23. Viết về Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân Vừ A Dính

Thân thế và truyền thống gia đình cách mạng

Gia đình Vừ A Dính vốn là một cơ sở cách mạng kiên trung, một lòng theo Đảng của huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên. Cha anh là một cán bộ Việt Minh cốt cán, đã bị thực dân Pháp bắt giữ và bí mật thủ tiêu tại nhà tù Sơn La vào năm 1949. Mẹ anh là bà Sùng Thị Plây. Do bị thực dân Pháp nghi ngờ tiếp tế lương thực và nhu yếu phẩm cho Việt Minh, bà cùng với bố chồng và bảy người chị em ruột của Vừ A Dính đã bị địch bắt giam, sau đó bị xả súng bắn chết dã man ngay tại đồn Bản Chăn.

Sinh trưởng trong một gia đình chịu nhiều đau thương mất mát nhưng giàu lòng yêu nước, Vừ A Dính sớm bộc lộ là một cậu bé thông minh, gan dạ và nhanh nhẹn. Anh sớm được giác ngộ cách mạng và nuôi dưỡng lòng căm thù sâu sắc đối với quân xâm lược Pháp. Khi chưa đầy 13 tuổi, Vừ A Dính đã chủ động xung phong gánh vác nhiệm vụ canh gác bản làng như các anh chị lớn, rồi chính thức trở thành người chiến sĩ liên lạc nhỏ tuổi của Đội vũ trang huyện Tuần Giáo.

Người chiến sĩ giao liên mưu trí của núi rừng Tây Bắc

Địa bàn hoạt động của Đội vũ trang Tuần Giáo vô cùng rộng lớn và hiểm trở, trải dài từ châu Điện Biên ra châu Tuần Giáo rồi ngược lên châu Tủa Chùa. Đơn vị có nhiệm vụ vận động, giúp đỡ bà con các dân tộc thiểu số ổn định đời sống, xây dựng các tổ chức đoàn thể cách mạng, âm thầm củng cố lực lượng để tiến hành cuộc kháng chiến chống Pháp.

Trong đội ngũ ấy, Vừ A Dính được giao trọng trách làm liên lạc. Với sự mưu trí, thông thuộc địa hình, lần nào nhận nhiệm vụ anh cũng bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các dòng thông tin mật và luôn trở về căn cứ trước thời gian quy định. Khi các đồng chí trong đơn vị gạn hỏi bí quyết luồn rừng, trèo đèo giỏi, anh chỉ cười hiền hậu bảo: “Từ nhỏ em trèo núi, đi nhanh đã quen chân rồi”. Không chỉ chuyển giao công văn, anh còn nhiều lần được ban chỉ huy tin tưởng giao nhiệm vụ bí mật xuống các bản làng để móc nối với các cơ sở cách mạng, tiếp nhận muối, mực viết, kim chỉ, giấy viết, vải vóc và thuốc men do đồng bào đi chợ mua giùm bộ đội. Khi nhận được tin dữ về việc mẹ và cả nhà bị địch giam lỏng tại đồn Bản Chăn, người chiến sĩ trẻ đã chủ động đề nghị cấp trên cho phép xuống núi để vừa điều tra nắm tình hình hành quân của địch, vừa nghe ngóng tin tức của người thân.

Khí tiết kiên trung và khoảnh khắc hy sinh oai hùng

Trung tuần tháng 6 năm 1949, thực dân Pháp huy động một lực lượng quân lính tổng lực từ các đồn bốt xung quanh tiến hành cuộc vây ráp quy mô lớn hòng quét sạch Đội vũ trang Tuần Giáo. Giữa một ngày triền núi mù sương, Vừ A Dính sau khi bí mật gặp mẹ để nhận bọc đạn cả trăm viên đeo sau lưng thì bất ngờ rơi vào ổ phục kích của giặc trên đường trở về căn cứ.

Kẻ thù đã đưa anh về đồn, dùng đủ mọi cực hình tra khảo dã man suốt ba ngày đêm liên tục, song người chiến sĩ thiếu niên vẫn kiên quyết không khai nửa lời. Đến sáng ngày thứ ba, tên đội sếp Tây trực tiếp đến trước mặt anh giở giọng dụ dỗ mua chuộc: “Nói một câu tao sẽ cho băng bó thuốc, chữa chân gãy cho mày, cho mày ăn uống tử tế và thưởng nhiều tiền nữa. Nói, ông tỉnh ở đâu?”. Đáp lại những lời xảo trá ấy, Vừ A Dính vẫn trơ như đá vững như đồng, tuyệt đối giữ kín bí mật của tổ chức. Chứng kiến cảnh tượng tra tấn tàn bạo, nhiều đồng bào người Thái, người Mông, người Xá bị địch bắt đi phu ngang qua đều không cầm được nước mắt. Trong khoảnh khắc ngặt nghèo, nhận ra một người quen trong bản, anh liền khéo léo nhắn lại bằng tiếng Mông: “Cái túi tài liệu tôi giấu trong rừng, nhắn các anh ra lấy về”.

Nhận thấy bản thân khó lòng thoát khỏi bàn tay tàn độc của quân thù, sáng hôm sau, Vừ A Dính đã mưu trí lừa bọn giặc bằng cách bắt chúng phải khiêng mình băng qua hết ngọn núi này sang cánh rừng khác để chỉ vị trí đóng quân của bộ đội. Anh dẫn chúng đi loanh quanh, kiệt sức suốt cả ngày trời và đến khi chiều muộn lại quay trở về đúng địa điểm xuất phát ban đầu. Biết mình bị lừa một vố đau đớn, tên sĩ quan Pháp điên cuồng xả cả băng đạn vào ngực Vừ A Dính, rồi treo xác anh lên một cây đào cổ thụ.

Hôm ấy là chiều tối ngày 15 tháng 6 năm 1949, Vừ A Dính đã anh dũng hy sinh bên gốc đào cổ thụ tại khu vực Khe Trúc, gần đồn Bản Chăn khi chưa tròn 15 tuổi. Cảm phục trước khí tiết hiên ngang, thà chết không hàng của người anh hùng nhỏ tuổi, ngay trong đêm hôm đó, hơn mười tên lính ngụy tai sai vì tỉnh ngộ đã đồng loạt bỏ trốn khỏi hàng ngũ quân Pháp.

Sự tri ân và vinh danh của non sông đất nước

Ngay vào năm 1951, Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam (nay là Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh) đã tuyên dương công trạng của Vừ A Dính trước thiếu nhi và thanh thiếu niên toàn quốc, ghi nhận anh là một trong những biểu tượng anh hùng tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Đến năm 1952, Chính phủ đã truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba cho người chiến sĩ liên lạc dũng cảm.

Sau ngày khải hoàn chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, các chiến sĩ lực lượng vũ trang huyện Tuần Giáo – những người đồng đội năm xưa – đã cùng tổ chức Đảng và chính quyền địa phương trang trọng quy tập hài cốt của liệt sĩ Vừ A Dính về an táng vững chãi tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Tuần Giáo.

Vào tháng 3 năm 1999, Ban Bí thư Trung ương Đoàn đã ra quyết định thành lập Quỹ học bổng mang tên Vừ A Dính, nhằm tiếp sức và nâng bước cho các thế hệ học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số nghèo vượt khó trên cả nước. Đến ngày 8 tháng 11 năm 2000, Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã chính thức truy tặng danh hiệu cao quý nhất: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Vừ A Dính.

Cuộc đời của người chiến sĩ liên lạc thiếu niên nơi núi rừng Tuần Giáo đã khép lại khi tuổi đời còn quá xanh, nhưng chí khí quật cường, kiên trung bất khuất của Vừ A Dính trước họng súng quân thù sẽ mãi là ngọn đuốc rực sáng, soi rọi khắp đại ngàn Tây Bắc và lưu danh trong lịch sử giữ nước của dân tộc.