên trái tim của những chàng trai 19, 20 trong vẻn vẹn một mùa hè khiến chúng tôi trưởng thành rất nhanh”.

Những gian khổ của người lính in dấu trên từng tấc sông Thạch Hãn, biến dòng sông trở thành dòng sông “nhiều thương tích chiến tranh”, dòng sông “chảy qua bao kỷ niệm vơi đầy”, dòng sông “chuyển hộ” cho hậu phương “hạt gạo nuôi quân”, “chuyển hộ” cho người lính “viên đạn bắn thù”, dòng sông giúp người lính vượt qua cơn khát nước, qua lúc bị thương vì đạn bom kẻ thù trong thơ của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu. Cứ thế, dù trực tiếp hay gián tiếp, dòng sông vẫn luôn ở bên người lính, cùng người lính kiên cường vượt qua mùa hè Quảng Trị đỏ lửa, để áo người lính “còn thấm ướt nước sông đây”...

Trong dòng ký ức đầy xót xa nhưng cũng rất đỗi oanh liệt và tự hào của người lính, hình bóng dòng sông Thạch Hãn luôn hiện hữu trong từng câu chuyện kể. Đó là dòng sông mà cựu chiến binh Nguyễn Trọng Bường mỗi lần vượt qua đều chỉ tâm niệm “Miễn sao bơi được sang sông để đi chiến đấu thôi, chứ không còn suy nghĩ sống chết gì cả”; Là dòng sông mà với nhà báo Phùng Huy Thịnh, là nhân chứng cho những “câu chuyện cổ tích thời chiến tranh” - khốc liệt, nhưng cũng đầy cảm động về tình đồng chí, đồng đội và tình yêu Tổ quốc.

Không chỉ là nhân chứng sống, là con đường tiếp tế của quân và dân ta ở Thành cổ, Thạch Hãn còn là dòng sông “Với chúng tôi sao nó lại hung dữ đến thế, vì nó ‘nuốt’ nhiều đồng chí của chúng tôi quá. Ấy là khi mùa nước, lúc đó trinh sát pháo binh chúng tôi được lệnh rút lui cùng với bộ binh. Mùa nước to, sông Thạch Hãn chảy siết lắm. Ba anh em tôi lúc đó là anh đại đội trưởng, anh thông tin và tôi là trinh sát, mỗi anh bị sóng cuốn đi một nơi và cuốn trôi một cây rưỡi. May mà không vào vùng địch. Khi gần bơi đến bờ thì tôi lại gặp một cái xoáy nước. Lần đầu tiên trong cuộc đời tôi có cảm giác tuyệt vọng. Sau khi vượt một cây số rưỡi bị dòng sông cuốn đi tôi đã mệt rồi, vào đến gần bờ có một cái xoáy nước nó cuốn tôi vào. Tôi đã nghĩ có lẽ đây là lúc chết của mình. Nhưng may mắn sao, đồng đội tôi trên bờ nhìn thấy tôi và giúp tôi vào bờ. Thế đấy, tình đồng đội, những cái sự may mắn này và thậm chí là sự sống - cái chết trong chiến tranh nó diễn ra chỉ chớp mắt thế thôi. Cảm giác tuyệt vọng khi ấy vô cùng khủng khiếp, mình chết đến nơi mà chết không phải vì bom đạn mà lại chết vì xoáy nước”, nhà báo Phùng Huy Thịnh bồi hồi kể lại.

Với người trinh sát ấy, sống sót qua xoáy nước của dòng sông Thạch Hãn là một sự may mắn. Nhưng không phải người lính nào cũng may mắn như thế, không phải ngẫu nhiên mà câu thơ “Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/Đáy sông còn đó bạn tôi nằm” của nhà báo Lê Bá Dương lại gây xúc động mạnh đến vậy. Đó là vì dưới đáy sông Thạch Hãn, rất nhiều chiến sĩ của ta đã nằm lại, nằm lại vì bom đạn của địch, hay nằm lại vì chính sự ác liệt của dòng sông mùa nước lũ, như lời cựu chiến binh Nguyễn Trọng Bường kể lại “Nhiều người thấy sông Thạch Hãn là thấy sợ rồi, vì cứ qua sông Thạch Hãn là sẽ có người hy sinh”. Hay như trong ký ức của cựu chiến binh Phùng Huy Thịnh, “Mỗi lần ta vượt sông Thạch Hãn mà quân Mỹ phát hiện, chúng sẽ bắn pháo chơm (hay bây giờ còn gọi là pháo chùm). Trên không từ 70 đến 50 mét, chúng chụp những cái nón, chính là pháo chơm xuống, thế là một vạt lính đi hết. Những lần như thế, sự hy sinh là không thể đếm được”.