Xuân Trường - người liệt sỹ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam In (1)

Xuân Trường - người liệt sỹ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam In

Trong trận chiến đồn Đồng Mu, xã Xuân Trường (Bảo Lạc), đội viên Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân (ĐVNTTGPQ) Hoàng Văn Nhủng (bí danh Xuân Trường) đã anh dũng hy sinh trong chiến đấu, đồng chí được coi là người liệt sỹ đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Liệt sỹ Xuân Trường, dân tộc Tày, quê xã Sóc Hà (Hà Quảng), tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm. Năm 1936, phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ phát triển, lan rộng đến châu Hà Quảng, lúc đó, Hoàng Văn Nhủng còn rất trẻ nhưng đã hăng hái tham gia hoạt động cách mạng. Từ đó, đến năm 1940, với bí danh là Xuân Trường, từ một liên lạc viên nhanh chóng trưởng thành người cán bộ dày dạn kinh nghiệm và có nhiều đóng góp trong phong trào thanh niên phản đế của châu Hà Quảng.

Giữa năm 1940, Xuân Trường cùng với một số cán bộ tiêu biểu được cử đi học quân sự ở Liễu Châu (Quảng Tây - Trung Quốc). Đầu năm 1944 về nước, Xuân Trường tham gia hoạt động chủ yếu từ xã Trường Hà lên vùng Lục Khu (Hà Quảng), tích cực vận động xây dựng đội tự vệ thường và tự vệ chiến đấu của các xã, góp phần xứng đáng vào việc xây dựng đội vũ trang châu Hà Quảng. Với nhiệt huyết đó, ngày 22/12/1944, Xuân Trường là một trong số những đội viên xuất sắc của châu Hà Quảng được đồng chí Văn (Đại tướng Võ Nguyên Giáp) chọn vào ĐVNTTGPQ. Ngay sau khi mới thành lập Đội, Xuân Trường đã được cấp trên tin cậy cử giữ chức Tiểu đội trưởng một tiểu đội.

Sau hai trận Phai Khắt, Nà Ngần giành thắng lợi. Tiểu đội Xuân Trường cùng Đội hành quân về Lũng Dẻ, xã Trùng Khuôn (Nguyên Bình) và khu Việt Minh Thiện Thuật (nay thuộc xã Trương Lương, Hòa An) tuyển thêm quân để thành lập Đại đội đầu tiên của ĐVTNTTGPQ, củng cố lực lượng, bổ sung thêm trang bị vũ khí, sau đó tiếp tục hành quân đi đánh đồn Đồng Mu (Bảo Lạc), là một đồn được xây dựng khá kiên cố vì từ đồn này, quân lính sẵn sàng ngăn chặn, đàn áp phong trào cách mạng của nhân dân ta và truy lùng, bắt bớ cán bộ hoạt cách mạng. Ngoài việc đàn áp phong trào cách mạng, vì ở gần biên giới Việt - Trung thường phải đối phó với bọn thổ phỉ, nên địch xây dựng hệ thống công sự phòng thủ khá vững chắc.

Trận công đồn diễn ra vào đêm mùng 4, rạng sáng ngày 5/2/1945 (tức ngày 22 tháng Chạp), trận đánh diễn ra khá ác liệt. Quân ta tổ chức thành 3 mũi tấn công vào cả ba cửa, vượt qua những mô đá tai mèo sắc nhọn, tiến lên đồn, hai tổ xung phong đi đầu vượt qua hàng rào thép gai, đến sân đồn. Khi tổ các đồng chí Quang Trung, Nam Long, Xuân Trường..., đang tiến vào đồn thị bị lộ. Địch lập tức ném lựu đạn xuống tới tấp và bắn ra một loạt đạn, trước tình hình đó, đồng chí Quang Trung quay ra hội ý với đồng chí Võ Nguyên Giáp và đề nghị đồng chí Võ Nguyên Giáp cùng đồng chí Hoàng Sâm ở lại vị trí chỉ huy, còn đồng chí Quang Trung nhanh chóng tìm mọi cách bí mật vào trong đồn chiến đấu và cử liên lạc ra báo cáo. Sau khi đồng chí Quang Trung và các tổ tiến vào đồn, trận chiến đấu diễn ra ác liệt, địch ngoan cố chống cự, nhưng tinh thần chiến đấu của quân ta rất cao, các chiến sĩ của ta anh dũng chiến đấu giáp la cà quyết liệt với địch. Tiểu đội trưởng Xuân Trường chỉ huy một tổ xung phong đột nhập qua cửa sổ, dùng súng tiểu liên diệt ngay tên gác cổng và một số tên khác. Đạn trong băng hết, anh rút thanh kiếm và khẩu súng ngắn xông vào sở chỉ huy địch. Một số tên địch tiếp tục bị tiêu diệt, quân địch cố thủ ở một lô cốt giữa đồn chống cự quyết liệt. Khi Xuân Trường đang lắp đạn thì bị một viên đạn địch bắn xuyên qua ngực, anh ngã gục xuống, lúc này các tổ viên ở ngoài cũng vào tới nơi. Xuân Trường gượng dậy gọi đồng chí Thế Hậu và nói “Mình bị trúng đạn rồi, cậu lấy ngay khẩu súng của mình bắn đi”. Thế Hậu chạy đến xốc Xuân Trường lên, nhưng anh gạt ra và giục “Đánh đi, không lôi thôi gì với mình cả. Xung phong lên”. Rồi Xuân Trường trút hơi thở cuối cùng giữa tiếng súng rền vang.

Cuộc chiến đấu kéo dài từ 23 giờ ngày 4 đến 2 giờ ngày 5/2/1944, quân ta tiêu diệt 20 tên địch, bắt sống 3 tù binh, thu 5 khẩu súng và nhiều đạn dược. Do bị thiệt hại nặng, bọn địch còn lại trong đồn buộc phải tháo chạy, nhưng trước khi rút chạy, chúng tập trung vũ khí, đạn dược và những trang bị còn lại rồi đổ dầu đốt. Ban Việt Minh xã Ân Quang đã nhanh chóng huy động nhân dân dập lửa thu nhiều chiến lợi phẩm để trang bị cho đội vũ trang địa phương. Trong trận chiến đấu này, đồng chí Xuân Trường - Tiểu đội trưởng đã chiến đấu dũng cảm và anh dũng hy sinh, anh ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ và chưa lập gia đình. Sau khi đồn Đồng Mu bị tấn công, địch bị thiệt hại nặng buộc phải rút chạy, xã Ân Quang được giải phóng. Theo nguyện vọng của nhân dân và cán bộ, xã Ân Quang được mang tên mới là xã Xuân Trường, để tỏ lòng biết ơn và ghi nhớ công lao của liệt sỹ Xuân Trường.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, để phù hợp với việc lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý điều hành trong tình hình mới; xã Xuân Trường tiếp tục được tách thành 3 xã là: Xuân Trường, Khánh Xuân, Phan Thanh. Hoà bình lập lại, xã Xuân Trường lại được chia tách thành 3 xã mới, gồm: Xuân Trường, Đồng Mu, Hồng An. Đến ngày 10/6/1981, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 265/CP về việc hợp nhất hai xã Xuân Trường và Đồng Mu thành một xã mới lấy tên là xã Xuân Trường. Như vậy, dù địa bàn xã được tách, nhập nhiều lần nhưng tên gọi Xuân Trường luôn gắn liền với vùng đất này và gắn bó với tình cảm của đồng bào các dân tộc nơi đây. Những người con của quê hương cách mạng luôn tự hào về xã Xuân Trường, bởi xã được mang tên gọi liệt sỹ đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.

Hồng Viễn