Yết Kiêu – người chiến binh dưới dòng nước

Yết Kiêu, tên thật được sử sách ghi là Phạm Hữu Thế, là một gia tướng nổi tiếng của Trần Hưng Đạo trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông. Ông quê ở vùng Gia Lộc, Hải Dương ngày nay. Trong ký ức dân gian, Yết Kiêu nổi tiếng với tài bơi lặn và khả năng hoạt động dưới nước. Câu chuyện về ông gắn với những trận thủy chiến của quân Đại Việt, đặc biệt là nghệ thuật đánh thuyền địch trên sông. Trong thời kỳ nhà Trần chuẩn bị chống quân Nguyên, thủy quân giữ vai trò quan trọng. Quân Nguyên – Mông không chỉ có kỵ binh mạnh mà còn xây dựng lực lượng thủy quân để hỗ trợ các cuộc tiến công xuống Đại Việt. Vì vậy, việc phá thuyền và làm suy yếu lực lượng trên sông trở thành một nhiệm vụ đặc biệt. Yết Kiêu được giao những công việc phù hợp với sở trường của mình. Ông cùng Dã Tượng trở thành những gia tướng được Trần Hưng Đạo tin cậy. Truyền thuyết kể rằng Yết Kiêu có thể lặn rất lâu dưới nước, dùng dao hoặc công cụ để đục phá thuyền địch. Những câu chuyện ấy được lưu truyền rộng rãi và góp phần xây dựng hình tượng một chiến binh đặc biệt của nhà Trần. Trong các cuộc kháng chiến năm 1285 và 1288, thủy quân Đại Việt nhiều lần phối hợp với bộ binh để đánh quân Nguyên. Đỉnh cao của nghệ thuật chiến đấu trên sông là trận Bạch Đằng năm 1288, khi Trần Hưng Đạo lợi dụng thủy triều và địa hình để tiêu diệt đoàn thuyền chiến của địch. Dù nhiều chi tiết dân gian về khả năng của Yết Kiêu không thể kiểm chứng hoàn toàn bằng sử liệu, hình tượng ông phản ánh một thực tế quan trọng: nhà Trần đã xây dựng một lực lượng thủy quân có khả năng chiến đấu rất linh hoạt trên hệ thống sông ngòi dày đặc của Đại Việt. Yết Kiêu vì thế trở thành biểu tượng của những người lính hoạt động âm thầm giữa sông nước, không trực tiếp xuất hiện trên chiến trường nhưng góp phần tạo nên những chiến thắng lớn của quân dân Đại Việt.