10. Vị Thứ trưởng, người làm báo và di sản còn lại

THỜI KỲ  Đầu thập niên 1990–1997 và sau đó

Trong những năm cuối đời, Trịnh Tố Tâm giữ cương vị Thứ trưởng Bộ Lao động–Thương binh và Xã hội. Ông bước vào lĩnh vực chăm lo người có công, thương binh, gia đình liệt sĩ và người yếu thế. Trải nghiệm chiến tranh giúp ông hiểu mỗi chính sách không chỉ là văn bản, mà ảnh hưởng trực tiếp đến những người đã hy sinh hoặc chịu hậu quả lâu dài.

Ông còn là Tổng biên tập đầu tiên của Báo Lao động và Xã hội. Đồng nghiệp nhớ ông tận tụy, đọc duyệt bài cẩn thận và coi trọng tính chính xác. Ngay khi sức khỏe giảm sút, ông vẫn nhắc cán bộ biên tập kỹ trước khi xuất bản. Đó vẫn là tác phong người chỉ huy công binh: nhận nhiệm vụ thì làm đến nơi.

Những năm ở chiến trường khiến Trịnh Tố Tâm chịu ảnh hưởng nặng nề của chất độc hóa học. Ông mắc bệnh hiểm nghèo và qua đời vào đầu năm 1997 khi mới ngoài năm mươi tuổi. Một số tư liệu ghi năm mất là 1996, nhưng hồi ức của đồng nghiệp và tư liệu Bảo tàng Tuổi trẻ Việt Nam xác định ông qua đời năm 1997. Dù theo cách ghi nào, cuộc đời ông vẫn dừng lại quá sớm sau nhiều năm cống hiến liên tục.

Tên Trịnh Tố Tâm được đặt cho đường phố; tượng của ông được khánh thành tại Trường THPT Ứng Hòa B năm 2020. Bộ quân phục và nhiều tư liệu được lưu giữ, giới thiệu cho thế hệ trẻ. Những hình thức tưởng niệm không chỉ nhắc lại một “vua mìn” với nhiều huân chương, mà cho thấy hành trình từ học sinh, người lính, cán bộ thanh niên đến nhà quản lý và người làm báo.

Di sản lớn nhất của Trịnh Tố Tâm là tinh thần nhận việc khó. Thời chiến, ông trinh sát, đặt mìn và chỉ huy đơn vị; thời bình, ông làm công tác thanh niên, chính sách xã hội và báo chí. Các lĩnh vực khác nhau nhưng đều cần sâu sát, chính xác và trách nhiệm. Câu chuyện của ông đặt cho người trẻ một câu hỏi: trước nhiệm vụ của thời đại mình, ta có đủ bản lĩnh để học hỏi, đi đầu và làm đến cùng hay không?