YẾT KIÊU – NGƯỜI ĐI TRONG LÒNG NƯỚC

Ngày ấy, trên những dòng sông của Đại Việt, có một người lính chiến đấu theo cách rất khác.

Không đứng trên thành cao.

Không cưỡi ngựa giữa trận địa.

Cũng không cần một thanh gươm lớn.

Ông đi xuống nước.

Tên ông là Yết Kiêu.

Theo sử liệu và truyền thống dân gian, Yết Kiêu tên thật là Phạm Hữu Thế, quê ở Hạ Bì, còn gọi là làng Quát, nay thuộc huyện Gia Lộc, Hải Dương. Ông xuất thân trong một gia đình làm nghề đánh cá, từ nhỏ đã gắn bó với sông nước. Chính môi trường ấy đã giúp ông có khả năng bơi lặn đặc biệt.

Với một người dân bình thường, sông nước là nơi kiếm sống.

Nhưng khi chiến tranh đến, với Yết Kiêu, sông nước trở thành chiến trường.

Ông được Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn trọng dụng, cùng Dã Tượng trở thành hai gia tướng thân cận, được tin cậy. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi lại lời ví von của Trần Quốc Tuấn rằng Yết Kiêu và Dã Tượng chính là “cánh chim hồng hộc” của mình.

Nhưng tài năng của Yết Kiêu không nằm ở một câu chuyện thần kỳ.

Nó nằm ở việc ông biết biến khả năng của một người dân sông nước thành sức mạnh trên chiến trường.

Khi quân Nguyên – Mông tiến đánh Đại Việt, thủy quân của đối phương có những chiến thuyền lớn, được tổ chức bài bản.

Đối đầu trực diện với chúng là điều không dễ dàng.

Vì thế, Yết Kiêu chọn một cách khác.

Ông lặn xuống nước.

Tiếp cận chiến thuyền.

Và đục thủng thuyền của quân địch từ bên dưới. Những ghi chép và tư liệu về Yết Kiêu đều nhắc đến biệt tài lặn nước và chiến thuật phá thuyền này.

Trên mặt sông, quân địch có thể nhìn thấy một vùng nước tưởng như yên tĩnh.

Nhưng ngay dưới mặt nước ấy, một người lính đang âm thầm tiến đến.

Không tiếng trống trận.

Không tiếng vó ngựa.

Chỉ có dòng nước lạnh và một nhiệm vụ phải hoàn thành.

Đó chính là điểm đặc biệt của Yết Kiêu.

Ông không đối đầu với sức mạnh của đối phương theo cách đối phương mong muốn.

Ông biến địa hình thành lợi thế.

Biến tài năng cá nhân thành phương thức chiến đấu.

Và biến một người dân đánh cá thành một chiến binh đặc biệt của quân đội nhà Trần.

Yết Kiêu được nhắc đến trong cả ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông, đặc biệt là các cuộc kháng chiến lần thứ hai và thứ ba. Ông góp phần vào nghệ thuật tác chiến trên sông nước của quân đội nhà Trần, trong đó đỉnh cao là cuộc kháng chiến năm 1288, khi quân dân Đại Việt đánh bại đạo quân thủy của nhà Nguyên trên sông Bạch Đằng.

Nhưng điều đáng nhớ về Yết Kiêu không chỉ nằm ở tài lặn.

Sau những năm chiến trận, hình ảnh ông trong dân gian còn gắn với một điều rất khác:

sống có tình với quê hương.

Theo những câu chuyện được lưu truyền và các tác phẩm nghệ thuật về Yết Kiêu, khi được luận công ban thưởng, ông không đặt công danh, chức tước hay bổng lộc của mình lên trước. Điều ông quan tâm là cuộc sống của người dân quê nhà, những người vẫn gắn bó với nghề chài lưới trên sông nước.

Có lẽ vì vậy mà hình tượng Yết Kiêu tồn tại lâu đến thế.

Bởi ông không phải một nhân vật xa lạ bước ra từ cung điện.

Ông xuất thân từ một làng quê, một gia đình đánh cá, một cuộc sống rất bình thường.

Rồi khi đất nước cần, người dân ấy trở thành người lính.

Khi chiến tranh kết thúc, ông vẫn là người của quê hương.

Đó cũng là một nét đẹp rất đặc biệt của những con người thời Trần:

khi đất nước có giặc, họ cầm vũ khí; khi đất nước bình yên, họ trở về với cuộc sống của nhân dân.

Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua.

Những con thuyền của quân Nguyên – Mông năm nào đã không còn trên dòng sông.

Những trận chiến cũng chỉ còn lại trong sử sách.

Nhưng cái tên Yết Kiêu vẫn được nhắc đến bên những dòng nước quê nhà. Người dân lập đền thờ ông ở Hạ Bì, và những lễ hội đua thuyền, bơi chải nơi đây trở thành một cách để hậu thế tưởng nhớ người anh hùng gắn cả cuộc đời mình với sông nước.

Yết Kiêu để lại một câu chuyện rất riêng.

Không phải câu chuyện về một vị tướng đứng trên chiến mã.

Mà là câu chuyện về một người đi dưới lòng nước để bảo vệ đất nước trên mặt nước.

Từ một người dân đánh cá, ông trở thành người lính đặc biệt của Đại Việt.

Từ dòng sông quê nhà, ông bước vào lịch sử.

Và có lẽ, điều đẹp nhất trong câu chuyện ấy là:

Ông không rời bỏ nguồn cội để trở thành người hùng.

Chính từ nơi mình sinh ra, từ dòng sông mình lớn lên, Yết Kiêu đã tìm thấy cách để góp sức bảo vệ quê hương.