“YẾT KIÊU” GIỮA ĐÔI BỜ GIỚI TUYẾN

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở Hương Xuân, Trương Chí Cương sớm được hun đúc bởi truyền thống đấu tranh cách mạng của quê hương. Năm 1953, khi mới 18 tuổi, ông nhập ngũ và bắt đầu những năm tháng gắn bó với lực lượng vũ trang. Sau khi miền Bắc được giải phóng, ông được điều động về khu vực Vĩnh Linh, nơi giới tuyến quân sự tạm thời được hình thành.

Trong những năm đầu làm nhiệm vụ tại giới tuyến, công việc của Trương Chí Cương không chỉ là bảo vệ địa bàn mà còn đấu tranh với các hoạt động gián điệp, tình báo và phá hoại. Ông tham gia lập hồ sơ chính trị, quản lý các đối tượng và góp phần giữ vững an ninh, trật tự tại khu vực giới tuyến.

Từ năm 1963 đến 1966, nhiệm vụ của ông ngày càng đặc biệt nguy hiểm. Ông hoạt động bí mật ở phía Nam giới tuyến, làm Tổ trưởng giao thông liên lạc giữa lực lượng đặc tình, trinh sát và cấp trên; đồng thời bảo vệ cán bộ hoạt động trong vùng địch kiểm soát.

Sông Bến Hải khi ấy trở thành một thử thách lớn đối với những người làm nhiệm vụ. Hai bên bờ có hệ thống đồn bốt và lực lượng canh phòng dày đặc. Để đưa cán bộ, chuyển công văn, tài liệu và mệnh lệnh, người chiến sĩ phải nghiên cứu rất kỹ địa hình, dòng nước, thời gian hoạt động và quy luật tuần tra của đối phương.

Có năm, tổ công tác do Trương Chí Cương phụ trách đã vượt sông Bến Hải khoảng 200 lần. Có những đợt liên tiếp 5–6 đêm vượt sông để hoàn thành nhiệm vụ. Trong mỗi chuyến đi, ông thường trực tiếp đi đầu, tìm đường và bảo đảm an toàn cho cán bộ, đồng đội. Chính sự gan dạ, bình tĩnh và am hiểu địa hình đã giúp tổ hoàn thành nhiều nhiệm vụ trong điều kiện đặc biệt nguy hiểm.

Không chỉ làm nhiệm vụ giao thông liên lạc, Trương Chí Cương còn tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, vận động quần chúng, phá ấp chiến lược và đấu tranh chống những phần tử nguy hiểm cho phong trào cách mạng.

Một chiến công tiêu biểu của ông là trận phá ấp chiến lược Cao Xá năm 1964. Cao Xá được đối phương xây dựng kiên cố và kiểm soát chặt chẽ. Trước khi hành động, Trương Chí Cương cùng tổ công tác nhiều lần bí mật thâm nhập để nghiên cứu tình hình, địa hình và bố trí lực lượng.

Đêm hành động, tổ trinh sát do ông chỉ huy đột nhập vào ấp, đào 3 ụ chướng ngại, treo 100 lá cờ Mặt trận, rải khoảng 3.000 tờ truyền đơn, bắn 42 phát súng và ném 4 quả lựu đạn rồi rút lui an toàn. Hoạt động này làm cho đối phương hoang mang, đồng thời tạo điều kiện để cơ sở cách mạng từng bước được khôi phục và phát triển.

Trong một nhiệm vụ khác, Trương Chí Cương cùng đồng đội tổ chức truy bắt những tên gián điệp, thám báo nguy hiểm. Đáng chú ý là trường hợp Trương Đình Nghi, một tên gián điệp có nhiều hoạt động chống phá cách mạng. Để tiếp cận mục tiêu thường xuyên thay đổi nơi ở và có người bảo vệ, Trương Chí Cương đã cải trang thành cảnh sát của chính quyền Sài Gòn, phối hợp với cơ sở quần chúng và bố trí lực lượng để tiếp cận. Tổ công tác hoàn thành nhiệm vụ và rút lui an toàn.

Điều đáng quý ở Trương Chí Cương không chỉ nằm ở sự gan dạ mà còn ở khả năng nghiên cứu địa bàn, tính chủ động, óc phán đoán và sự sáng tạo trong tổ chức hoạt động. Mỗi nhiệm vụ sau khi hoàn thành đều được ông tổ chức rút kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả cho những lần tiếp theo. Đồng đội tin tưởng ông, còn nhân dân nơi hoạt động luôn là chỗ dựa quan trọng cho những nhiệm vụ bí mật.

Trong quá trình công tác, ông có 3 năm liền là Chiến sĩ thi đua, được tặng 13 bằng khen, giấy khen và Huân chương Chiến công hạng Nhì. Ngày 1/1/1967, Trương Chí Cương được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau này, ông tiếp tục công tác trong lực lượng biên phòng và từng giữ chức Phó Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng Quảng Trị, mang quân hàm Đại tá. Hình ảnh người chiến sĩ từng nhiều lần vượt sông Bến Hải làm nhiệm vụ bí mật đã trở thành một phần ký ức tiêu biểu về cuộc đấu tranh tại khu vực giới tuyến.

Giá trị truyền thống

Câu chuyện về Anh hùng Trương Chí Cương là câu chuyện về một người chiến sĩ trưởng thành từ gian khổ, luôn thể hiện lòng dũng cảm, sự mưu trí, tinh thần chủ động và ý thức trách nhiệm cao trong thực hiện nhiệm vụ.

Đặc biệt, những lần vượt sông Bến Hải trong đêm để đưa đón cán bộ, chuyển tài liệu và xây dựng cơ sở cách mạng cho thấy tinh thần “nhiệm vụ là trên hết” của người chiến sĩ nơi tuyến đầu giới tuyến.

Hình ảnh “Trương Xà” – người chiến sĩ nhiều lần vượt Bến Hải vì thế đã trở thành một biểu tượng đẹp về lòng dũng cảm, trí thông minh và sự gắn bó với nhân dân trong những năm tháng chiến tranh.