Xóm Kiên Cường – Ngọn Lửa Không Tắt Giữa Lòng Khánh Cường

Giữa mịt mù khói lửa của những năm tháng chiến tranh ác liệt, có một xóm nhỏ chỉ vỏn vẹn 36 mái tranh vẫn một lòng bám đất giữ làng. Người dân nơi ấy kiên gan như đất đá, chắt chiu từng hạt gạo nuôi du kích, từng lớp thanh niên nối tiếp nhau lên đường ra trận. Không ai gọi tên họ trước lịch sử, nhưng quê hương gọi họ bằng cái tên đầy tự hào: “xóm kiên cường.”

Ngọn lửa giữ làng giữa mưa bom bão đạn

Ở tuổi ngoài 80, những cựu chiến binh của xóm 25, thôn Thanh Sơn, xã Khánh Cường (Quảng Ngãi) vẫn nhớ như in ngọn lửa khói lửa năm nào. Xóm chỉ vài chục nóc nhà nằm giữa đồng trũng, vậy mà lại trở thành “cái gai trong mắt” của quân Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Họ xem nơi đây là điểm kết nối giữa lực lượng cách mạng với dân làng, rồi liên tục trút xuống những trận càn, bắn giết khốc liệt.

Dân chạy giặc trong tuyệt vọng: gánh mắm muối, bồng bế con thơ, ngoái đầu nhìn mái tranh bốc cháy và gia súc ngã gục trong tiếng súng. Đến cả giếng nước — nguồn sống duy nhất — cũng bị ném lựu đạn phá hủy vì địch nghi bên dưới có hầm bí mật.

Ông Đào Văn Ngọc (83 tuổi) kể lại mà giọng vẫn run run:
“Tháng 2/1963, pháo từ núi Giàng, núi Dâu và cả tàu chiến ngoài biển dội xuống. Chỉ vài phút sau, 17 xe tăng bò vào xóm, lính cầm tiểu liên tràn theo. Một du kích chửi ‘lũ bán nước’ là bị bắn ngay tại chỗ. Ba người khác bị đưa đi rồi sát hại.”

Mỗi trận càn đi qua, người dân lại quay về dựng lại ngôi nhà vừa cháy, lấp lại hầm tránh pháo. Trẻ con chưa thuộc hết bảng chữ cái nhưng thuộc lòng cách chui xuống hầm khi trời tối. Dân làng vẫn bám đất, bởi nếu họ bỏ đi, người cách mạng sẽ không còn nơi dựa.

Xóm 25 bị địch bao vây ba phía, phía còn lại lại là ấp chiến lược, nhưng cán bộ vẫn về được với dân nhờ những ám hiệu mộc mạc: chiếc nón úp trên mái tranh, ngọn đèn dầu lập lòe, hay làn khói bếp khi chiều buông. Ban đêm, mỗi khi du kích mang gạo đi, dân làng lặng lẽ bước theo, xóa sạch dấu chân — tựa như một lời thề không nói thành lời: sống chết cùng quê hương.

Những thanh xuân gửi lại chiến trường

Trong xóm, có người mới 13 tuổi đã làm giao liên, băng qua đồng lầy để chuyển thư. Gia đình bà Trương Thị Dư có 9 anh em thì cả 9 đều theo cách mạng. Ba người trong số đó ngã xuống khi còn rất trẻ. Ông Nguyễn Xuân Thái, nguyên Phó Bí thư Xã ủy Phổ Cường, vẫn luôn tự hào:
“Xóm 25 ít dân mà đóng góp nhiều nhất cho cách mạng. Người dân gan góc lắm, không hề nao núng.”

Ngày chiến thắng về, tiếng cười sum họp xen lẫn khoảng lặng như dao cứa. 36 người con của 23 bà mẹ mãi nằm lại chiến trường, trong đó quá nhiều người ra đi khi chưa bước qua tuổi 20.

Mẹ Việt Nam anh hùng Bùi Thị Thông có 5 người con và chồng theo cách mạng. Mẹ tự tay đào hầm, dành từng nắm gạo nuôi du kích — nhưng chiến tranh đã cướp mất ba người con trai. Mẹ Việt Nam anh hùng Trần Thị Quán sinh bảy người con, sáu trong số đó theo cách mạng và bốn người mãi không trở về.

Ông Phan Thanh Cường (73 tuổi), cựu chiến binh, bùi ngùi:
“Chúng tôi không kể hết nỗi đau của những người mẹ đâu… Nhưng họ vẫn động viên con đi, dù biết có thể chẳng bao giờ gặp lại.”

Những người trở về dựng xây lại từ tro tàn

Ngày đất nước thống nhất, những người còn sống trở lại với mảnh đất từng nhuốm máu xương. Bàn tay từng cầm súng giờ lại cầm cuốc. Họ cặm cụi dựng nhà, đắp đường, mở ruộng. Những mái tranh xưa dần nhường chỗ cho nhà ngói; đường đất thành đường bê tông trắng phau; trẻ nhỏ ríu rít tới trường.

Ông Đặng Văn Mới (52 tuổi), nay là xóm trưởng, chia sẻ:
“Xóm 25 bây giờ có hơn 200 nhân khẩu. Con cháu đi học đại học, làm việc khắp nơi. Cha mẹ luôn dặn: sống sao cho xứng đáng với thế hệ đổ máu để mình có ngày hôm nay.”

Nhà sinh hoạt cộng đồng của xóm được xây từ sự chung tay của dân và những người con xa quê. Mỗi viên gạch như chứa đầy ký ức, như cách người dân tri ơn thế hệ trước.

Đi giữa xóm hôm nay, khó ai tin nơi này từng chịu hàng trăm trận càn. Khó ai tin nơi đây từng có những bà mẹ tiễn hết người con này đến người con khác ra trận. Nhưng ký ức vẫn còn — vì người dân vẫn gọi mảnh đất ấy bằng cái tên trìu mến: “xóm kiên cường.”

Vùng đất anh hùng – nơi ký ức hóa thành di sản

Sự hy sinh của xóm 25 không chỉ là câu chuyện của một cộng đồng nhỏ, mà là bản anh hùng ca của cả Khánh Cường. Vùng đất này có 1.838 người con ngã xuống, 337 Mẹ Việt Nam anh hùng được phong tặng, một con số đủ để thấy cái giá của độc lập.

Năm 1972, xã Phổ Cường được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Gần nửa thế kỷ sau, năm 2020, danh hiệu Anh hùng tiếp tục được trao cho xã Phổ Khánh — như lời khẳng định: truyền thống bất khuất nơi đây không chỉ nằm ở quá khứ mà còn thấm vào từng nhịp sống hôm nay.