19 tháng 11 năm 1997 – ngày Việt Nam mở cánh cửa Internet

Sáng 19 tháng 11 năm 1997, tại trụ sở Tổng cục Bưu điện ở số 18 Nguyễn Du, Hà Nội, một lễ kết nối đặc biệt được tổ chức. Không có đoàn quân tiến qua lễ đài, cũng không có tiếng súng báo hiệu chiến thắng. Dấu mốc của ngày hôm ấy được tạo nên bởi những tín hiệu điện tử vô hình: Việt Nam chính thức mở cổng kết nối với mạng Internet toàn cầu.

Đối với người sử dụng điện thoại quay số thời đó, Internet chưa phải thế giới đầy hình ảnh và video như ngày nay. Muốn vào mạng, máy tính phải kết nối qua đường dây điện thoại cố định. Chiếc modem phát ra những âm thanh kéo dài, đứt quãng trong lúc thiết lập kết nối. Tốc độ đường truyền chỉ tính bằng kilobit mỗi giây; một bức ảnh có thể mất nhiều phút mới hiện đầy đủ trên màn hình.

Nhưng phía sau tốc độ khiêm tốn ấy là một cánh cửa lớn vừa được mở.

Việc đưa Internet vào Việt Nam không bắt đầu trong một ngày. Năm 1991, các chuyên gia đã thử nghiệm kết nối giữa Việt Nam và Australia qua đường điện thoại. Năm 1993, thư điện tử đầu tiên được gửi đi từ Việt Nam. Đến năm 1994, tên miền quốc gia “.vn” được đăng ký và máy chủ tên miền đầu tiên được đặt trong nước. Những thử nghiệm này diễn ra khi Internet trên thế giới cũng còn là một khái niệm khá mới đối với số đông.

Cuối năm 1996, mạng đường trục Internet thử nghiệm của Việt Nam có hai điểm tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Hai cổng quốc tế với tốc độ 64 Kbps được sử dụng để kiểm tra khả năng kết nối. Nếu so với đường truyền hiện nay, tốc độ đó vô cùng nhỏ bé; nhưng trong hoàn cảnh kỹ thuật lúc bấy giờ, nó chứng minh Việt Nam có thể xây dựng và vận hành một hệ thống kết nối ra thế giới.

Khó khăn không chỉ nằm ở máy móc. Internet đặt ra hàng loạt vấn đề chưa từng có tiền lệ: ai được cung cấp dịch vụ, thông tin trên mạng được quản lý thế nào, kết nối quốc tế phải bảo đảm an toàn ra sao và làm thế nào để vừa mở cửa vừa bảo vệ lợi ích quốc gia.

Ngày 5 tháng 3 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 21/CP về quy chế tạm thời quản lý, thiết lập, sử dụng mạng Internet tại Việt Nam. Văn bản này tạo cơ sở pháp lý cần thiết để Internet có thể chính thức hoạt động. Sau quá trình chuẩn bị về kỹ thuật và quản lý, ngày 19 tháng 11 năm 1997 được chọn làm ngày khai trương dịch vụ.

Cùng thời điểm mở cổng Internet quốc tế, bốn đơn vị đầu tiên được cấp phép cung cấp dịch vụ là VNPT, FPT, NetNam và Saigon Postel. Từ đây, Internet không còn chỉ hiện diện trong các cuộc thử nghiệm của giới nghiên cứu mà bắt đầu đi vào cơ quan, trường đại học, doanh nghiệp và từng gia đình.

Những người dùng đầu tiên phải trả phí điện thoại theo thời gian truy cập. Khi một người đang vào mạng, đường dây điện thoại trong nhà thường không thể nhận cuộc gọi. Các trang thông tin chủ yếu gồm chữ và những hình ảnh nhỏ. Thư điện tử là một trong những tiện ích hấp dẫn nhất, bởi một thông điệp có thể vượt qua khoảng cách hàng nghìn kilômét chỉ trong thời gian ngắn.

Thời kỳ truy cập quay số sau đó thu hút khoảng 205.000 người sử dụng. Con số ấy còn rất nhỏ so với dân số Việt Nam, nhưng nó hình thành thế hệ công dân mạng đầu tiên. Các tờ báo điện tử xuất hiện; doanh nghiệp bắt đầu giới thiệu sản phẩm trên website; sinh viên có thể tiếp cận tài liệu từ nước ngoài; những người sống cách xa nhau tìm được một phương thức liên lạc mới.

Sự phát triển diễn ra nhanh hơn trong những năm tiếp theo. Đến quý III năm 2012, Việt Nam có hơn 31,19 triệu người sử dụng Internet, tương đương khoảng 35,49% dân số. Tháng 1 năm 2021, số người dùng đã vượt 68 triệu, chiếm khoảng 70% dân số. Từ đường dây quay số 64 Kbps, Việt Nam tiến tới băng rộng cố định, cáp quang, mạng di động và các dịch vụ số có mặt trong hầu hết lĩnh vực của đời sống.

Internet không tự động giải quyết mọi vấn đề. Nó mang đến cả cơ hội lẫn những thách thức mới về an toàn thông tin, quyền riêng tư, tin giả và khoảng cách tiếp cận công nghệ. Tuy nhiên, ngày 19 tháng 11 năm 1997 vẫn là một dấu mốc không thể thiếu trong lịch sử hội nhập của Việt Nam.

Tại căn nhà số 18 Nguyễn Du hôm ấy, cánh cửa được mở ra không làm thay đổi ngay lập tức diện mạo đường phố Hà Nội. Nhưng qua cánh cửa vô hình đó, tri thức, thư tín, dữ liệu và những ý tưởng từ khắp thế giới bắt đầu đi vào Việt Nam; đồng thời, tiếng nói của Việt Nam cũng có thêm một con đường để đi ra thế giới.