XUÔI SÔNG BẠCH ĐẰNG NGHE CHUYỆN VUA BÀ

Xuôi theo dòng Bạch Đằng lịch sử, con sông từng ba lần ghi dấu chiến công hiển hách của dân tộc, du khách hôm nay không chỉ nghe tiếng sóng thì thầm chuyện binh đao thuở trước, mà còn được kể một huyền tích lặng lẽ, linh thiêng về một người phụ nữ bình dị – bà hàng nước được phong Vương, dân gian tôn kính gọi là Vua Bà.

Bên bờ sông thuộc phường Yên Giang, thị xã Quảng Yên, giữa không gian trầm mặc của cụm di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng, Miếu Vua Bà nép mình dưới tán một cây quếch cổ thụ hơn 700 năm tuổi. Rễ cây ôm chặt lấy lòng đất, tán lá xòe rộng che mát cả một vùng bến nước. Chính nơi đây, câu chuyện về bà hàng nước năm xưa vẫn được người dân truyền đời, như một phần ký ức không thể tách rời của dòng sông.

Chuyện kể rằng, thuở xa xưa, nơi bến Đò Rừng cổ thuộc làng Yên Hưng (nay là phường Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh), hai bên bờ sông cây cối mọc um tùm thành rừng, mặt nước mênh mang, sóng gió lồng lộng. Từ xa nhìn lại, cả vùng đất như một cù lao xanh biếc nổi giữa sông trời.

Ở đó có hai vợ chồng già cùng người con gái đã qua tuổi xuân thì, sống trên một chiếc thuyền câu nhỏ, ngày ngày mưu sinh bằng nghề chài lưới. Một hôm, người chồng nhìn con gái rồi chậm rãi nói với vợ:
“Con mình đã lớn mà duyên phận chưa đến. Cuối doi đất làng có bến đò ngang sang bến Đá, hay ta đưa con lên đó dựng quán bán nước, biết đâu gặp được người se duyên trăm năm.”

Nào ngờ, chuyến thả lưới hôm sau của ông bà lại là chuyến đi không ngày trở về. Giữa mênh mông sóng nước, chỉ còn cô gái đơn côi. Trong nỗi đau mất cha mẹ, cô dựng một quán nước nhỏ bên bến Đò Rừng, ngày ngày bán nước cho khách qua sông, đêm đêm ngóng ra dòng Bạch Đằng, lòng nặng trĩu nhớ thương.

Cũng vào thời gian ấy, giặc Nguyên – Mông kéo quân sang xâm lược nước ta lần thứ ba. Để chuẩn bị cho trận thủy chiến quyết định, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đã chọn sông Bạch Đằng làm trận địa. Trong một lần đi khảo sát địa hình, ngài dừng chân nơi bến Đò Rừng và gặp cô gái bán nước ven sông.

Nhận thấy cô sinh ra, lớn lên cùng sóng nước Bạch Đằng, Trần Hưng Đạo đã ngỏ ý nhờ cô chỉ giúp về luồng lạch, con nước, thủy triều. Bằng sự hiểu biết tích lũy từ cả một đời sống trên sông, cô đã chỉ rõ từng nhánh nước sâu – cạn, thời điểm nước lên – xuống, những khúc quanh hiểm yếu của dòng sông lịch sử. Không chỉ vậy, cô còn được giao đảm nhiệm một số công việc quan trọng, góp phần phục vụ cho trận thủy chiến năm 1288.

Khi trận Bạch Đằng kết thúc, giặc Nguyên – Mông đại bại, non sông Đại Việt vững bền. Triều đình mở tiệc phong thưởng công lao. Trần Hưng Đạo đã tâu lên vua Trần Nhân Tông về những đóng góp thầm lặng nhưng to lớn của dân làng Yên Hưng và đặc biệt là cô hàng nước bến Đò Rừng.

Nghe xong, nhà vua cảm động, liền ban phong cho dân làng danh hiệu “An Hưng Nghĩa Dân”, và phong cho cô hàng nước Tước Vương để ghi nhận công lao giúp nước.

Khi dân làng ra bến sông báo tin mừng, thì cô gái đã không còn ở đó nữa. Quán nước bên sông lặng im, chỉ còn gió thổi qua bãi bồi và tiếng sóng vỗ miên man. Không ai biết cô đi đâu, hay đã hóa thân vào dòng sông lịch sử.

Để tưởng nhớ người con gái bình dị mà nghĩa lớn, dân làng lập miếu thờ ngay trên nền quán nước cũ, cạnh cây quếch ven sông, ngày ngày hương khói phụng thờ. Từ tước phong của vua, nhân dân kính cẩn gọi cô là Vua Bà, và Miếu Vua Bà cũng ra đời từ đó.

Hôm nay, đứng dưới bóng cây quếch cổ thụ, nghe gió sông Bạch Đằng thổi qua mái miếu rêu phong, du khách như cảm nhận được sự hiện diện của một người phụ nữ không tên trong chính sử, nhưng bất tử trong lòng dân. Câu chuyện về Vua Bà nhắc nhớ rằng: lịch sử không chỉ được làm nên bởi những bậc anh hùng nơi trận mạc, mà còn bởi những con người bình dị, âm thầm góp trí, góp tâm cho vận mệnh non sông.