Xuân Thủy: Trưởng đoàn đàm phán Hội nghị Paris, nhà báo cách mạng kiệt xuất và vị Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương tài ba

Trong lịch sử cách mạng, báo chí và ngoại giao Việt Nam thế kỷ XX, Đồng chí Xuân Thủy (1912 – 1985, tên thật là Nguyễn Trọng Nhâm, quê ở Xuân Phương, Từ Liêm, Hà Nội) là một nhà lãnh đạo tiền bối kiệt xuất, nhà báo cách mạng tài hoa và là một trong những gương mặt ngoại giao lừng lẫy nhất của đất nước. Giác ngộ lý tưởng yêu nước từ rất sớm, ông tham gia các phong trào đấu tranh bãi khóa và chính thức dấn thân vào con đường cách mạng từ năm 1938. Trong giai đoạn 1938 – 1944, ông nhiều lần bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam và kết án tù đày qua các nhà tù Hà Nội, Sơn La. Trong chốn "địa ngục trần gian" Sơn La, ông cùng các đồng chí kiên trung biến nhà tù thành trường học cách mạng, trực tiếp làm Chủ bút tờ báo Suối Reo – ngọn lửa tinh thần sưởi ấm và thôi thúc chí khí chiến đấu của các chiến sĩ cộng sản.

Sau khi ra tù, ông đảm nhiệm nhiệm vụ Bí thư Tỉnh ủy Hà Đông và đóng góp quan trọng vào thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 tại Hà Nội và các tỉnh phụ cận. Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Xuân Thủy được Bác Hồ và Trung ương Đảng tin tưởng giao đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đầu tiên (từ năm 1950) và Tổng Biên tập Báo Cứu Quốc – cơ quan ngôn luận của Mặt trận Liên Việt. Ông đã đặt nền móng vững chắc cho nền báo chí cách mạng Việt Nam, dùng ngòi bút sắc bén như một vũ khí chiến đấu lợi hại phục vụ đắc lực cho công cuộc kháng chiến và kiến quốc.

Đặc biệt, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, tên tuổi của đồng chí Xuân Thủy gắn liền với những mốc sơn chói lọi trên mặt trận đối ngoại. Sau thời gian giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao (1963 – 1965) và Trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Đảng, năm 1968, ông được cử làm Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sang Paris đàm phán trực tiếp với phía Mỹ. Trong suốt gần 5 năm (1968 – 1973) diễn ra cuộc đàm phán dài nhất lịch sử ngoại giao thế giới tại Paris, với phong thái ung dung, nụ cười hóm hỉnh, lập luận sắc bén và nghệ thuật "vừa đánh vừa đàm" tài tình, ông đã kiên cường bảo vệ lập trường chính nghĩa của dân tộc, phối hợp chặt chẽ với Cố vấn Lê Đức Thọ và Bộ trưởng Nguyễn Thị Bình ép chính quyền Mỹ phải chấp nhận ký kết Hiệp định Paris năm 1973, rút toàn bộ quân đội về nước.

Sau ngày đất nước hoàn toàn thống nhất, đồng chí Xuân Thủy tiếp tục giữ nhiều trọng trách cao cấp của Đảng và Nhà nước như Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước. Ông qua đời năm 1985 tại Hà Nội, để lại di sản đồ sộ về báo chí, thơ văn cách mạng cùng những bài học kinh nghiệm vô giá về nghệ thuật ngoại giao. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và củng cố đại đoàn kết toàn dân, đồng chí Xuân Thủy đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng – phần thưởng cao quý nhất của Nhà nước, Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều danh hiệu cao quý khác.