YẾT KIÊU

Trong ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông lừng lẫy thế kỷ XIII của quân dân nhà Trần, bên cạnh các vương hầu quý tộc kiệt xuất còn có những vị danh tướng xuất thân từ tầng lớp bình dân, mà tiêu biểu là Yết Kiêu. Với tài bơi lội như rái cá, lặn dưới đáy sông đục thủng hàng chục chiến thuyền giặc và lòng trung thành tuyệt đối với chủ tướng Trần Quốc Tuấn, ông đã trở thành một huyền thoại về nghệ thuật đặc công thủy của dân tộc Việt Nam.

Theo ghi chép trong Đại Việt sử ký toàn thư (Bản kỷ, Quyển V – Kỷ nhà Trần) và tư liệu tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Yết Kiêu (1242–1303) tên thật là Phạm Hữu Thế, quê ở làng Hạ Bì, huyện Gia Phúc, lộ Hải Đông (nay thuộc xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương). Sinh ra trong một gia đình nghèo làm nghề chài lưới ven sông, từ nhỏ ông đã nổi tiếng có sức vóc cường tráng và biệt tài bơi lặn dưới nước hàng giờ liền như đi trên đất bằng. Cảm phục tài năng và chí khí của ông, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đã thu nhận ông làm gia tướng thân tín cùng với Dã Tượng.

Đầu năm Ất Dậu (1285), trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai, khi thế giặc đang rất mạnh, đạo quân của Trần Quốc Tuấn có lúc bị vây hãm và tan vỡ tại vùng Bãi Tân. Đại Việt sử ký toàn thư chép lại một chi tiết vô cùng xúc động: trước lúc rút lui theo đường bộ qua núi, Hưng Đạo Vương dặn Yết Kiêu ở lại bến Cửa Đại giữ thuyền đợi mình. Dù quân bộ đã rút đi hết và thuyền kỵ của giặc Nguyên truy kích ráo riết xung quanh, Yết Kiêu vẫn kiên quyết ghìm thuyền chờ đợi tại bến sông với lời thề sống chết không rời vị trí khi chưa thấy chủ tướng trở về.

Khi Trần Quốc Tuấn thoát khỏi vòng vây tìm ra đến bến sông và thấy người gia tướng trung thành vẫn đang giữ thuyền chờ đón, ông vô cùng mừng rỡ và xúc động nói với các tướng rằng: “Chim hồng hộc có thể bay cao được là nhờ có sáu trụ cánh; nếu không có sáu chiếc trụ cánh ấy thì cũng là chim thường thôi!”. Câu nói ấy đã khẳng định vai trò to lớn của những người con ưu tú xuất thân từ nhân dân lao động trong sự nghiệp giữ nước của nhà Trần.

Trong các chiến dịch phản công chiến lược tại Chương Dương, Hàm Tử (1285) và đại thắng Bạch Đằng (1288), Yết Kiêu được giao chỉ huy đội quân “Đồ Thán” chuyên làm nhiệm vụ thủy chiến ngầm. Lợi dụng đêm tối và sương mù, ông cùng các chiến sĩ cầm mũi khoan sắt và búa lặn sâu dưới đáy sông, bí mật đục thủng đáy hàng chục chiến thuyền lớn của Ô Mã Nhi và Thoát Hoan, khiến thủy quân giặc chưa kịp giao chiến đã bị chìm đắm và hỗn loạn. Ghi nhận công lao đặc biệt ấy, sau ngày toàn thắng, vua Trần đã sắc phong ông là “Trần triều Đệ nhất Đô soái Thủy quân”.

Câu chuyện về danh tướng Yết Kiêu khép lại tập truyện lịch sử anh hùng dân tộc bằng hình ảnh mộc mạc mà phi thường của người anh hùng áo vải: tài năng bắt nguồn từ lao động thực tiễn và tỏa sáng khi gắn liền với lòng yêu nước, trọng chữ Tín. Tấm gương của ông mãi nhắc nhở thế hệ hôm nay về ý thức rèn luyện kỹ năng, tinh thần kỷ luật và trách nhiệm giữ gìn từng vùng sông nước, biển trời của Tổ quốc.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, Quyển V – Kỷ nhà Trần (Mục năm Ất Dậu – 1285). Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chuyên mục “Nhân vật lịch sử”. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2003/nhan-vat-lich-su

• Chuyên trang Lịch sử Việt Nam – Dòng Lịch Sử, mục “Nhân vật lịch sử”. https://donglichsu.com/#section=people