*Yết Kiêu – Người có tài bơi lặn, gắn với hoạt động phá thuyền chiến thời Trần

Yết Kiêu được truyền tụng là người có tài bơi lặn, hoạt động dưới nước để phá thuyền chiến của quân Nguyên. Hình tượng ấy phản ánh đặc điểm quan trọng của chiến tranh thế kỷ XIII: sông ngòi vừa là tuyến vận tải vừa là chiến trường. Khi đối phương có thủy quân mạnh, trinh sát và phá hoại phương tiện có thể làm suy yếu khả năng cơ động. Một số chi tiết thuộc truyền thuyết, nên cần phân biệt ký ức dân gian với sử liệu chắc chắn. Dù vậy, câu chuyện ghi nhận những kỹ năng chuyên biệt và sự can đảm của người không giữ chức tướng lớn nhưng hỗ trợ kháng chiến.

Yết Kiêu được truyền tụng với tài bơi lặn và khả năng hoạt động dưới nước. Dù những chi tiết trong các câu chuyện dân gian cần được đối chiếu với sử liệu, hình tượng này phản ánh đúng tầm quan trọng của thủy chiến trong cuộc kháng chiến chống Nguyên thời Trần. Sông ngòi khi ấy là đường vận chuyển lương thực, nơi triển khai thuyền chiến, đồng thời cũng là địa hình có thể tạo lợi thế cho lực lượng hiểu rõ dòng chảy và bến bãi.

Trong chiến tranh thời trung đại, một đội quân mạnh không chỉ cần giao chiến trực diện. Trinh sát, nắm tình hình bến thuyền, phá phương tiện vận tải và làm gián đoạn việc tiếp tế đều có thể ảnh hưởng đến cục diện. Nếu đối phương phụ thuộc vào đường thủy, những người có kỹ năng đặc biệt trên sông nước có thể đảm nhận nhiệm vụ mà bộ binh thông thường khó thực hiện. Câu chuyện về Yết Kiêu vì thế gợi mở một khía cạnh ít được chú ý của chiến tranh: tri thức địa hình và kỹ năng chuyên biệt.

Yết Kiêu thường được nhắc cùng Dã Tượng trong những câu chuyện về những người thân cận, tận tụy với Trần Hưng Đạo. Tuy nhiên, không phải mọi lời thoại hoặc tình tiết lưu truyền đều có thể coi là ghi chép trực tiếp của người đương thời. Khi kể lại nhân vật, cần giữ được sức gợi của truyền thống mà không biến giai thoại thành sự kiện chắc chắn.

Dấu ấn của Yết Kiêu nằm ở hình ảnh người chiến sĩ sử dụng năng lực riêng để phục vụ mục tiêu chung. Ông nhắc người đọc rằng chiến công không chỉ thuộc về những người cầm quân trên trận địa rộng lớn. Những công việc âm thầm, đòi hỏi kỹ năng, lòng can đảm và sự phối hợp cũng góp phần tạo nên sức mạnh của cuộc kháng chiến.