10 CÔ GÁI NGÃ BA ĐỒNG LỘC – NHỮNG ĐÓA HOA BẤT TỬ TRÊN "TỌA ĐỘ CHẾT"
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có những địa danh đã đi vào lịch sử như một biểu tượng của sự khốc liệt và lòng quả cảm vô song. Ngã ba Đồng Lộc (huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh) chính là một nơi như thế — một "yết hầu" giao thông, nơi chịu đựng hàng ngàn tấn bom đạn dội xuống mỗi ngày nhằm cắt đứt tuyến chi viện từ Bắc vào Nam. Và ngay tại trung tâm của "tọa độ chết" ấy, câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của 10 cô gái thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã trở thành một huyền thoại bất tử, tạc vào dáng đứng của quê hương.
Được thành lập giữa những ngày khói lửa ác liệt nhất của năm 1968, Tiểu đội 4 gồm 10 cô gái trẻ tuổi đời mới chỉ từ 17 đến 24. Họ đến từ những vùng quê khác nhau của tỉnh Hà Tĩnh, gác lại bút nghiên, gác lại những ước mơ thiếu nữ để tình nguyện xông pha vào nơi nguy hiểm nhất. Họ là: Võ Thị Tần (24 tuổi) - Tiểu đội trưởng kiên cường, bản lĩnh, Hồ Thị Cúc (24 tuổi) - Tiểu đội phó chín chắn, giàu lòng vị tha, Nguyễn Thị Nhỏ, Võ Thị Hà, Nguyễn Thị Xuân, Nguyễn Thị Tơ, Hà Thị Xanh, Trần Thị Hường, Trần Thị Phùng, và em út Võ Thị Hợi khi ấy mới vừa tròn 17 tuổi.
Nhiệm vụ của các chị là bám trụ mặt đường ngay sau các loạt bom, nhanh chóng san lấp hố bom, sửa đường, cắm tiêu định vị để những đoàn xe chở vũ khí, lương thực hướng về miền Nam không bị tắc nghẽn. Giữa làn khói bom khét lẹt và đất đá bị cày xới xối xả, tiếng hát của các chị vẫn vang lên trong trẻo, thách thức sự tàn bạo của kẻ thù.
Ngày 24/7/1968, một ngày nắng lửa miền Trung khốc liệt, máy bay Mỹ liên tục dội bom điên cuồng xuống Ngã ba Đồng Lộc nhằm cắt đứt hoàn toàn tuyến đường. Đến chiều muộn, nhận lệnh hỏa tốc phải thông đường cho đoàn xe quân sự sắp đi qua, cả 10 cô gái của Tiểu đội 4 lập tức ôm cuốc, xẻng lao ra trận địa.
Khoảng 16 giờ 30 phút, một biên đội máy bay phản lực Mỹ bất ngờ quay lại, trút một loạt bom rải thảm xuống ngay vị trí các chị đang làm việc. Một quả bom định mệnh đã rơi trúng căn hầm dã chiến, nơi 10 cô gái vừa kịp nhảy xuống trú ẩn. Tiếng nổ lớn vang trời, mặt đất rung chuyển, khói bụi mịt mù nuốt chửng cả trận địa.
Ngay khi dứt tiếng bom, đồng đội từ các ngả lao ra, điên cuồng dùng tay, dùng xẻng bới đất tìm các chị. Thế nhưng, điều kỳ diệu đã không xảy ra. Cả 10 cô gái đã anh dũng hy sinh khi đang ở độ tuổi đẹp nhất của cuộc đời, thân thể các chị đã hòa vào lòng đất mẹ Đồng Lộc thiêng liêng. Đau đớn hơn, phải đến ngày thứ ba, đồng đội mới tìm thấy thi thể của tiểu đội phó Hồ Thị Cúc nằm sâu trong lòng đất, dâng trào cảm xúc để nhà thơ Yến Thanh viết nên bài thơ "Cúc ơi" đầy nghẹn ngào.
Sự hy sinh của 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành ngòi nổ tiếp thêm ý chí chiến đấu cho toàn tuyến lửa Trường Sơn. Với chiến công oanh liệt ấy, ngày 7/6/1972, tập thể 10 cô gái đã vinh dự được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Hôm nay, chiến tranh đã lùi xa, Ngã ba Đồng Lộc năm xưa giờ đã trở thành Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, ngập tràn màu xanh của cây lá và những đóa hoa cúc trắng tinh khôi. Đài tưởng niệm và phần mộ của 10 cô gái luôn nghi ngút khói hương của hàng vạn dòng người từ khắp mọi miền Tổ quốc về thăm.
