Y Bih Alêô – Dấu ấn người con Tây Nguyên trong hành trình cách mạng

Y Bih Alêô (1901–1987) là một trí thức, cán bộ Việt Minh và người có uy tín trong đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Ông có nhiều đóng góp trong phong trào cách mạng, công tác dân tộc và xây dựng khối đại đoàn kết.

Y Bih Alêô là người dân tộc Êđê, ông sinh năm 1901 tại buôn Niêng, xã Ea Nuôl, thị xã Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk (cũ).

Năm 11 tuổi, Y Bih Alêô được Pháp đưa vào học tại Trường Tiểu học Pháp – Êđê ở Buôn Ma Thuột. Trong thời gian học, ông tham gia phong trào đấu tranh của giáo viên và học sinh do hai thầy giáo Y Jút H’wing và Y Út Niê lãnh đạo. Nhờ giỏi tiếng Pháp, ông được nhà trường tiến cử làm phiên dịch cho người Pháp. Tháng 2/1928, ông bị Pháp bắt làm lính khố xanh và sau đó được giao quản lí tù nhân tại nhà đày Buôn Ma Thuột. Tại đây, ông có điều kiện tiếp xúc với các tù nhân chính trị, dần có cảm tình với cách mạng và bí mật giúp đỡ họ chuyển tài liệu.

Tháng 3/1945, khi tình hình chính trị thay đổi, Y Bih Alêô tiếp tục được các cựu tù chính trị giác ngộ cách mạng. Ông gia nhập Việt Minh và tham gia chuẩn bị kế hoạch giành chính quyền ở Đắk Lắk. Tháng 8/1945, ông tham gia Ủy ban khởi nghĩa tỉnh, được phân công làm binh vận trong trại Bảo an binh. Ông vận động phần lớn binh sĩ dưới quyền ủng hộ Việt Minh, góp phần vào cuộc giành chính quyền tại thị xã Buôn Ma Thuột ngày 24/8/1945. Sau đó, ông được cử làm Ủy viên quân sự của Ủy ban Cách mạng lâm thời tỉnh.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Y Bih Alêô tham gia xây dựng lực lượng Vệ quốc quân và được phân công làm Chỉ huy phó mặt trận Ngã ba ranh giới, có nhiệm vụ ngăn quân Pháp tiến đánh Buôn Ma Thuột. Sau khi phòng tuyến tan vỡ, ông bị Pháp bắt và giam cầm tại Di Linh, Đà Lạt rồi nhà đày Buôn Ma Thuột. Được trả tự do vào tháng 8/1951, ông trở về buôn làm rẫy.

Năm 1960, trước sự phát triển của phong trào đấu tranh của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, Y Bih Alêô được đưa ra vùng giải phóng. Tháng 11/1960, Đại hội đoàn kết các dân tộc thiểu số miền Trung và Tây Nguyên bầu ông làm Chủ tịch Phong trào dân tộc tự trị Tây Nguyên. Ngày 20/12/1960, ông dẫn đầu đoàn đại biểu các dân tộc Tây Nguyên tham dự Đại hội thành lập Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tại Tây Ninh. Sau đó, ông được cử ra miền Bắc học tập và có hai lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tháng 5/1964, Y Bih Alêô chính thức gia nhập Đảng Lao động Việt Nam và công tác tại cơ quan Trung ương Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam. Khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập năm 1969, ông được cử làm Ủy viên Hội đồng cố vấn Chính phủ, đại diện cho đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở về Tây Nguyên tiếp tục công tác Mặt trận. Năm 1977, ông tham gia Đoàn Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời giữ chức Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đắk Lắk. Dù tuổi cao, sức yếu, ông vẫn hết lòng phục vụ Đảng và Nhân dân.

Trong hơn 40 năm tham gia cách mạng, Y Bih Alêô đã có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và phát triển khối đại đoàn kết dân tộc Việt Nam. Ông được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và Huân chương Đại đoàn kết.

Ngày 20/1/1987, Y Bih Alêô qua đời tại quê hương. Mộ ông nằm ở buôn Drai H’Linh, xã Hòa Xuân, thành phố Buôn Ma Thuột. Tưởng nhớ những đóng góp của ông, tỉnh Đắk Lắk đã đặt tên Y Bih Alêô cho một con đường lớn giữa lòng thành phố Buôn Ma Thuột. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là một dấu ấn tiêu biểu trong lịch sử đấu tranh cách mạng và xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc ở Tây Nguyên.