Yết Kiêu (Phạm Hữu Thế) – Vị tướng tài ba bậc nhất của Hưng Đạo Đại Vương, người "đột thủy đục thuyền" làm bạt vía quân thủy Nguyên - Mông (1242 – 1303).
Một tấm gương anh hùng huyền thoại, vị tướng thủy quân kiệt xuất và là biểu tượng cho tài lãng lặn, sự trung thành vô hạn thời nhà Trần chính là Yết Kiêu (Phạm Hữu Thế) – Vị tướng tài ba bậc nhất của Hưng Đạo Đại Vương, người "đột thủy đục thuyền" làm bạt vía quân thủy Nguyên - Mông (1242 – 1303).
Xuất thân áo vải và tài năng bơi lặn phi thường
Yết Kiêu (tên thật là Phạm Hữu Thế, sinh năm 1242, quê ở làng Hạ Điền, nay thuộc xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương) sinh ra trong một gia đình nghèo làm nghề đánh cá ven sông.
Tương truyền từ nhỏ, ông đã có thể năng bơi lặn vượt trội. Ông có thể lặn dưới nước suốt nhiều giờ liền mà không cần ngoi lên lấy hơi, di chuyển dưới sông hồ nhanh nhẹn như cá bơi. Tài năng bơi lặn phi thường cùng thể lực vạm vỡ đã đưa ông đến gặp Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo. Nhận thấy tài năng đặc biệt của ông, Trần Hưng Đạo đã giữ ông lại làm gia thần nòng cốt và giao cho quản lý lực lượng thủy quân tinh nhuệ.
Tuyệt kỹ "đục thuyền diệt giặc" thời chống quân Nguyên - Mông
Trong hai cuộc Kháng chiến chống quân Nguyên - Mông (1285 và 1287 – 1288), Yết Kiêu cùng với Dã Tượng là hai người cận vệ, danh tướng thân thiết nhất luôn sát cánh bên Trần Hưng Đạo.
Chiến công lừng lẫy nhất của Yết Kiêu gắn liền với chiến thuật thủy chiến độc đáo: lặn đục thủng đáy thuyền giặc:
Đêm đến, Yết Kiêu cùng các chiến sĩ thủy quân dũng cảm lặn sâu xuống dòng sông nơi quân Nguyên neo đậu thuyền chiến.
Ông mang theo khoan và búa, bí mật tiếp cận dưới đáy thuyền chiến giặc rồi khoan đục nhiều lỗ lớn.
Khi nước sông ồ ạt chảy vào làm thuyền đắm, quân Nguyên hoảng loạn rơi xuống nước thì Yết Kiêu cùng đồng đội lập tức nhô lên tiêu diệt hoặc để mặc giặc chết đuối trong đêm tối.
Chiến thuật "xuất quỷ nhập thần" này đã phá hủy hàng chục chiến thuyền lớn, tiêu diệt nhiều tướng giặc và làm đảo lộn hoàn toàn tinh thần của lực lượng thủy quân Nguyên - Mông mỗi khi phải hành quân trên sông nước Đại Việt.
Tấm lòng trung trinh bất khuất
Không chỉ có tài năng quân sự xuất chúng, Yết Kiêu còn nổi tiếng với tấm lòng trung thành tuyệt đối với chủ tướng Trần Hưng Đạo và đất nước:
Trận đánh bảo vệ chủ tướng (1285): Khi đại quân giặc truy đuổi gắt gao, Trần Hưng Đạo phải rút lui bằng đường sông. Giữa lúc nguy cấp, Yết Kiêu kiên quyết cắm thuyền chờ ở bến Vạn Kiếp để đón chủ tướng. Trần Hưng Đạo lên được thuyền an toàn và thốt lên: "Chim hồng hộc bay cao được là nhờ lông cánh. Nếu không có Yết Kiêu giữ thuyền thì ta biết tính sao!".
Khí tiết trước kẻ thù: Có lần Yết Kiêu bị quân Nguyên dùng lưới bẫy bắt sống. Tướng giặc dụ dỗ, hỏi ông vì sao nước Nam lại có người lặn giỏi như vậy và Đại Việt còn bao nhiêu người như ông. Yết Kiêu bình thản đáp: "Nước Nam ta người biết lặn như tôi nhiều vô kể, tôi chỉ là kẻ tài mọn nhất!". Nhân lúc giặc lơ là, ông đã nhảy xuống sông lặn mất hút trước sự bàng hoàng của kẻ thù.
Danh tướng triều Trần và di sản ngàn đời
Sau khi quét sạch quân Nguyên - Mông khỏi bờ cõi, Yết Kiêu được Vua Trần ban thưởng hậu hình, phong làm Trần Triều Đệ Nhất Đô Đốc Thủy Quân. Ông tiếp tục huấn luyện thủy quân, bảo vệ an ninh sông biển cho đất nước thời thái bình.
Năm 1303, Yết Kiêu qua đời, hưởng thọ 61 tuổi. Vua Trần thương tiếc truy tặng ông chức Trần Triều Đại Vương, cho lập đền thờ phụng tại quê nhà (Đền Quát, Hải Dương) và nhiều nơi ven sông Hồng, sông Thái Bình.
Yết Kiêu mãi mãi là tượng đài bất tử cho lòng dũng cảm, trí tuệ thủy chiến độc đáo và tinh thần xả thân vì độc lập dân tộc của quân dân thời Trần.
