24 năm thanh xuân và đại nghĩa

Bao giờ hết mía mới hết Đường: Khúc tráng ca của một thời máu lửa

Lịch sử đấu tranh trường kỳ của dân tộc Việt Nam được dệt nên bởi biết bao thế

hệ đã ngã xuống vì độc lập, tự do. Trước khi có một Đại thắng mùa Xuân

năm 1975 rợp bóng cờ bay để non sông thu về một mối, đất nước ta đã từng trải

qua những năm tháng máu lửa nhuộm đỏ đất trời dưới ách đô hộ của thực dân Pháp.

Trong những năm tháng sục sôi của phong trào chống sưu cao thuế nặng đầu thế kỷ

XX, có một người thanh niên đất Quảng đã xẻ dọc thanh xuân, hiến dâng sức trẻ

của mình cho non sông. Đó là liệt sĩ Ông Ích Đường – người anh hùng mang đậm

“chất thép” và khí phách của một thời oanh liệt.

Chàng thanh niên mang dòng máu tướng quân

Hơn một thế kỷ đã đi qua, nhưng với những người dân tại làng Phong Lệ (nay thuộc

phường Hòa Thọ Tây, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng), ký ức về Ông Ích Đường –

hay còn được người dân gọi bằng cái tên thân thương, kính trọng là “Cậu Đường” –

vẫn luôn in sâu trong tâm thức. Sinh năm 1884, mang trong mình dòng máu vinh

quang của người ông nội là danh tướng lẫy lừng Ông Ích Khiêm, chàng thanh niên

Ông Ích Đường sớm bộc lộ tư chất của một bậc trượng phu: giỏi văn võ, tính tình

phóng khoáng, luôn dang tay bênh vực kẻ yếu, chống lại cường hào ác bá.

Giống như lớp thanh niên thời chống Mỹ gác lại bút nghiên “xẻ dọc Trường Sơn đi

cứu nước”, tuổi thanh xuân của Ông Ích Đường cũng là những chuyến đi đầy gian

khổ nhưng dạt dào lý tưởng. Từ những năm 1905 – 1906, ông đã theo chân chí sĩ

Phan Châu Trinh lặn lội khắp Nam - Bắc để vận động phong trào Duy Tân. Nhiệt

thành yêu nước, ông còn vào tận vùng rừng núi Yên Thế (Bắc Giang) sương độc để

gặp Hùm thiêng Hoàng Hoa Thám tại căn cứ Phồn Xương, nhằm học hỏi cách thức tổ

chức kháng chiến.

Trở về quê hương, ông không màng hiểm nguy, bí mật tập hợp thanh niên các vùng Cẩm Toại, Túy Loan, Thạch Nham... để dạy võ nghệ, hun đúc tinh thần yêu nước, chuẩn bị cho một cuộc dấy binh rực lửa. Hình ảnh người thanh niên trẻ tuổi đi bộ “nhanh như gió”, thoắt ẩn thoắt hiện trong đêm để liên lạc từ Đại Lộc, Điện Bàn đến Tam Kỳ làm cách mạng đã trở thành một biểu tượng đẹp đẽ, dào dạt yêu thương và hào sảng về sức trẻ hiến dâng cho Tổ quốc.

Khúc tráng ca trên bến Túy Loan

Mùa Xuân năm 1908, dưới sự kìm kẹp tàn bạo của thực dân Pháp, phong trào chống

sưu thuế nổ ra rầm rộ, viết nên một thiên anh hùng ca của nông dân miền Trung.

Đứng trước nỗi thống khổ của nhân dân, Ông Ích Đường đã trực tiếp chỉ huy hàng

ngàn dân phu Hòa Vang vùng lên chống thuế, vây bắt tên quan “sâu dân mọt nước”

gian ác Lãnh Điềm. Cuộc khởi nghĩa tuy vấp phải sự đàn áp đẫm máu của chính

quyền thực dân cùng binh lính, nhưng đã làm rung chuyển cả một vùng cõi Nam,

tạo nên tiếng vang lớn cho phong trào Duy Tân.

Sự khốc liệt của cuộc đấu tranh và sự phản trắc của thời cuộc đã đưa đến một bi

kịch lịch sử. Do bị kẻ từng học chung một thầy võ là Mạc Quý phản bội và chỉ

điểm, Ông Ích Đường sa vào tay giặc. Ngày 11/5/1908, thực dân Pháp đưa ông ra

xử chém ngay tại chợ Túy Loan giữa buổi sáng đông người nhằm uy hiếp, dập tắt

tinh thần phản kháng của nhân dân.

Chàng trai trẻ ấy bước ra pháp trường khi mới 24 tuổi, mái đầu còn xanh nhưng

chí khí đã thấu đến trời cao. Giữa cái chết cận kề, ông không hề nao núng. Đối

diện với mũi gươm đao phủ, ông dõng dạc tuyên bố lời sấm truyền: "Dân nước Nam

như cỏ cú, giết Đường này còn có trăm nghìn Đường khác. Bao giờ hết mía mới hết

Đường!".

Câu nói ấy bật ra vừa bình dị, vừa lẫm liệt, như một lời thề son sắt khắc sâu vào tâm khảm bao thế hệ. Máu của ông đổ xuống, nhưng tinh thần kiên trung ấy đã làm bùng cháy lên ngọn lửa căm hờn. Ký ức bi tráng ngày hôm ấy vẫn được bà con truyền tai nhau nghẹn ngào: Chứng kiến cái chết oanh liệt của ông, tất cả các chủ sạp vải ở chợ Túy Loan đã tự động xé những xấp vải trắng, phát cho mọi người quấn lên đầu để tang “Cậu Đường” ngay giữa chợ.

Khác với những người cựu chiến binh tự tay cất giữ hiện vật máy thông tin, vỏ

đạn trong chiếc tủ kính nhỏ, “kỷ vật” về Ông Ích Đường ngày nay được lưu giữ

bởi chính nhân dân, bằng những ngôi đền, miếu mạo trang nghiêm và bằng những câu

ca dao truyền miệng sống mãi với thời gian. Hơn một thế kỷ trôi qua, lớp bụi

thời gian có thể làm mờ đi dấu vết của gươm đao, nhưng những báu vật vô giá về

một “thời hoa lửa” thuở ấy vẫn vẹn nguyên. Ngọn lửa thanh xuân bất diệt của Ông

Ích Đường đã hòa vào dòng chảy lịch sử, thắp sáng con đường đấu tranh giải

phóng dân tộc để những thế hệ sau này tiếp bước vung gươm, cầm súng, làm nên

những Mùa Xuân đại thắng, giữ cho non sông mãi mãi độc lập, tự do.