XUÂN MẬU THÂN 1968: TỪ HAI NGƯỜI CHIẾN SĨ ĐẾN NHỮNG TRẬN ĐÁNH RUNG CHUYỂN VÙNG VEN SÀI GÒN

Khởi đầu từ hai người chiến sĩ

Tháng 8 năm 1962, khi nhận nhiệm vụ xây dựng lực lượng an ninh huyện Bình Tân, Đặng Công Hậu đứng trước một thử thách không hề nhỏ: căn cứ chỉ còn hai cán bộ, lực lượng an ninh ở các xã, ấp gần như chưa được hình thành.

Không có sẵn một bộ máy hoàn chỉnh, cũng chẳng có điều kiện hoạt động thuận lợi, ông bắt đầu từ những việc căn bản nhất: tuyển chọn người, xây dựng tổ chức, huấn luyện nghiệp vụ và từng bước hình thành mạng lưới cơ sở cách mạng ngay trong vùng địch kiểm soát.

Cuối năm 1962, Ban An ninh huyện Bình Tân chính thức ra đời và đi vào hoạt động.

Từ hai cán bộ ban đầu, lực lượng từng bước được củng cố, mở rộng, xây dựng thế đứng trong lòng dân. Đến năm 1964, khi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban An ninh huyện Bình Tân, ông tiếp tục cùng đồng đội đối mặt với những trận càn quét, những đợt pháo kích và bom đạn hủy diệt của đối phương.

Bình Tân khi ấy bị biến thành vùng trắng, nơi địch tự do oanh kích nhằm triệt phá căn cứ cách mạng. Nhưng giữa vùng đất bị đánh phá dữ dội, lực lượng an ninh vẫn kiên trì thực hiện phương châm luồn sâu, bám trụ.

Một bộ phận bám dân, bám các ấp chiến lược; một bộ phận hoạt động dọc sông Bến Lức – Chợ Đệm; những người còn lại bám căn cứ, sẵn sàng chống càn.

Đó không chỉ là cách tổ chức lực lượng, mà còn là cuộc đấu tranh để giữ từng cơ sở, từng mối liên lạc và từng niềm tin của người dân giữa những ngày chiến tranh khốc liệt.

Vùng ven đô – mắt xích quan trọng hướng về Sài Gòn

Cuối năm 1967, khi công tác chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 bước vào giai đoạn quyết định, huyện Bình Tân được chia tách thành hai huyện Tân Bình và Bình Chánh. Ông Đặng Công Hậu được phân công làm Bí thư Huyện ủy Tân Bình.

Địa bàn Tân Bình lúc bấy giờ có vị trí đặc biệt quan trọng đối với hướng tiến công vào Sài Gòn. Căn cứ Huyện ủy đặt tại khu vực các ấp Tân Hòa 1, Tân Hòa 2 và Vĩnh Lộc – những vùng lõm chính trị được người dân che chở, bảo vệ.

Tại đây, một hệ thống giao liên được tổ chức để tiếp nhận vũ khí, đạn dược, chuyển tài liệu, dẫn đường và đưa thương binh về hậu cứ ở Đức Hòa, Long An.

Hãy hình dung giữa một vùng thường xuyên bị kiểm soát, những chuyến đi vẫn âm thầm diễn ra. Vũ khí phải được đưa đến đúng nơi, tài liệu phải chuyển đến đúng người, thương binh phải được đưa ra khỏi vùng nguy hiểm. Mỗi mắt xích đều gắn với sự an toàn của đồng đội và nhiệm vụ chung của chiến dịch.

Đằng sau hệ thống ấy là những cán bộ bám địa bàn, những cơ sở cách mạng và những người dân sẵn sàng chấp nhận hiểm nguy để chở che, tiếp sức cho lực lượng kháng chiến.

Đêm 30 Tết: Khi vùng ven đồng loạt đứng lên

Đêm 30 rạng sáng 31-1-1968, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân mở màn, đưa chiến tranh đến một bước ngoặt đặc biệt quyết liệt.

Tại huyện Tân Bình, lực lượng an ninh và du kích địa phương đồng loạt tiến công các tháp canh, đồn bốt dọc xa lộ Đại Hàn, tuyến giao thông huyết mạch nay gắn với Quốc lộ 1.

Theo hồi ức của Đại tá Đặng Công Hậu, nhiều vị trí của đối phương phải đầu hàng hoặc bỏ chạy. Tuyến đường quan trọng này được lực lượng cách mạng kiểm soát trong thời điểm đầu đợt tiến công, tạo điều kiện thuận lợi cho các cánh quân hướng vào nội đô.

Tại nhiều ấp chiến lược, bộ máy tề ngụy tan rã, lực lượng tại chỗ nổi dậy giành quyền làm chủ.

Đó là thời khắc mà những năm tháng bám trụ, gây dựng cơ sở và kiên trì hoạt động trong lòng dân thể hiện vai trò của mình. Những lực lượng địa phương vốn âm thầm chuẩn bị từ trước nay cùng tham gia vào một chiến dịch có quy mô lớn.

Nhưng chiến tranh không chỉ có những giờ phút tiến công thuận lợi.

Từ giữa đợt tổng công kích thứ nhất, quân Mỹ tiến vào đóng tại ấp Trung Hòa 1, lập thế án ngữ, ngăn chặn lực lượng chủ lực từ hướng Đức Hòa, Bến Lức tiến về nội đô. Pháo kích, trực thăng đổ quân và những cuộc càn quét liên tiếp khiến vùng ven đô ngày càng trở thành chiến trường ác liệt.

Đối phương tăng cường lực lượng, sử dụng xe cơ giới và bộ binh lấn chiếm dọc xa lộ Đại Hàn, từ ngã tư Bà Điểm đến vòng xoay An Lạc, nhằm chặn đường tiến quân.

Từ đây, cuộc chiến không chỉ là những trận đánh giành vị trí. Đó còn là cuộc đấu tranh dai dẳng để giữ cơ sở, bảo vệ lực lượng và duy trì những tuyến liên lạc giữa vòng vây ngày càng siết chặt.

Một cuộc họp dang dở giữa mưa pháo

Cuối tháng 4, đầu tháng 5-1968, Ban An ninh Phân khu 2 tổ chức hội nghị triển khai đợt tiến công thứ hai cho Huyện ủy Tân Bình. Địa điểm họp là nhà má Bảy, tại ấp Giồng Lớn, xã Mỹ Hạnh, huyện Đức Hòa.

Nhưng giữa lúc hội nghị đang diễn ra, pháo địch bất ngờ bắn tới.

Trận pháo kích đã cướp đi sinh mạng đồng chí Sáu Thành, Trưởng ban An ninh Phân khu 2, cùng má Bảy ngay tại chỗ. Ông Đặng Công Hậu và nhiều đồng đội khác bị trọng thương.

Một cuộc họp bàn nhiệm vụ chiến đấu bỗng trở thành nơi ghi dấu sự hy sinh của những người đang trực tiếp tổ chức, chỉ đạo phong trào cách mạng ở vùng ven.

Mỗi người ngã xuống là một mất mát đối với đồng đội, gia đình và phong trào. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ vẫn phải tiếp tục, bởi phía trước còn những trận đánh và những tuyến đường cần được giữ vững.

Giữa tháng 5-1968, đợt tiến công thứ hai bước vào cao điểm. Khác với những ngày đầu, yếu tố bất ngờ không còn. Địch tăng quân, củng cố đồn bốt, đánh phá căn cứ và phong tỏa xa lộ Đại Hàn.

Vùng ven đô tiếp tục chìm trong khói lửa. Những địa bàn từng là nơi đứng chân, liên lạc và vận chuyển của lực lượng cách mạng phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn.

32 nữ dân công ngã xuống trên cánh đồng Bưng

Trong ký ức của Đại tá Đặng Công Hậu, một trong những mất mát đau xót nhất là sự hy sinh của 32 nữ dân công trẻ huyện Tân Bình.

Ngày 15-6-1968, đoàn nữ dân công đang thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, đạn dược vào nội thành, đồng thời đưa thương binh về hậu cứ ở khu vực Đức Hòa, thì bị máy bay đối phương phát hiện và truy kích.

Ba mươi hai người đã hy sinh trên cánh đồng Bưng.

Họ là những nữ thanh niên trẻ tuổi, những người tham gia công việc phục vụ chiến dịch giữa lúc chiến trường vô cùng nguy hiểm. Nhiệm vụ của họ nối liền hai chiều sống còn: đưa vũ khí đến nơi chiến đấu và đưa những người bị thương trở về hậu cứ.

Sự hy sinh ấy cho thấy chiến tranh không chỉ lấy đi sinh mạng của những người trực tiếp cầm súng. Những người làm công tác vận chuyển, giao liên, tải thương và phục vụ chiến đấu cũng phải đối mặt với hiểm nguy, thậm chí đánh đổi cả tuổi trẻ và cuộc đời mình.

Nhưng điều khiến người chỉ huy Đặng Công Hậu day dứt và xúc động không chỉ là mất mát ấy.

Ngay sau khi 32 nữ dân công hy sinh, hàng trăm nữ thanh niên tại các xã Vĩnh Lộc A, Vĩnh Lộc B, Tân Hòa 1, Tân Hòa 2… tiếp tục tình nguyện lên đường, thay thế những người đã ngã xuống để phục vụ chiến dịch.

Trong hoàn cảnh mà sự sống có thể bị đe dọa bất cứ lúc nào, vẫn có những người trẻ sẵn sàng nhận lấy phần việc nguy hiểm để đồng đội phía trước tiếp tục chiến đấu.

Đó là hình ảnh khiến người chỉ huy năm xưa không khỏi kính phục và tri ân. Bởi phía sau mỗi chuyến hàng, mỗi tuyến đường và mỗi nhiệm vụ hoàn thành là lòng can đảm của những con người có thể không được nhắc tên đầy đủ trong lịch sử, nhưng đã góp phần làm nên lịch sử.

Những người bình dị làm nên ký ức Mậu Thân

Nhìn lại Xuân Mậu Thân 1968 qua hồi ức của Đại tá Đặng Công Hậu, có thể thấy lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh lớn hay những quyết định ở cấp chiến lược.

Lịch sử còn được làm nên từ hai cán bộ bắt đầu gây dựng một lực lượng an ninh; từ những người dân che chở căn cứ; từ những cơ sở âm thầm giữ liên lạc; từ những người vận chuyển vũ khí, tải thương và những nữ thanh niên tiếp tục lên đường sau khi đồng đội hy sinh.

Từ hai người chiến sĩ ban đầu ở Bình Tân đến những lực lượng hoạt động trên địa bàn Tân Bình, hành trình ấy là câu chuyện về sự kiên trì gây dựng cơ sở, tinh thần bám trụ và sức mạnh của sự gắn bó giữa cách mạng với nhân dân.

Mậu Thân 1968 cũng để lại những mất mát không thể đo đếm bằng những con số đơn thuần. Đằng sau mỗi cái tên là một cuộc đời; đằng sau mỗi địa danh là những tháng ngày chiến đấu, hy sinh và chở che nhau giữa khói lửa.

Hơn nửa thế kỷ nhìn lại, hồi ức của Đại tá Đặng Công Hậu không chỉ giúp tái hiện một giai đoạn chiến tranh khốc liệt ở vùng ven đô Sài Gòn. Đó còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình, về sự hy sinh của những người đi trước và trách nhiệm gìn giữ, trân trọng những ký ức lịch sử của dân tộc.

Bởi có những người đã nằm lại trên cánh đồng, có những người đã đi qua chiến tranh với thương tích trên thân thể, và có những người dành cả cuộc đời để kể lại câu chuyện của đồng đội. Để hôm nay, khi nhắc đến mùa Xuân Mậu Thân năm ấy, chúng ta không chỉ nhớ những trận đánh, mà còn nhớ những con người đã sống, chiến đấu và hy sinh vì đất nước.

Nguồn tư liệu: Bài viết về hồi ức của Đại tá Đặng Công Hậu, Báo Công an nhân dân, ngày 18-10-2026.