2. Chi bộ Đảng xã Vĩnh Viễn ra đời và lãnh đạo nhân dân xã nhà tiến hành tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945

2. Chi bộ Đảng xã Vĩnh Viễn ra đời và lãnh đạo nhân dân xã nhà tiến
hành tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945
Tháng 11/1944, đồng chí Nguyễn Văn Côn đến Vĩnh Viễn kết nạp 3 cán bộ
Mặt trận Việt Minh ưu tú vào Đảng và thành lập Chi bộ xã Vĩnh Viễn gồm các
đồng chí Nguyễn Văn Thiều, Giỏi, Chà Ba, sau đó kết nạp thêm 2 đồng chí Hoảnh
và Năm. Đồng chí Nguyễn Văn Thiều làm bí thư. Kể từ đây, chi bộ Đảng xã Vĩnh
Viễn trực tiếp lãnh đạo nhân dân địa phương tiến hành cuộc đấu tranh chống bọn
thực dân và phong kiến tay sai nhằm giành độc lập, tự do cho đất nước.
Trong thời gian này, ba đồng chí bí thư chi bộ ở ba xã Vĩnh Viễn, Vĩnh Lợi,
Vĩnh Hựu thường liên lạc với nhau để nắm tình hình cùng phối hợp trong công tác.
Theo chủ trương của Mặt trận Việt Minh, chi bộ khẩn trương thành lập các đoàn
thể cứu quốc ở xã Vĩnh Viễn, như Nông hội, Công hội, Phụ nữ, Thanh niên, Nhi
đồng cứu quốc,… Các Hội Ái hữu và Truyền bá quốc ngữ được củng cố. Các đoàn
thể quần chúng này có nhiệm vụ đoàn kết, tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân
vào hàng ngũ cách mạng để tiến hành đấu tranh cách mạng.
Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật làm cuộc đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông
Dương. Thực dân Pháp nhanh chóng đầu hàng. Phát xít Nhật lập ra chính phủ bù
nhìn và tuyên bố trao nền độc lập giả hiệu cho chính quyền tay sai. Tại Gò Công,
phát xít Nhật đưa Trần Hưng Ký lên làm tỉnh trưởng. Bộ máy chính quyền từ tỉnh
đến làng vẫn giữ nguyên như cũ. Chúng tổ chức các phần tử cơ hội tiến hành nhiều
hoạt động tuyên truyền mỵ dân với thuyết “Đại Đông Á”. Một số phần tử phản
động trong đạo Cao Đài, đạo Hoà Hảo cũng mượn chiêu bài chống Pháp, ủng hộ
Nhật để kích động, lôi kéo tín đồ, xây dựng lực lượng vũ trang chống phá cách
mạng.
Trước tình hình hết sức gay go và căng thẳng, chi bộ xã Vĩnh Viễn đã lãnh
đạo quần chúng đấu tranh vạch trần âm mưu xảo quyệt của chúng và vận động,
giáo dục, giác ngộ nhân dân ủng hộ cách mạng. Thực hiện mưu đồ của phát xít
Nhật, giáo phái Cao đài Tây Ninh đưa chức sắc là Hồng Châu đến hoạt động tại xã
Vĩnh Viễn để lôi kéo quần chúng và phát triển tín đồ. Nhận biết được âm mưu
thâm độc của địch và với sự tin tưởng vào sự lãnh đạo của Chi bộ, nhân dân đã đấu
tranh phản bác, chống lại bọn truyền đạo3. Hoặc phái thân Nhật đến nhà ông Chánh
Chẩn tuyên truyền chống Pháp, như kêu gọi lạc quyên, bán thóc lúa, tài sản để lấy
tiền mua súng đạn; nhưng bị nhân dân tẩy chay...
Bên cạnh đó, phát xít Nhật còn cho bọn hội tề thực hiện việc thu gom thóc lúa
ở xã Vĩnh Viễn cũng như các xã khác ở Gò Công để đem đốt thay cho than đá chạy
nhà máy điện. Do chính sách bóc lột tàn độc đến tận xương tủy của phát xít Nhật
cộng với hạn hán mất mùa nhiều năm liền làm cho đời sống của nhân dân lâm vào
tình cảnh cùng cực. Từ đây bộ mặt giả hiệu “ Đồng văn đồng chủng” của phát xít
Nhật đã bị phơi bày.
Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), lợi dụng sự tan rã của địch và nhận
thấy thời cơ thuận lợi đã đến, Chi bộ làng Vĩnh Viễn đã lãnh đạo nhân dân tiến
hành lật đổ chánh quyền cũ ở địa phương bằng cách kiện bọn hội tề ăn cắp của
công và của nhân dân, đòi bầu cử Ban hội tề mới với tiêu chuẩn là người ứng cử
hoặc được đề cử phải có đạo đức, uy tín đối với nhân dân, có năng lực, nhiệt tình
trong công việc và nhất là phải có tinh thần cách mạng. Trước cuộc đấu tranh
quyết liệt của nhân dân, bọn hội tề cũ bị loại ra khỏi danh sách ứng cử Ban hội tề
mới, thay thế vào đó là người của ta.
Ngày 24/4/1945, nhân dân làng Vĩnh Viễn tiến hành bầu cử Ban hội tề mới.
Cuộc bầu cử đã giành được thắng lợi rực rỡ. Tham gia Ban hội tề mới có hai đảng
viên là đồng chí Nguyễn Văn Thiều và đồng chí Giỏi. Được sự phân công của Chi
ủy, đồng chí Nguyễn Văn Thiều đảm nhận chức vụ Hương quản có trách nhiệm
quản lý vũ khí, gìn giữ an ninh và theo dõi tình hình địch. Chính quyền xã Vĩnh
Viễn thật sự đã do ta nắm giữ. Việc chính quyền mới được thành lập đã đáp ứng
được nguyện vọng của nhân dân nên nhân dân rất phấn khởi và tin tưởng vào sự
lãnh đạo của chi bộ Đảng. Lúc này, hai chi bộ xã Vĩnh Lợi và Vĩnh Hựu cũng tổ
chức lật đổ Ban hội tề cũ thành lập Ban hội tề mới.
Ngay sau khi ra đời, dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, Ban hội tề mới đã tiến hành
một số biện pháp về văn hóa- xã hội để đảm bảo quyền lợi dân sinh cho nhân dân
như: mùa hè năm 1945, xã Vĩnh Viễn bị nạn dịch tả (còn gọi là bệnh “thiên thời”)
hoành hành. Trước tình hình đó, Chi bộ đã thành lập ở mỗi ấp một đội cấp cứu,
giao cho đồng chí Diệu là người cảm tình Đảng vận động các thầy thuốc Đông y
tham gia vào ban bào chế thuốc của xã. Khi nơi nào có bệnh dịch thì ở đó đánh mõ
lên gọi đội cấp cứu đến. Tiền thuốc men do nhân dân đóng góp, người khá giả thì
đóng góp nhiều, người nghèo thì đóng góp ít. Nhờ đó, người mắc bệnh được chữa
trị kịp thời, bệnh dịch tả nhanh chóng bị dập tắt.
Đầu tháng 7/1945, thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy Gò Công, tổ chức Thanh
niên tiền phong xã Vĩnh Viễn được thành lập, quy tụ được khoảng 40 thanh niên,
nông dân yêu nước. Chi bộ Vĩnh Viễn chủ trương đưa một số thanh niên cứu quốc
3 Quần chúng nói thẳng với Hồng Châu: “Chừng nào anh giáo Thiều (tức đồng chí Nguyễn Văn
Thiều) vào đạo Cao Đài thì chúng tôi vào hết, các ông khỏi tuyên truyền”.
đi học võ, giao cho đồng chí Oanh - cảm tình Đảng - làm Tráng trưởng Thanh niên
tiền phong, huấn luyện. Số thanh niên này rất hăng say luyện tập thể thao, võ thuật,
thường xuyên tham gia những hoạt động cứu trợ đồng bào gặp khó khăn, công khai
luyện tập quân sự, trang bị vũ khí theo sự hướng dẫn của chi bộ Đảng. Lúc này, lực
lượng ta hoạt động khá mạnh, địch bị dồn vào thế bị động nên phản ứng một cách
yếu ớt.
Để chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, thực hiện chủ
trương của Tỉnh ủy là đưa đảng viên vào nắm tổ chức Thanh niên tiền phong, Chi
bộ Đảng xã Vĩnh Viễn đã cử đồng chí Nguyễn Văn Thiều giữ chức Trưởng thôn
đoàn và được tất cả đoàn viên Thanh niên tiền phong tín nhiệm cao. Khí thế cách
mạng lúc này của quần chúng dâng cao hừng hực, tổ chức Thanh niên tiền phong
của xã hoạt động rất mạnh, được tổ chức thành từng trung đội, tiểu đội rất chặt chẽ,
tất cả đều được trang bị vũ khí thô sơ, như giáo, mác, tầm vông vạt nhọn, tuần tra
canh gác bảo vệ xóm ấp. Do đó, nạn trộm cướp mà chính quyền thực dân bất lực,
đến lúc này đều bị ngăn chặn triệt để.
Đầu tháng 8/1945, Chi bộ chọn những người tích cực, thành phần cơ bản đưa
vào Mặt trận Việt Minh hoạt động bí mật. Lúc này, Tổ chức thanh niên tiền phong
xã Vĩnh Viễn hoạt động công khai, thu nhận người rộng rãi, không phân biệt thành
phần giai cấp, lấy Mặt trận Việt Minh làm nòng cốt.
Ảnh hưởng của cách mạng ngày càng lan rộng. Mặt trận Việt Minh xã Vĩnh
Viễn tiến hành tuyên truyền, phổ biến Tuyên ngôn, Chương trình và Điều lệ của
Mặt trận Việt Minh rộng rãi trong quần chúng nhân dân và được người dân trong
xã ủng hộ nhiệt liệt.
Ngày 14/8/1945, phát xít Nhật đầu hàng Đồng Minh. Thực hiện chỉ đạo của
Tỉnh ủy lâm thời tỉnh Gò Công, Chi bộ và Mặt trận Việt Minh xã Vĩnh Viễn bắt
tay ngay vào công tác chuẩn bị lực lượng về mọi mặt, sẵn sàng lãnh đạo nhân dân
đứng lên tiến hành khởi nghĩa giành chính quyền.
Tiếp thu chỉ thị của Xứ ủy, ngày 18/8/1945, Tỉnh ủy Gò Công phát động cuộc
khởi nghĩa giành chính quyền trên địa bàn toàn tỉnh. Ngày 22/8/1945, khởi nghĩa
giành thắng lợi rực rỡ tại thị xã Gò Công. Cũng ngay trong buổi chiều hôm ấy, Chi
bộ và Mặt trận Việt Minh xã Vĩnh Viễn nhận được thông báo của Tỉnh ủy chỉ đạo
cần phải thống nhất hành động và nhanh chóng phát động nhân dân giành chính
quyền ở địa phương. Trên thực tế, kể từ sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945),
ở xã Vĩnh Viễn, Ban hội tề xã gần như đã bị tan rã, hương chức tự bỏ việc, không
đến công sở, lính làng tê liệt.
Chiều ngày 23/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, nhân dân xã Vĩnh Viễn
nô nức chuẩn bị gậy gộc, giáo mác để tiến lên thị xã biểu tình thị uy. Ban Tuyên
truyền của xã chuẩn bị cờ, biểu ngữ. Chi bộ tổ chức bố trí các tổ vũ trang để giữ
trật tự, sắp xếp đội ngũ và bảo vệ lực lượng quần chúng đi xuống tỉnh. Tất cả đội
viên Thanh niên tiền phong hăng hái tập luyện đội hình, đội ngũ.
Đúng 3 giờ sáng ngày 25/8/1945, Chi bộ tập hợp lực lượng biểu tình trước
Nhà việc (trụ sở chính quyền) xã Vĩnh Viễn. Đúng 5 giờ sáng, lá cờ đỏ sao vàng
được kéo lên trước sân Nhà việc, tạo nên niềm phấn khích và sự tin tưởng cao độ
cho quần chúng. Ngay sau đó, đoàn biểu tình rầm rập tiến về thị xã. Đi đầu là trung
đội chiến đấu được trang bị gậy gộc, giáo mác, cầm cờ đỏ sao vàng và cờ đỏ búa
liềm. Kế đến là lực lượng Thanh niên tiền phong cầm cờ vàng sao đỏ và biểu ngữ
mang khẩu hiệu:
- Hoan hô cách mạng
- Ủng hộ Việt Minh
- Đả đảo phát xít Nhật
- Đả đảo bọn bù nhìn thân Nhật
- Đả đảo âm mưu của thực dân Pháp muốn quay lại xâm lược Việt Nam.
Đoàn cứu thương và xe bò chở lương thực đi sau. Tiếng trống mõ nổi lên
vang dậy khắp nơi làm cho không khí trở nên vô cùng náo nhiệt như một ngày hội
lớn.
Đúng giờ quy định của tỉnh, vào lúc 7 giờ sáng, đoàn biểu tình xã Vĩnh Viễn
hùng dũng tiến vào nội ô thị xã. Đi đến đâu, đoàn biểu tình cũng được nhân dân cổ
vũ nồng nhiệt, còn bọn ngụy quyền thấy cờ đỏ sao vàng và cờ đỏ búa liềm của ta
thì hoảng sợ. Theo lệnh của Ủy ban khởi nghĩa tỉnh, đoàn biểu tình xã Vĩnh Viễn
đi tuần hành thị uy trên những con đường chính của thị xã. Sau đó, đoàn biểu tình
xã Vĩnh Viễn cùng với đoàn biểu tình của các xã khác thuộc tỉnh Gò Công, đông
đến hàng ngàn người kéo tới sân vận động tỉnh tham dự cuộc mít tinh lớn mừng
nước nhà giành được độc lập.
Ngày 26/8/1945, theo chỉ thị của Ủy ban dân tộc giải phóng lâm thời tỉnh,
trước sự chứng kiến của hàng trăm quần chúng, tại Nhà việc, đại diện Chi bộ tuyên
bố xóa bỏ chính quyền cũ (bọn hội tề) và thành lập Ủy ban nhân dân cách mạng xã
Vĩnh Viễn, gồm các đồng chí:
- Chủ tịch: Đồng chí Võ Văn Đông.
- Phó chủ tịch: Đồng chí Trần Phụng Mau.
- Thư ký: Đồng chí Võ Văn Giỏi.
- Ủy viên tài chánh: Đồng chí Nguyễn Văn Ba (cảm tình Đảng).
- Ủy viên xã hội: Đồng chí Nguyễn Văn Liễn (cảm tình Đảng).
- Ủy viên bảo vệ trị an: Đồng chí Nguyễn Văn Hoảnh.
Cuộc khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân xã Vĩnh Viễn đã nổ ra và
giành được thắng lợi rực rỡ. Thắng lợi đó đã góp phần tích cực vào thắng lợi chung
của tỉnh Gò Công và của toàn thể nhân dân Việt Nam. Qua đó, thể hiện sự lãnh chỉ
đạo đúng đắn của Chi bộ Đảng xã Vĩnh Viễn trong công cuộc giải phóng dân tộc.
Chi bộ đã biết tập hợp đông đảo quần chúng nhân dân; tích cực xây dựng lực
lượng và phát triển Đảng; nhạy bén chủ động, sáng tạo và táo bạo chớp thời cơ để
lãnh đạo nhân dân nổi dậy giành chính quyền không để xảy ra đổ máu. Cuộc khởi
nghĩa đã giành thắng lợi hoàn toàn, nhân dân xã Vĩnh Viễn nói riêng và nhân dân
cả nước nói chung ngày càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, đã xóa bỏ được
thân phận nô lệ, trở thành người làm chủ đất nước