Xuất Thân Khoa Bảng Nơi Đất Gia Định

Phan Văn Trị sinh năm 1830 tại làng Bình Hòa, tỉnh Gia Định (nay thuộc quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh). Sinh ra trong một gia đình truyền thống nếp nhà khoa bảng, từ nhỏ ông đã nổi tiếng thông minh, hiếu học và sớm bộc lộ năng khiếu văn thơ. Ông chăm chỉ dùi mài kinh sử, tiếp thu sâu sắc tư tưởng Nho giáo với lòng trung quân ái quốc và đạo lý nhân nghĩa.

Năm 1849, khi mới 19 tuổi, Phan Văn Trị tham dự kỳ thi Hương tại thi trường Gia Định và xuất sắc thi đỗ Cử nhân (Hương tiến). Sự nghiệp khoa bảng mở ra rộng lớn trước mắt người thanh niên trẻ tuổi tài cao. Tuy nhiên, nhìn thấy cảnh triều đình nhà Nguyễn bắt đầu suy yếu, quan lại nhũng nhiễu và nguy cơ ngoại xâm ngày càng hiện hữu, ông đã không màng chốn quan trường gập ghềnh. Ông quyết định từ khước việc ra làm quan để sống cuộc đời tự do, gần gũi với nhân dân lao động, dùng tri thức của mình để dạy học và bốc thuốc cứu người.