“Xóm kiên cường” ở Khánh Cường: 36 mái tranh bám đất, 36 người con nằm lại

“Xóm kiên cường” ở Khánh Cường: 36 mái tranh bám đất, 36 người con nằm lại

Giữa những năm tháng chiến tranh mịt mù khói lửa, có một xóm nhỏ ở Quảng Ngãi chỉ vỏn vẹn 36 mái tranh. Ít người, ít nhà, ít của… nhưng lại có một thứ không hề ít: lòng gan góc.

Xóm ấy về sau được gọi bằng cái tên vừa thân thương vừa nghẹn ngào: “xóm kiên cường”.

Bởi sau ngày đất nước thống nhất, nơi đây có 36 người con không trở về, 9 người mẹ được tôn vinh Mẹ Việt Nam anh hùng, và 7 thương – bệnh binh mang trên người dấu vết chiến tranh. Một xóm nhỏ thôi, mà gánh cả một phần lịch sử lớn.

Kiên gan giữa mưa bom bão đạn

Ở tuổi ngoài 80, những cựu chiến binh xóm 25, thôn Thanh Sơn, xã Khánh Cường (Quảng Ngãi) vẫn nhớ rõ như “chiếu phim 4K” về những ngày quê hương chìm trong khói lửa. Xóm nằm nép giữa đồng, vài chục mái tranh thôi nhưng lại trở thành “cái gai” trong mắt quân Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

Họ xem nơi này là “điểm nối giữa cách mạng với dân chúng”, nên trút xuống bao trận càn quét, bắn giết, đốt phá. Người dân chạy giặc trong nước mắt: gánh mắm muối, bồng bế con thơ, ngoái lại thấy mái tranh bốc cháy, trâu bò ngã gục trong loạt đạn. Thậm chí giếng nước – nguồn sống duy nhất – cũng bị ném lựu đạn phá vì địch nghi dưới đó có hầm bí mật.

Cựu du kích Đào Văn Ngọc (83 tuổi) kể, giọng nghẹn:
Tháng 2.1963, pháo từ núi Giàng, núi Dâu và cả tàu chiến ngoài biển bắn dồn dập xuống xóm. Chỉ ít phút sau, 17 xe tăng tiến vào, bộ binh tràn theo. Bà con kịp chạy tránh bom, du kích rút xuống hầm. Trận đó 4 du kích bị bắt, trong đó 1 người bị bắn tại chỗ vì mắng thẳng vào mặt chúng: “Lũ bán nước”. 3 người còn lại bị đưa đi sát hại.

Mỗi trận càn đi qua, dân lại quay về dựng lại mái nhà, lấp hầm tránh pháo, sống trong cảnh hôm nay còn, ngày mai chưa chắc. Trẻ con lớn lên cùng tiếng pháo rền, quen với việc đêm xuống là chui hầm, có đứa giật mình khóc thét vì tiếng nổ ngay bên tai. Nhưng điều lạ là: không ai bỏ xóm. Không ai buông đất.

Một xóm bị vây bốn phía, vẫn nuôi được cách mạng

Xóm 25 gần như bị vây kín: ba phía đông – tây – nam là đồn địch, phía bắc là ấp chiến lược có lính chốt. Vậy mà cán bộ cách mạng vẫn về được với dân nhờ những ám hiệu giản dị: chiếc nón lá úp trên mái tranh, ngọn đèn dầu lập lòe, hoặc làn khói bếp lúc chiều buông.

Ban đêm, mỗi khi du kích mang gạo rời xóm, dân làng lặng lẽ đi sau xóa sạch dấu chân để che mắt kẻ địch. Một kiểu “chống càn” không cần khẩu hiệu, chỉ cần tình nghĩa.

Căm thù giặc, thanh thiếu niên nối nhau ra trận. Có người mới 13 tuổi đã tình nguyện làm giao liên, băng ruộng đưa tin. Bà Trương Thị Dư (71 tuổi) kể: nhà bà có 9 anh chị em, ai cũng tham gia cách mạng, 3 người hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. “Vậy nên tôi tiếp bước, coi như trả món nợ quê hương.”

Ông Nguyễn Xuân Thái (74 tuổi), nguyên du kích, sau này là Phó bí thư Xã ủy Phổ Cường, nói đầy tự hào:
Xóm 25 ít dân nhất xã nhưng lại đóng góp rất nhiều người và của cho cách mạng. Người dân không hề nao núng trước bom đạn.

Ngày cờ thắng rợp trời… vẫn có những khoảng lặng

Ngày quê hương ngập cờ chiến thắng, niềm vui đoàn tụ đi cùng những khoảng lặng đau thương. Ở xóm 25, nhiều người mẹ giấu nỗi mất mát vào tim, vì nước mắt đã khô cạn sau bao lần nhận tin con ngã xuống.

36 người con của 23 bà mẹ đã nằm lại nơi chiến trường. Nhiều người ra đi khi tuổi đời chưa kịp chạm đôi mươi.

• Mẹ Việt Nam anh hùng Bùi Thị Thông: chồng và 5 người con tham gia cách mạng. Mẹ tự tay đào hầm giấu cán bộ, chắt chiu từng lon gạo nuôi du kích. Chiến tranh cướp đi 3 người con trai của mẹ lúc tuổi thanh xuân.

Cựu chiến binh Phan Thanh Cường (73 tuổi) nghẹn ngào:
Không thể kể hết sự hy sinh, nhất là của các mẹ. Biết con đi có thể không về vẫn động viên cầm súng. “Người trước ngã xuống thì người sau tiếp bước. Có anh em vừa lành vết thương lại ra trận.”

Hòa bình: dựng lại xóm bằng đôi tay thương tật

Ngày non sông liền một dải, xóm 25 lại cặm cụi cấy cày. Mái tranh dần thành nhà ngói, đường đất thành đường bê tông, trẻ con đến trường. Ông Cường chia sẻ:
Nhiều người mang thương tật, trái gió trở trời lại đau nhức, nhưng không ai chịu buông tay. Ai cũng cuốc cày, dựng lại quê hương.

Ông Đặng Văn Mới (52 tuổi), từng đi bộ đội, nay làm xóm trưởng, nói đầy tự hào:
Xóm 25 giờ có 53 căn nhà, hơn 200 nhân khẩu. Bà con đoàn kết, ai khó thì cả xóm giúp. Con em nhiều người học đại học, cao học, làm việc khắp nơi. Cha mẹ luôn nhắc: sống sao cho xứng đáng với thế hệ đã hy sinh.

Bước trên con đường bê tông thẳng tắp dẫn vào xóm, nghe tiếng trẻ ríu rít tan trường, khó ai tưởng tượng nơi này từng hứng chịu hàng trăm trận càn, từng có những người mẹ tiễn hết người con này đến người con khác ra đi.

Nhưng ký ức không mất. Người dân vẫn gọi quê mình là “xóm kiên cường” – như một lời nhắc: độc lập hôm nay không tự nhiên mà có.

Không chỉ một xóm anh hùng, mà là cả một vùng đất

Câu chuyện “xóm kiên cường” cũng là lát cắt của cả xã Khánh Cường – được thành lập trên cơ sở sáp nhập Phổ Khánh và Phổ Cường (TX.Đức Phổ cũ). Mảnh đất này có 1.838 người con hy sinh, 337 bà mẹ được phong tặng và truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

• Năm 1972, xã Phổ Cường được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.