Xuân Thủy- người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đồng chí Xuân Thủy là một nhà chính trị, nhà văn hóa, người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông là biểu tượng của tinh thần yêu nước, tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Ông là ngọn cờ tập hợp đội ngũ báo chí; người sáng lập, Chủ tịch đầu tiên của Hội Nhà báo Việt Nam.

Một ngọn bút tài hoa, một tấm lòng trong sáng

Xuân Thủy, tên khai sinh là Nguyễn Trọng Nhâm, sinh ngày 2/9/1912 tại thôn Hòe Thị, nay là tổ dân phố 4, phường Phương Canh, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội.

Báo chí với Xuân Thủy là thanh gươm đuổi giặc, là ngọn đuốc soi đường cách mạng.

Ngày 1/1/1937, Gô-đa dẫn đầu phái đoàn Chính phủ Pháp đến Việt Nam. Cả nước dấy lên phong trào đón Gô-đa, thực chất là biểu tình đòi dân chủ. Xuân Thủy cử các đồng chí của mình đưa một đoàn người Phúc Yên rầm rộ tiến về Hà Nội.

Nông dân Lê Văn Thân do tham gia đón Gô-đa, bị Tuần phủ Phúc Yên đe dọa và dùng triện đồng đánh vào tay. Xuân Thủy đã thảo cho Lê Văn Thân một lá đơn kiện, đưa cho vợ và người em họ bí mật gửi đăng báo Le Travail (Lao Động) của Đảng, sau đó nhiều tờ báo khác trong nước và cả ở Pháp đăng lại.

Dưới sức ép của báo chí, lần đầu tiên, tòa án thực dân gọi một viên quan đầu tỉnh ra ngồi ghế bị cáo trước nguyên đơn là một nông dân. Đây là sự kiện có một không hai trong lịch sử cách mạng và lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam.

Từ năm 1944, Xuân Thủy làm Chủ nhiệm, Chủ bút báo Cứu Quốc, đồng thời là cây bút chính với các bút danh Chu Lang, Tất Thắng, Ngô Tất Thắng... Trong những thời điểm then chốt của cách mạng, tính dự báo chính xác, tính chiến đấu cao của báo Cứu Quốc đã có sức hô gọi, lôi cuốn quần chúng vô cùng mạnh mẽ.

Đúng hai tháng sau, ngày 9/5/1945, chủ nghĩa phát-xít bị tiêu diệt. Năm tháng sau, ngày 19/8/1945, Cách mạng Tháng Tám ở nước ta giành thắng lợi hoàn toàn!

Năm 1941, Xuân Thủy bị giam ở nhà tù Sơn La lần thứ hai. Tại đây, ông và các đồng chí của mình xuất bản Suối Reo. Đây là tờ báo trong tù rất nổi tiếng, được truyền bá ra ngoài và cả trong đội ngũ binh lính Pháp; có tiếng vang khi Đảng chưa giành được chính quyền và có vị trí rất vẻ vang trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam.

Ra tù, được Lê Quang Đạo móc nối, Xuân Thủy trở về với công tác Đảng, đầu tiên là viết bình luận quốc tế cho báo Cứu Quốc, đến năm 1944, thì được đồng chí Trường Chinh giao hẳn cho làm Chủ nhiệm kiêm Chủ bút.

Về phong cách làm báo, ông cũng lấy Bác Hồ làm gương. Đó là xây dựng đội ngũ thông tín viên từ mọi giới, kể cả những nông dân không biết chữ. Từ những câu chuyện của những nông dân, tiểu thương… mà báo luôn có tin sốt dẻo, chân thực.

Mỗi khi phóng viên viết bài xong, ông thường tổ chức đọc tập thể, cho cả công nhân, nông dân nghe, kiểm tra họ có hiểu được, hiểu đúng không rồi mới cho đăng.

Trước Cách mạng Tháng Tám, báo Cứu Quốc ở nhiều nơi. Ở đâu cũng được nhân dân không quản hiểm nguy che chở. Song Phượng là nơi ở cuối cùng của báo Cứu Quốc bí mật và cũng là nơi báo Cứu Quốc phát đi Lời kêu gọi Tổng khởi nghĩa.

Các gia đình đã nuôi giấu cán bộ hồi ấy và toàn thể nhân dân xã Song Phượng luôn tự hào về điều này. Sinh thời, Xuân Thủy vẫn thường về thăm gia đình cụ Tề, nơi đồng chí Xuân Thủy làm việc; gia đình cụ Bảy nơi in ấn; gia đình cụ Trùm Tăng, người bảo vệ...

Báo Cứu Quốc là tờ báo cách mạng duy nhất ra hàng ngày và có số lượng phát hành lớn nhất trong suốt thời kỳ Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp.

Nhà tổ chức báo chí cách mạng

Tối 19/8/1945, Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời Bắc Bộ họp, Ủy viên Xuân Thủy đã đề nghị ngay một việc vừa cấp bách, vừa chiến lược cho cuộc kiến tạo tương lai: thành lập Nha Thông tin Bắc Bộ và Đài Phát thanh quốc gia.

Ngày 22/8/1945, tại số 4 Đinh Lễ, Hà Nội, Xuân Thủy họp một số thanh niên trí thức và giao cho Trần Kim Xuyến phụ trách Việt Nam Thông tấn xã; Trần Lâm phụ trách Đài Tiếng nói Việt Nam.

Ngày 25/4/2019, Hội Nhà báo Việt Nam đã tổ chức khánh thành con đường vào Di tích quốc gia Roòng Khoa, Điềm Mặc, Định Hóa, Thái Nguyên, nơi thành lập Hội Nhà báo Việt Nam. Đây là con đường của những nhà báo kháng chiến, con đường truyền thống vẻ vang của Hội Nhà báo Việt Nam mà Xuân Thủy là người đặt nền móng và là vị Chủ tịch đầu tiên.

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Xuân Thủy đã trực tiếp mời nhà trí thức Nguyễn Tường Phượng, Chủ nhiệm tạp chí Tri Tân đến trụ sở báo Cứu Quốc.