XƯỞNG BA SON - CÁI NÔI PHONG TRÀO CÔNG NHÂN VÀ DẤU CHÂN NGƯỜI CHỦ TỊCH NƯỚC TÔN ĐỨC THẮNG
Xưởng Ba Son bên bờ sông Sài Gòn không chỉ là cơ sở công nghiệp đóng tàu lâu đời nhất Sài Gòn mà còn là nơi người công nhân trẻ Tôn Đức Thắng, sau này là Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, từng làm việc và vận động thành lập Công hội Đỏ, tổ chức công đoàn đầu tiên của giai cấp công nhân Việt Nam.
Bên dòng sông Sài Gòn, khu xưởng đóng tàu mang tên Ba Son đã tồn tại suốt hơn hai thế kỷ, từ thời chúa Nguyễn Ánh lập xưởng hải quân Chu Sư vào năm 1790, đến khi thực dân Pháp mở rộng thành Thủy xưởng hiện đại hàng đầu Đông Dương vào năm 1863. Không chỉ mang giá trị về mặt công nghiệp và quân sự, Ba Son còn được biết đến như cái nôi của phong trào đấu tranh công nhân Sài Gòn, nơi hàng nghìn người thợ máy, thợ nguội, thợ tiện đã cùng chung sống, lao động trong điều kiện khắc nghiệt dưới ách bóc lột của thực dân.
Chính tại xưởng cơ khí này, người thanh niên Tôn Đức Thắng, sinh năm 1888 tại Cù lao Ông Hổ, An Giang, đã từng làm việc với vai trò thợ máy sau khi tốt nghiệp trường Bách Nghệ Sài Gòn. Giữa môi trường lao động đầy áp bức ấy, ông đã sớm nhận thức được sự cần thiết phải đoàn kết những người công nhân lại với nhau để đấu tranh đòi quyền lợi chính đáng. Năm 1920, ông đứng ra vận động và thành lập Công hội Đỏ tại Xưởng Ba Son, tổ chức công đoàn đầu tiên của giai cấp công nhân Việt Nam, đặt nền móng cho phong trào công nhân có tổ chức sau này.
Một trong những dấu ấn nổi bật gắn liền với xưởng Ba Son là cuộc bãi công của công nhân vào tháng 8/1925, nhằm phản đối việc thực dân Pháp đưa chiến hạm Michelet vào sửa chữa để chuẩn bị chở binh lính sang đàn áp phong trào cách mạng Trung Quốc. Cuộc đấu tranh này, dưới sự vận động của Tôn Đức Thắng và Công hội Đỏ, được xem là một trong những cuộc bãi công có tổ chức đầu tiên của công nhân Việt Nam mang màu sắc quốc tế vô sản rõ nét.
Từ người thợ máy bình dị của xưởng Ba Son, Tôn Đức Thắng sau này trở thành một trong những nhà lãnh đạo cách mạng tiêu biểu, từng bị thực dân Pháp giam cầm suốt 15 năm tại nhà tù Côn Đảo, và đến năm 1969 được bầu giữ cương vị Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 12/8/1993, Địa điểm Lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng tại Xí nghiệp Liên hợp Ba Son chính thức được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia, trở thành một trong những "địa chỉ đỏ" quan trọng bậc nhất gắn liền với phong trào công nhân và cách mạng Việt Nam ngay tại trung tâm Sài Gòn
