Xô viết Nghệ Tĩnh là sự kiện trọng đại, là mốc son chói lọi trong trang sử vàng của dân tộc Việt Nam.

Năm 1930, ngay sau khi ra đời, Đảng ta đã lãnh đạo nhân dân đứng lên làm cuộc cách mạng rộng lớn trên cả nước mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ Tĩnh.
Xô viết Nghệ Tĩnh là sự kiện trọng đại, là mốc son chói lọi trong trang sử vàng của dân tộc Việt Nam. Lần đầu tiên trong lịch sử, các tầng lớp nhân dân Nghệ Tĩnh, chủ yếu là công nhân và nông dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đứng lên đấu tranh chống lại ách cai trị của thực dân, phong kiến, làm cho bộ máy cai trị của chúng lung lay, tê liệt và lập nên chính quyền Xô viết – mô hình nhà nước công – nông đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á.
Xô viết Nghệ Tĩnh tuy chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn nhưng có ý nghĩa vô cùng to lớn, để lại dấu ấn tốt đẹp về một Nhà nước công nông đầu tiên chưa từng có trong lịch sử, đáp ứng khát vọng độc lập, tự do cháy bỏng của người dân nô lệ.
Giá trị to lớn nhất mà Xô viết Nghệ Tĩnh để lại cho Cách mạng Tháng Tám năm 1945 cũng như cách mạng Việt Nam, đó là đã khẳng định trong thực tế quyền lãnh đạo và năng lực lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua đội tiên phong của mình là Đảng Cộng sản; khẳng định sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân có khả năng đánh đổ ách thống trị của thực dân, phong kiến tay sai.

ô viết Nghệ Tĩnh chính là cuộc tổng diễn tập đầu tiên của cách mạng dân tộc dân chủ ở Việt Nam, bởi vì qua phong trào này, các vấn đề cơ bản về đường lối chiến lược và phương pháp cách mạng được thử thách. Đảng đã xây dựng được khối liên minh công nông vững chắc, làm cho họ thấy được sức mạnh trong sự nghiệp cách mạng; đào tạo được đội ngũ cán bộ vững vàng qua thử thách ác liệt, sẵn sàng sống mái với kẻ thù.
Chúng ta có thể khẳng định ý nghĩa của Xô viết Nghệ Tĩnh qua lời đánh giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Tuy đế quốc Pháp đã dập tắt phong trào đó trong một biển máu, nhưng Xô viết Nghệ Tĩnh đã chứng tỏ tinh thần oanh liệt và năng lực cách mạng của nhân dân lao động Việt Nam. Phong trào tuy thất bại nhưng nó rèn luyện lực lượng cho cuộc Cách mạng tháng Tám thắng lợi sau này”.

P.V: Kho lưu trữ của Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh đã trở thành địa chỉ đỏ, nơi gửi gắm niềm tin trong việc tìm kiếm thông tin của biết bao gia đình là thân nhân của những người có công với cách mạng ở hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Bà hãy chia sẻ một số câu chuyện đặc biệt liên quan đến nội dung này?

Bà Lê Thu Hiền: Chúng tôi rất vui mừng vì kho lưu trữ của Bảo tàng đã đón tiếp, phục vụ rất nhiều người đến tìm thông tin, tài liệu về thân nhân của mình hoạt động trong thời kỳ Xô viết Nghệ Tĩnh bị địch bắt, tù đày. Giấy xác nhận của Bảo tàng là một trong những tài liệu quan trọng làm cơ sở giải quyết chế độ, chính sách cho người hoạt động cách mạng theo Hướng dẫn số 30-HD/BTCTW ngày 12/8/2009 của Ban Tổ chức Trung ương.

Trong những lần cung cấp hồ sơ xác nhận này, chúng tôi đã gặp nhiều trường hợp đặc biệt với những câu chuyện vô cùng cảm động. Có thể kể đến câu chuyện về ông Trần Tuyển, quê huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh đến kho lưu trữ của Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh với mong muốn tìm thông tin về người cha đã từng tham gia cách mạng bị địch bắt tù đày. Dưới sự tận tình của các cán bộ bảo tàng, thật may mắn vì trong số hơn 6.000 hồ sơ thì hồ sơ của cụ có kèm theo ảnh. Khi nhận được những tư liệu này, ôm lấy ảnh cha, ông Trần Tuyển vừa khóc, vừa xúc động nói: “Anh chị em chúng tôi, có người đã ngoài 70 tuổi giờ mới biết mặt cha, cảm ơn Bảo tàng đã cho tôi thấy mặt cha mình”.

Một câu chuyện khác đó là ông Đậu Công Dần quê ở xã Diễn Phong, huyện Diễn Châu. Ông đến Bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh với một hy vọng mong manh là tìm được thông tin về cha của mình là ông Đậu Dụ. Trong suốt thời kỳ cách mạng và cả giai đoạn sau này, gia đình ông Đậu Dụ và con cháu đều bị xem là thành phần địa chủ cường hào. Ông Đậu Dụ bị oan sai nhưng con cháu không biết tìm thông tin ở đâu để chứng minh. Lúc nhận được kết quả của cán bộ Bảo tàng rằng đã tìm được hồ sơ của cha mình, ông Dần không sao cầm được nước mắt. Từ hồ sơ lưu trữ của Bảo tàng, ông Dần mới biết rõ hoạt động của cha mình. Những năm 1928-1929, ông Đậu Dụ tích cực hoạt động cách mạng ở xã Diễn Phong. Ông bị mật thám Pháp ráo riết theo dõi, phải đổi tên thành Đậu Giá để tiếp tục hoạt động. Ông được tổ chức Đảng phân công hoạt động ở nhiều nơi, từ huyện Diễn Châu cho đến Đô Lương, trong đó có cả việc phải tranh chức làm Bang Tá tổng Lý Trai huyện Diễn Châu để che chở cho cán bộ cách mạng hoạt động. Chỉ khi tìm được hồ sơ tại Bảo tàng, ông Đậu Dụ mới được minh oan và được công nhận là người hoạt động cách mạng trước 1/1/1945. Và còn rất nhiều, rất nhiều câu chuyện xúc động khác liên quan đến những cán bộ cách mạng tiền khởi nghĩa khác đã và đang được Bảo tàng lưu giữ hồ sơ, tư liệu…

Hiện vật là ngôn ngữ của bảo tàng, là cơ sở cho mọi hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ của bảo tàng. Không có hiện vật bảo tàng sẽ không có bảo tàng, không có trưng bày bảo tàng và các hoạt động khác của bảo tàng. Do đó, sưu tầm hiện vật là công tác nghiệp vụ cơ bản có vai trò đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động của bảo tàng. Sưu tầm hiện vật vừa là khâu tiền đề, vừa là khâu xuyên suốt cho toàn bộ hoạt động của bảo tàng, gắn liền với các hoạt động nghiệp vụ khác tạo thành một thể thống nhất đối với hoạt động bảo tàng.

Đối với hoạt động sưu tầm của đơn vị, chúng tôi nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của cán bộ Đảng ủy, UBND các địa phương khi cắt cử cán bộ đưa đoàn sưu tầm đến từng gia đình của các đồng chí đảng viên – liệt sĩ 1930-1931. Thân nhân gia đình các đồng chí cũng rất hợp tác cung cấp thông tin cho đoàn sưu tầm. Tuy nhiên hiện nay, công tác sưu tầm đang phải đối diện với những khó khăn nhất định. Thứ nhất, những nhân chứng lịch sử tham gia trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh đã không còn, chỉ còn lại thế hệ con cháu nên nhiều khi sự hiểu biết về các mẩu chuyện, sự kiện liên quan đến cuộc đời hoạt động của các cụ không có nhiều. Thứ hai là sự mất mát, hư hỏng hiện vật do tác động của các yếu tố khách quan như thiên tai, lũ lụt, thời gian… Thứ ba là quá trình đô thị hóa, phong tục tập quán địa phương, sự thâm nhập của các nhà sưu tập tư nhân… cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sự tồn tại của hiện vật.