3. Giữa Bình – Trị – Thiên khói lửa

Sau Cách mạng Tháng Tám, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc. Tại Thừa Thiên và khu vực Bình – Trị – Thiên, thực dân Pháp quay lại xâm lược, các đô thị và tuyến giao thông quan trọng nhanh chóng trở thành nơi tranh chấp quyết liệt. Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, lực lượng cách mạng chịu tổn thất, một số cơ sở bị phá vỡ, tâm lý hoang mang xuất hiện. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Chí Thanh được giao những trọng trách ở quê hương và trên địa bàn Liên khu IV.

Trên cương vị Bí thư Tỉnh ủy Thừa Thiên rồi Bí thư Phân khu ủy Bình – Trị – Thiên, ông đi sâu xuống cơ sở, gặp cán bộ, bộ đội và nhân dân để nắm tình hình. Việc trước mắt không đơn thuần là tổ chức một trận đánh, mà là khôi phục niềm tin rằng kháng chiến có thể đứng vững. Ông cùng tập thể lãnh đạo củng cố tổ chức Đảng, xây dựng lực lượng vũ trang, duy trì cơ sở trong vùng địch kiểm soát và vận động nhân dân bảo vệ cán bộ. Phương pháp của ông là nhìn thẳng vào khó khăn nhưng không để khó khăn biến thành tư tưởng thất bại.

Bình – Trị – Thiên khi ấy là một chiến trường đặc biệt: đồng bằng hẹp, phía tây là rừng núi, phía đông là biển, nhiều đường giao thông nằm dưới sự kiểm soát của đối phương. Muốn bám trụ, lực lượng kháng chiến phải kết hợp hoạt động vũ trang với công tác chính trị, dựa vào làng xã và biết phân tán khi cần thiết. Nguyễn Chí Thanh nhấn mạnh việc giữ dân, gây dựng cơ sở và làm cho mỗi cán bộ hiểu rằng sức mạnh lâu dài không đến từ một vị trí địa lý cố định, mà từ mối liên hệ giữa Đảng với quần chúng.

Ông còn chú trọng uốn nắn tác phong của cán bộ. Trong hoàn cảnh thiếu thốn, nếu người lãnh đạo xa dân, mệnh lệnh thiếu thực tế hoặc chỉ báo cáo thành tích, phong trào sẽ suy yếu từ bên trong. Vì vậy, cán bộ phải đến tận nơi, hỏi rõ từng việc, chia sẻ gian khổ và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Cách làm ấy tạo ra tinh thần gần gũi, giúp những chủ trương lớn được chuyển thành công việc cụ thể tại thôn xóm, đơn vị và vùng căn cứ.

Từ năm 1948 đến 1950, với trách nhiệm Bí thư Liên khu ủy IV, Nguyễn Chí Thanh có điều kiện nhìn chiến trường trên phạm vi rộng hơn. Ông tham gia lãnh đạo việc xây dựng hậu phương, phát triển chiến tranh du kích và phối hợp giữa các địa phương. Những kinh nghiệm ở Bình – Trị – Thiên giúp ông nhận ra rằng công tác chính trị không đứng bên ngoài chiến đấu. Nó tạo ra ý chí, tổ chức và sự đồng thuận để lực lượng vũ trang có thể tồn tại, trưởng thành, chiến thắng.

Giai đoạn khói lửa này là chiếc cầu nối giữa Nguyễn Chí Thanh – cán bộ phong trào trước năm 1945 và Nguyễn Chí Thanh – nhà lãnh đạo quân đội từ năm 1950. Ông không trưởng thành từ trường lớp quân sự chính quy, mà từ thực tiễn bám đất, bám dân và giải quyết những khủng hoảng cụ thể. Di sản của chặng đường ấy nằm ở một bài học giản dị: lúc khó khăn nhất, người lãnh đạo càng phải có mặt ở nơi gian khổ nhất, tìm sức mạnh trong nhân dân và biến niềm tin thành tổ chức hành động.