10 CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC (1968)
Năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) là “tọa độ lửa” – nơi mọi tuyến đường ra tiền tuyến miền Nam đều phải đi qua. Máy bay Mỹ đánh phá gần như suốt ngày đêm để cắt đứt mạch máu giao thông này. Nhưng để những chuyến xe vẫn tiến vào chiến trường, một tiểu đội gồm 10 cô gái thanh niên xung phong, tuổi đời chỉ từ 17 đến 22, đã nhận nhiệm vụ giữ đường.
Họ san lấp hố bom, rà phá đất đá, kê lại từng viên đá lát đường giữa khói bụi nghịt trời. Mỗi ngày có khi hàng chục trận bom trút xuống, đất đá nổ tung, sức ép hất văng cả người, nhưng các cô vẫn chạy ào ra mặt đường khi tiếng máy bay vừa im. Người cuốc, người xẻng, người hướng dẫn cho xe qua đoạn đường mới lấp. Trong khoảnh khắc nghỉ ngơi hiếm hoi, các cô hát với nhau giữa những mái hầm còn rung bần bật – như để át tiếng bom, át cả nỗi sợ.
Ngày 24/7/1968, khi tiểu đội đang làm nhiệm vụ sau một trận bom ác liệt, bất ngờ thêm loạt bom khác trút xuống đúng khu vực họ làm việc. Tuyến đường nhanh chóng được thông lại, đoàn xe tiếp tục tiến vào chiến trường, nhưng cả 10 cô gái đã nằm lại trong lòng đất Đồng Lộc.
Tên của họ – Võ Thị Tần, Trần Thị Hường, Hà Thị Xanh, Võ Thị Hà… – được khắc lên bia đá, để nhắc về những thiếu nữ tuổi mười tám với nụ cười trong trẻo mà trái tim quả cảm. Hằng năm, hàng ngàn người về đây tưởng niệm, không chỉ để tri ân, mà để nhắc nhớ rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bởi tuổi xuân của những người đã “giữ đường cho Tổ quốc”.
