YẾT KIÊU VÀ HUYỀN THOẠI SÔNG NƯỚC

Yết Kiêu tên thật là Phạm Hữu Thế (1242 – 1303) quê tại làng Hạ Bì, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Sinh ra trong một gia đình chài lưới bần hàn bên bờ sông Quát, cuộc sống sông nước từ nhỏ đã hun đúc nên ở ông biệt tài bơi lặn vô song, có thể đi lại dưới nước như trên đất bằng. Với sức vóc hơn người cùng tấm lòng kiên trung, ông trở thành gia nô thân tín và là một trong năm tùy tướng tài giỏi nhất của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, được danh tướng tin tưởng đặt cho tên hiệu Yết Kiêu – loài kình ngư dũng mãnh nơi biển Đông.

Lòng trung thành sắt son của Yết Kiêu được sử sách ghi danh qua biến cố Kháng chiến chống quân Nguyên Mông lần thứ hai (1285). Khi quân ta phải rút lui chiến lược, Yết Kiêu được giao nhiệm vụ giữ thuyền tại Bãi Tân để chờ chủ tướng. Dù tình thế vô cùng nguy cấp và giặc vây hãm bốn bề, ông vẫn kiên trì bám bến, nhất quyết không dời thuyền khi chưa thấy Đại Vương. Nhờ sự kiên trung ấy, Hưng Đạo Vương đã rút lui an toàn khỏi vòng vây hiểm nghèo, từ đó củng cố lực lượng để phản công giành chiến thắng.

Trong các cuộc thủy chiến, Yết Kiêu đã phát huy tối đa biệt tài lặn sâu của mình để lập nên những chiến công hiển hách. Ông cùng đội quân "người nhái" bí mật lặn xuống lòng sông trong đêm tối, dùng dùi sắt đục thủng hàng loạt thuyền chiến lớn của địch, khiến quân Nguyên Mông hoang mang tột độ vì thuyền bị đắm mà không rõ nguyên do. Ngay cả khi chẳng may bị bắt, ông vẫn dùng mưu trí lừa giặc ra mạn thuyền rồi nhảy xuống nước trốn thoát trở về doanh trại, tiếp tục cống hiến lập công lớn trong các trận chiến lịch sử tại Tây Kết và sông Bạch Đằng.

Không chỉ là vị tướng tài ba, Yết Kiêu còn là một bậc nam nhi giàu khí tiết và vẹn tròn tình nghĩa. Sau chiến thắng, ông được cử làm tướng hộ vệ sang Nguyên triều đi sứ; tại đây, vẻ ngoài khôi ngô cùng tài năng xuất chúng của ông đã khiến công chúa Ngọc Hoa đem lòng yêu mến. Tuy nhiên, ông khéo léo từ chối mọi danh vọng lẫn các cuộc hôn nhân quyền quý vì trái tim đã mãi mãi khắc ghi mối tình sâu nặng với người cô thôn nữ từng hy sinh đỡ đạn thay ông. Ông sống độc thân trọn đời, giữ trọn sự thủy chung với người xưa và lòng trung trinh với Tổ quốc.

Yết Kiêu trút hơi thở cuối cùng vào ngày 28 tháng Chạp năm Quý Mão (1303), hưởng thọ 61 tuổi, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho triều đình và nhân dân. Để ghi nhận công lao to lớn, triều đình nhà Trần đã phong ông làm Triều Trần Hữu Tướng Đệ Nhất Bộ Đô Soái Thủy Quân và lập đền thờ tại quê nhà bên bờ sông Đò Đáy (Đền Quát). Tấm gương về lòng dũng cảm, sự mưu trí, tình nghĩa thủy chung và lòng trung thành kiên trung của ông sẽ mãi mãi là ngọn lửa sáng ngời trong trang sử vàng dân tộc.