Từ năm 1960 đến năm 1973, trong điều kiện chiến tranh ác liệt của chiến trường Bắc Tây Nguyên, để bộ đội có cái ăn, có sức đánh giặc, Y Buông đã gắng hết sức mình, vượt mọi khó khăn, nguy hiểm. Có những thời điểm bộ đội hết gạo, bà vào rừng sâu bẻ măng, đào củ rừng về nấu cho bộ đội ăn thay cơm. Để vết thương của thương binh mau chóng hồi phục, Y Buông xuống suối bắt từng con cua, con tép về nấu cháo. Rồi những lần đưa cơm lên tận trận địa cho bộ đội, giữa bời bời bom đạn, để bảo vệ nồi cơm, Y Buông đã lấy thân mình che chắn mặc cho bản thân bị đất đá, cành cây vùi lấp…

Câu chuyện được các cựu chiến binh của Tiểu đoàn 304 xúc động và tự hào nhắc đến khi nói về nữ anh hùng Y Buông: Hôm ấy, đại đội của chị bị địch phát hiện, chúng dùng pháo cao xạ bắn dữ dội vào chỗ ở của đơn vị. Lúc này, chị vừa nấu cơm xong. Thay vì chạy vào hầm để trú ẩn, chị đã dùng cả thân mình đè lên và ôm chặt lấy nồi cơm, cứ như thế cho đến khi không còn tiếng pháo. Lúc anh em trong đơn vị trở về, chị và nồi cơm bị đất vùi, cả đơn vị phải bới chị từ trong đất lên. Chị bị thương nặng nhưng nồi cơm thì vẫn còn nguyên vẹn, không có một tí đất lọt vào. Khi tỉnh dậy, anh em hỏi chị vì sao chị lại làm như thế, chị Y Buông nói rằng: "Nếu mình có chết thì vẫn còn người khác thay mình nấu cơm nuôi bộ đội, nhưng nếu nồi cơm mà bị mất đi, bộ đội sẽ bị đói cái bụng, mình thương anh em lắm".

Cùng với sự chăm chỉ vượt qua gian khổ, hiểm nguy, hoàn thành nhiệm vụ nuôi quân, cô gái Xơ Đăng Y Buông còn dũng cảm trong thế đối đầu với quân giặc. Năm 1967, địch tập kích hậu cứ, Y Buông cùng 5 đồng đội diệt gọn 1 tiểu đội địch, riêng Y Buông sử dụng lựu đạn và súng cạc-bin diệt 4 tên. Về động lực để cô gái Xơ Đăng nhỏ nhắn ngày ấy hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và vinh dự được Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam tặng danh hiệu "Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân" vào ngày 20/12/1973, bà Y Buông chia sẻ: “Lúc đó mình nghĩ ít thôi, chỉ thương bộ đội đánh giặc gian khổ, nguy hiểm mà cơm không được ăn no. Mình đưa cơm lên cho anh em trên trận địa chỉ nghĩ nếu được ăn no anh em có sức đánh giặc thì quê hương mới nhanh được giải phóng".

Hơn 50 năm từ ngày được phong anh hùng, cô gái Y Buông đưa cơm cho bộ đội giữa mưa bom, bão đạn ngày nào giờ đây vẫn không mất nét đặc trưng của người phụ nữ Xê Đăng: thật thà, chân chất, hay cười. Người dân tại xã Đắk Tô nói: “Ở đây ai cũng quý bà ấy, một người Xê Đăng nhân hậu”. Thật khác với hình dung, nữ anh hùng giờ đây đã ngồi lặng lẽ trong góc nhà, trên chiếc xe lăn cũ kỹ. Đôi chân của Y Buông tong teo, cụt mất một bên vì vướng phải mìn.

Hiện nay, người nữ anh hùng được kính trọng đang sống một cuộc đời giản dị, đạm bạc. “Mình chỉ có huân chương, bằng Tổ quốc ghi công là nhiều thôi, tiền bạc thì không có. Nhà cửa giờ đây cũng làm của chung với con gái, con gái mình làm cán bộ nhưng chồng cũng làm nông dân, nghèo lắm” - Y Buông nói.

Tháng 7, tháng tri ân các anh hùng thương binh, liệt sỹ, người có công với cách mạng, cán bộ, chiến sỹ Ban Chỉ huy PTKV 2 - Pờ Y nói riêng và LLVT tỉnh Quảng Ngãi nói chung diễn ra nhiều hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa", trong đó có nội dung nói chuyện truyền thống về Nữ anh hùng Y Buông. Thăm hỏi tặng quà và được nghe Nữ anh hùng kể lại lịch sử, chiến công của mình để khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ôn lại những trang sử hào hùng để mỗi cán bộ, chiến sỹ thấy thêm tự hào về truyền thống cách mạng, tự giác soi mình, học tập, tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của người quân nhân cách mạng qua đó góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, tiến lên hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Ngôi nhà nhỏ của Nữ anh hùng Y Buông ngay sau Tượng đài Chiến thắng Đăk Tô- Tân Cảnh, thuộc xã Đăk Tô, tỉnh Quảng Ngãi những ngày này thường xuyên là điểm đến của cán bộ, chiến sỹ và nhân dân trong vùng. Câu chuyện về những năm tháng chiến tranh ác liệt, về Nữ anh hùng Y Buông với nồi cơm nuôi quân huyền thoại ở chiến trường Tây Nguyên lại rộn rã và như cứ nối dài mãi với thời gian./.