Y Bih Alêô – người con Ê Đê chọn con đường cách mạng

Trong lịch sử đấu tranh cách mạng của các dân tộc Tây Nguyên, có những con người đã đi qua một hành trình rất đặc biệt. Họ từng được học hành dưới chế độ thuộc địa, từng làm việc trong bộ máy của chính quyền thực dân, nhưng rồi chính những trải nghiệm ấy lại giúp họ nhận ra thân phận của dân tộc mình và lựa chọn đứng về phía nhân dân.

Y Bih Alêô là một người như thế.

Ông sinh năm 1901 tại Buôn Niêng, nay thuộc khu vực thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk. Là người Ê Đê, Y Bih Alêô được học tại Trường Tiểu học Pháp – Ê Đê ở Buôn Ma Thuột. Ông thuộc thế hệ trí thức người dân tộc thiểu số đầu tiên được tiếp cận với chữ viết và kiến thức mới. Từ môi trường giáo dục ấy, ông có điều kiện hiểu biết tiếng Pháp, am hiểu phong tục, tập quán và đời sống của đồng bào mình. Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Đắk Lắk ghi nhận Y Bih Alêô là một trí thức tiêu biểu, có uy tín lớn trong đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.

Nhưng càng hiểu biết, ông càng nhận ra cuộc sống của đồng bào mình dưới chế độ thực dân không phải là cuộc sống tự do.

Y Bih Alêô từng làm thông ngôn cho người Pháp. Công việc ấy cho ông cơ hội chứng kiến nhiều điều mà người dân bình thường khó có thể biết được. Ông hiểu cách chính quyền thuộc địa quản lý người dân, hiểu những chính sách áp đặt lên đồng bào Tây Nguyên và càng cảm nhận sâu sắc hơn nỗi đau của một dân tộc mất nước.

Từ một người làm việc trong bộ máy thuộc địa, Y Bih Alêô dần chuyển sang con đường đấu tranh.

Theo các tư liệu lịch sử của tỉnh Đắk Lắk, ông từng tham gia phong trào đấu tranh của giáo viên, học sinh do những trí thức yêu nước như Y Jút Hwing và Y Út lãnh đạo. Sau đó, vì chống lại những hoạt động đàn áp nhân dân, ông bị bắt và tù đày. Chính trong những tháng ngày ở tù, ông có điều kiện tiếp xúc với những người cách mạng và được giác ngộ về con đường đấu tranh giải phóng dân tộc.

Đó là bước ngoặt lớn trong cuộc đời Y Bih Alêô.

Khi ra khỏi nhà tù, ông không còn là người chỉ đứng nhìn những biến động của quê hương. Ông lựa chọn hành động.

Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám diễn ra, Y Bih Alêô trở về với đồng bào, tham gia phong trào Việt Minh và cùng nhân dân đấu tranh giành chính quyền. Tư liệu tuyên truyền của Ban Tuyên giáo tỉnh Đắk Lắk ghi nhận Y Bih Alêô cùng một số nhân sĩ, trí thức người dân tộc thiểu số đã được những người cộng sản giáo dục, cảm hóa, trở thành những cán bộ cách mạng có uy tín lớn trong đồng bào Tây Nguyên.

Từ đây, người trí thức Ê Đê ấy bước vào một chặng đường mới.

Không chỉ tham gia vận động nhân dân, Y Bih Alêô còn đảm nhận nhiều nhiệm vụ trong phong trào cách mạng. Trong những năm kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, ông tiếp tục hoạt động, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc Tây Nguyên.

Đặc biệt, trong giai đoạn chống Mỹ, ông giữ vai trò quan trọng trong công tác tập hợp đồng bào các dân tộc. Ông từng giữ chức Phó Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu đại diện cho đồng bào Tây Nguyên yêu nước.

Điều đáng quý trong cuộc đời Y Bih Alêô là ông không chỉ đấu tranh bằng vũ khí. Ông đấu tranh bằng tri thức, uy tín và khả năng tập hợp lòng dân.

Ông hiểu rằng Tây Nguyên là vùng đất của nhiều dân tộc. Nếu các dân tộc không đoàn kết, sức mạnh của phong trào cách mạng sẽ bị chia cắt. Vì vậy, ông luôn đề cao tinh thần đoàn kết giữa người Ê Đê với các dân tộc anh em.

Sau này, khi nhìn lại cuộc đời mình, Y Bih Alêô từng nói về nỗi đau của đồng bào Tây Nguyên dưới chế độ thực dân và về tình cảm của nhân dân các dân tộc đối với cách mạng. Những lời ông để lại cho thấy một điều rất rõ: đối với ông, cách mạng trước hết là con đường giải phóng con người, giải phóng buôn làng và đem lại quyền làm chủ cho nhân dân.

Hơn 40 năm hoạt động cách mạng, Y Bih Alêô đã được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất và Huân chương Đại đoàn kết. Ông mất ngày 20/1/1987.

Cuộc đời Y Bih Alêô cho thấy một điều sâu sắc: trong những năm tháng đất nước chìm trong chiến tranh, lòng yêu nước của đồng bào Ê Đê không chỉ được thể hiện trên chiến trường mà còn được thể hiện bằng trí tuệ, bằng sự hy sinh, bằng việc vận động nhân dân và bằng ý chí đoàn kết.

Từ một cậu bé Ê Đê được học chữ trong trường Pháp – Ê Đê, Y Bih Alêô đã trở thành một cán bộ cách mạng có uy tín lớn của Tây Nguyên.

Tên tuổi ông ngày nay vẫn được nhắc đến trên vùng đất Buôn Ma Thuột. Một con đường lớn tại thành phố mang tên Y Bih Alêô như một sự ghi nhớ đối với người con ưu tú của dân tộc Ê Đê.