Yêu cầu cuối cùng: một phát súng thay vì bị khiêng đi
Đôi chân đã liệt vì trận ốm dai dẳng, không thể tự bước đi giữa lúc quân Pháp ồ ạt phản công — nhưng khi đồng đội định khiêng ông chạy thoát, ông đã từ chối, và đưa ra một yêu cầu khiến chính người bạn chiến đấu thân thiết nhất phải nghẹn lòng thực hiện.
Lương Ngọc Quyến, tự Lập Nham, sinh năm 1885 tại Hà Nội, là con trai nhà yêu nước Lương Văn Can — Thục trưởng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Thời trẻ, ông là một trong những thanh niên đầu tiên xuất dương du học theo phong trào Đông Du, tốt nghiệp trường Quân sự tại Nhật Bản. Sau khi bị mật thám Anh bắt tại Hồng Kông và trao cho thực dân Pháp, ông bị giam qua các nhà lao ở Hà Nội, Phú Thọ rồi Thái Nguyên.
Trong thời gian bị giam tại nhà lao Thái Nguyên, ông đã giác ngộ và kết nạp Đội Cấn (Trịnh Văn Cấn) — viên đội khố xanh phụ trách canh giữ tù nhân — vào Việt Nam Quang phục hội. Đêm 30 rạng sáng 31/8/1917, hai người cùng lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên, chiếm được trại lính, giải phóng nhà tù, làm chủ toàn bộ tỉnh lỵ chỉ trong một ngày đêm, tuyên bố thành lập Quang Phục quân với quốc hiệu Đại Hùng.
Trải qua gần một tuần chiến đấu, nghĩa quân dần yếu thế trước lực lượng phản công đông đảo của Pháp, buộc phải rút lui về vùng núi. Do bị cúm nặng kéo dài trước đó, ông không còn khả năng tự đi đứng. Khi quân Pháp đánh kịp vào vị trí đóng quân, đồng đội định khiêng ông trên cáng để cùng rút lui, nhưng ông kiên quyết từ chối, không muốn làm chậm bước cả đoàn và cũng không muốn rơi vào tay giặc trong tình trạng bất động. Ông đã yêu cầu chính Đội Cấn — người bạn chiến đấu, người ông từng giác ngộ — bắn thẳng vào ngực mình để ông có thể hy sinh trong danh dự, thay vì chờ đợi số phận rơi vào tay quân thù. Ông qua đời ngày 5/9/1917. Tên ông sau này được đặt cho một con phố tại khu phố cổ Hà Nội, nơi vẫn còn lưu giữ đến ngày nay.
