"Y tông tâm lĩnh" và y đức sáng ngời tựa ngọc
rong thiên bản trường ca ngàn năm văn hiến của dân tộc Việt Nam, Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác sừng sững như một ngọn hải đăng bất diệt của ngành y học cổ truyền: bậc đại danh y kiệt xuất, nhà văn hóa lớn, người đã kết hợp đỉnh cao giữa trí tuệ y thuật siêu việt và một tấm lòng y đức trong sáng tựa ngọc ngà, xem sinh mạng con người quý hơn vàng ngọc.
Lê Hữu Trác (1724 – 1791), hiệu là Hải Thượng Lãn Ông (ông già lười ở vùng biển Hải Thượng), sinh ra tại làng Tình Diệm, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh trong một gia đình quan lại khoa bảng giàu truyền thống. Tuổi trẻ sống trong cảnh phong lưu tại kinh thành Thăng Long, sớm thông minh tuấn tú, văn võ song toàn và từng tham gia quân ngũ triều Lê - Trịnh. Tuy nhiên, tận mắt chứng kiến sự hủ bại của triều đình và nỗi đau khổ cùng cực của người dân lầm than trong chiến tranh, ông đã cáo quan trở về quê mẹ ở vùng đất Tĩnh Sơn (Hà Tĩnh), quyết tâm theo đuổi nghề thuốc cứu đời.
Với trí tuệ uyên bác và sự miệt mài nghiên cứu không mệt mỏi, Lê Hữu Trác đã tiếp thu tinh hoa của Đông y truyền thống, kết hợp sâu sắc với thực tiễn phong phú của nền y dược nước nhà. Ông chữa khỏi hàng ngàn ca bệnh nan y khó hiểm, từ chối mọi bổng lộc, quyền quý để hết lòng chăm sóc cho người nghèo khổ.
Di sản đồ sộ nhất mà ông để lại cho hậu thế là bộ bách khoa toàn thư y học vĩ đại "Y tông tâm lĩnh" gồm 28 bộ, 66 quyển — đỉnh cao của y học cổ truyền Việt Nam, đúc kết toàn bộ kiến thức về chẩn đoán, mạch lý, dược học, nhi khoa, phụ khoa và đặc biệt là "Y huấn cách ngôn" với 9 điều y đức nghiêm ngặt. Ông luôn tâm niệm: "Làm thầy thuốc là nghề thanh cao, phải có lòng nhân ái, coi đau đớn của người bệnh như đau đớn của chính mình".
