Xuân Thủy - những ngày Tổng khởi nghĩa
"Đã đến lúc dốc lòng vì Nước,
Đứng lên thôi! Quyết bước xông lên!
Rời xiềng xích, phá xiềng xên,
Cờ hồng cắm đỉnh, dựng nền Tự do!"
Báo Cứu Quốc do đồng chí Xuân Thủy làm Chủ bút
Lịch sử dân tộc Việt Nam là một hành trình được viết bởi bao thế hệ đã quên thân mà chiến đấu cống hiến hết mình cho Tổ quốc thân yêu. Bên cạnh những chiến sĩ cầm súng nơi chiên trường thì còn có những chiến sĩ hoạt động trên mặt trận chính trị, báo trí và sự âm thầm ấy đã góp phần làm nên nhiều thắng lợi khác nhau trong cách mạng. Một trong số đó chính là đồng chí Xuân Thủy – một người tiểu biểu để nói về trí tuệ và sự bản lĩnh kèm theo tài năng ngoại giao của ông đã đóng góp quan trọng cho sự nghiệp của cách mạng Việt Nam đặc biệt là những năm tháng đất nước đắm chìm trong những cuộc chiến tranh đầy gian khổ và tàn khốc.
Xuân Thủy tên thật là Nguyễn Trọng Nhâm, sinh ngày 2 tháng 9 năm 1912 tại xã Xuân Phương, huyện Từ Liêm, Hà Nội, ông được sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường ông đã sớm bộc lộ rõ lòng yêu nước của mình và căm hận sự đô hộ của thực dân Pháp.
Năm 1932: đồng chí Nhâm đã bắt đầu hoạt động cách mạng và nhanh chóng trở thành 1 cái tên nổi trội. Hoạt động chủ yếu của Xuân Thủy chủ yếu ở giai đoạn đầu ở Phúc Yên. Nhờ sự nhiệt huyết, thông minh, cùng với sức diễn thuyết lôi cuốn mà ông đã nhanh chóng vận động được quần chúng và tuyên truyền, giác ngộ cho họ hiểu thêm và phân tích nguồn gốc của sự bần cùng và chỉ điểm rõ kẻ thù chung của cả dân tộc là ai. Bên cạnh những việc đó, đồng chí Trọng Nhâm còn tổ chức mở lớp học chữ Quốc ngữ để xóa bớt nạn mù chữ cho nhân dân nhưng kèm đó cũng truyền bá nhiều tư tưởng cách mạng.
Năm 1935: đồng chí Xuân Thủy thoát ly quê hương và bước chân vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp. Ở Phúc Yên, ông được làm cộng tác viên cho báo Trung Bắc Tân Văn, Hà Thành Ngọ báo và một số tờ báo nhỏ lẻ khác nhau. Ngoài việc làm trên ra đồng chí còn mở một hiệu thuốc bắc nhỏ ở Khu Đệ Nhất với 2 câu đối “Xuân hồi thảo mộc thiên hoa phát/ Thủy bất ba lan tứ hải bình” chính 2 chữ đầu của 2 câu đối là tên của bút danh Xuân Thủy.
Năm 1938-1943: hoạt động cách mạng của ông dù rất năng nổ nhưng lại bị thực dân Pháp để mắt đến dẫn đến việc ông liên tục bị địch bắt, giam cầm và tra tấn dã man ở nhiều nhà tù khét tiếng nhất thời đó như Hỏa Lò (Hà Nội), Bắc Mê (Hà Giang) và đặc biệt là nhà tù Sơn La. Nhưng không vì “địa ngục trần gian” ấy mà đồng chí nản chí bỏ cuộc.
Năm 1941: khi còn đang gian nan ở trong ngục tù khét tiếng với chế độ cai trị khắt khe ấy họ đã nảy ra một quyết định táo bạo và sáng suốt đó là thành lập một tờ báo bí mật viết tay để lưu hành trong tù. “Suối reo” là tên của tờ báo bí mật ấy, đó không chỉ là tiếng suối của núi rừng Tây Bắc mà còn ẩn cứa một tinh thần phi thường, là biểu tượng của ý chí bất khuất, của trí tuệ và tinh thần lạc quan cách mạng.
Đầu năm 1944: thời điểm sau khi được ra tù ông đã tích lũy cho mình kinh nghiệm báo chí, Xuân Thủy được Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh giao phó một nhiệm vụ hết sức trọng đại đó là trực tiếp phụ trách báo Cứu Quốc - cơ quan cổ động tuyên truyền của Việt Nam độc lập đồng minh. Việc làm báo này rất khó khăn và nguy hiểm nhưng với cương vị là “thuyền trưởng” ông đã không ngần ngại khó khăn. Sau mọi nổ lực với phương châm “lấy dân làm gốc” ông đã xuất được một bài viết thực sự gần gũi và dễ hiểu, đủ để đáp ứng mọi nhu cầu của nhân dân.
9/3/1945: nội dung của bài báo Cứu Quốc do Xuân Thủy làm chủ bút rất bám sát với nhiệm vụ chính trị và của cách mạng. Và để có thể vạch trần được tội ác, bản chất thực của phát xít Nhật và thực dân Pháp, bài báo đã liên tục được cập nhật những phân tích về âm mưu và thủ đoạn giữa 2 Pháp và Nhật.
Tháng 8/1945: thời cơ ngàn năm có 1 cuối cùng cũng đã đến với ta. Phát xít Nhật đã đầu hàng vô điều kiện. Quân lệnh số 1 được ban bố do Ủy ban Khởi nghĩa, cũng trong không khí sục sôi “đem sức ta mà tự giải phóng cho ta” báo Cứu Quốc dưới quyền của đồng chí Nhâm đã hoạt động hết công suất.
Ngày 19/8: cuộc khởi nghĩa ở Hà Nội đã toàn thắng, toàn bộ “tòa soạn” theo chỉ thị của Xuân Thủy và Xứ ủy Bắc Kỳ được trở về Thủ đô.
Ngày 24/8/1945: báo Cứu Quốc số 31 lần đầu tiên được xuất bản công khai tại Hà Nội, trên trang Nhất của số báo lịch sử này đã trang trọng đăng bài xã luận do chính tay Xuân Thủy viết với tiêu đề “Lời chào Cứu Quốc”, và nó trở thành báo hằng ngày của nhân dân.
Ngày 2/9/1945: tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong số ra ngày 5/9, báo Cứu Quốc đã vinh dự đăng toàn văn bản Tuyên ngôn Độc lập.
Thời hoa lửa của nhà báo Xuân Thủy chính là giai đoạn tuổi trẻ sục sôi khí thế cách mạng, nơi ngòi bút của ông được mài sắc thành vũ khí sắc bén chiến đấu vì độc lập tự do cho dân tộc. Từ một trí thức yêu nước phải qua biết bao gian lao, khổ cực nhưng cũng đầy sự vinh quang, tự hào. Ông đã cống hiến trọn vẹn tài năng, trí tuệ và sự nhiệt huyết của mình để có thể xuất sắc hoàn thành sứ mệnh lịch sử nhờ vào cách dùng báo chí tuyên truyền, cổ động và tổ chức quần chúng chiến tranh. Đồng chí Nguyễn Trọng Nhâm đã đóng góp một phần vô cùng to lớn và không thể tách rời vào chiến thắng vĩ đại của Cách mạng tháng Tám năm 1945. Xuân Thủy đã trở thành người chiến sĩ cộng sản kiên trung, một nhà tổ chức tài ba và đặc biệt là một cây đại thụ của nền báo chí cách mạng Việt Nam.
Thế hệ đi trước đã phải đánh đổi mồ hôi sương máu, sự hy sinh thầm lặng ấy chỉ để đổi lại hòa bình và tự do cho nhân dân ngày nay. Có những bài học cốt lõi mà thế hệ trẻ ta phải luôn ghi nhớ, phải biết trân trọng và giữ lấy giá trị hòa bình ngày nay để ghi nhớ công ơn mà thế hệ cha anh đã để lại. Hãy cùng nhau giữ gìn, bồi đắp và phát triển Tổ quốc để tiếp nối thế hệ đi trước.
