31/1/1968 – Đội 11 biệt động đánh chiếm Tòa Đại sứ Mỹ và sáu giờ chiến đấu giữa trung tâm Sài Gòn

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Sài Gòn – Gia Định.
1. Một Sài Gòn đang đón Tết

Những ngày cuối tháng Chạp năm 1967.

Sài Gòn vẫn là một thành phố đông đúc.

Người dân chuẩn bị đón Tết.

Đường phố có xe cộ, hàng quán, những gia đình chuẩn bị một cái Tết bình thường.

Nhưng ở một nơi khác, một kế hoạch đặc biệt đang được chuẩn bị.

Lực lượng Biệt động Sài Gòn – Gia Định được giao nhiệm vụ đánh vào những mục tiêu quan trọng nhất của đối phương ngay giữa thành phố.

Đó không phải là một cuộc tập kích thông thường.

Mục tiêu là những nơi được bảo vệ nghiêm ngặt:

Dinh Độc Lập.

Đài phát thanh.

Bộ Tổng tham mưu.

Bộ Tư lệnh Hải quân.

Tòa Đại sứ Mỹ.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Sài Gòn trong thời kỳ trước và trong Tết Mậu Thân 1968, dùng để tái hiện bối cảnh đô thị. Không sử dụng ảnh minh họa để khẳng định một địa điểm cụ thể nếu chú thích gốc không xác nhận.

2. Người chỉ huy Tư Chu

Người đứng đầu lực lượng Biệt động Sài Gòn – Gia Định là Nguyễn Đức Hùng, bí danh Tư Chu.

Ông sinh năm 1928 và tham gia cách mạng từ năm 1945. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông giữ vai trò chỉ huy lực lượng biệt động Sài Gòn – Gia Định và sau này là Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu Sài Gòn – Gia Định.

Tư Chu hiểu rất rõ đặc điểm của chiến tranh trong thành phố.

Biệt động không thể đánh như một sư đoàn ngoài mặt trận.

Họ phải sống giữa dân.

Giấu vũ khí.

Giữ bí mật.

Đi bằng những chiếc xe bình thường.

Và chỉ khi đến đúng mục tiêu mới trở thành một đơn vị chiến đấu.

Hồi ký Biệt động Sài Gòn của chính Nguyễn Đức Hùng là một nguồn tư liệu đặc biệt về quá trình hình thành lực lượng và cách tổ chức tác chiến trong lòng đô thị, trong đó Mậu Thân 1968 là phần cao điểm.

Chú thích ảnh: Chân dung Nguyễn Đức Hùng (Tư Chu). Nguồn ảnh tư liệu do các cơ quan báo chí sử dụng trong các bài hồi tưởng về ông. Đây là ảnh chân dung, không phải ảnh chụp trong đêm Mậu Thân 1968.

3. “Biệt động là cửa mở”

Tư Chu từng giải thích phương án tác chiến của biệt động rất rõ:

biệt động phải chiếm mục tiêu trước, tạo “cửa mở”, sau đó lực lượng tiếp ứng tiến vào.

Đó là nhiệm vụ của các chiến sĩ biệt động trong Mậu Thân.

Họ không được giao nhiệm vụ một mình đánh tan toàn bộ hệ thống phòng thủ của Sài Gòn.

Họ phải:

đột nhập – đánh chiếm – giữ mục tiêu – chờ lực lượng tiếp ứng.

Để thực hiện điều ấy, các đội biệt động đã chuẩn bị từ trước.

Vũ khí được đưa vào nội đô.

Những căn hầm được sử dụng làm nơi cất giấu.

Các tuyến đường được nghiên cứu.

Các đội được chia theo mục tiêu.

Đến giờ G, từng mũi sẽ đồng loạt xuất kích.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về các cơ sở, hầm và phương tiện phục vụ hoạt động của Biệt động Sài Gòn. Các địa điểm hiện còn được bảo tồn được dùng để minh họa không gian hoạt động, không gán cho một nhiệm vụ cụ thể nếu nguồn không xác nhận.

4. Những mũi tiến công vào trung tâm

Theo tư liệu về kế hoạch Mậu Thân, các đội biệt động được phân công vào những mục tiêu trọng yếu.

Đội 3: Bộ Tư lệnh Hải quân.

Đội 4: Đài phát thanh.

Đội 5: Dinh Độc Lập.

Đội 6 và Đội 9: Bộ Tổng tham mưu.

Đội 11: Tòa Đại sứ Mỹ.

Đó là những mục tiêu nằm sâu trong khu vực trung tâm.

Để tới đó, các chiến sĩ phải vượt qua một thành phố được đối phương kiểm soát.

Nhưng họ đã có một lợi thế:

họ sống ngay trong thành phố ấy.

Họ biết những con đường.

Biết những căn nhà.

Biết những cơ sở.

Biết nơi có thể giấu người.

Và biết cách đưa một chiếc xe bình thường vào thành phố mà không gây chú ý.

5. Đêm mồng Một Tết

Đêm 30/1 rạng sáng 31/1/1968, Sài Gòn bước vào một thời khắc khác.

Các đơn vị biệt động đã ém quân.

Những người lính ngồi trong xe.

Một số ở các cơ sở bí mật.

Một số chờ tín hiệu tại những vị trí đã chuẩn bị.

Theo hồi ký và các tư liệu được công bố sau này, Tư Chu đã trực tiếp phổ biến giờ G và giao nhiệm vụ cho các đơn vị xung kích.

Ở bên ngoài, người dân vẫn đang đón Tết.

Ở bên trong những chiếc xe và căn nhà ấy, những người lính biết rằng chỉ ít phút nữa họ sẽ bước vào trận đánh có thể không có đường trở về.

6. Những chiếc xe đi vào trung tâm

Một trong những đặc điểm đáng chú ý của Biệt động Sài Gòn là cách họ sử dụng phương tiện dân sự.

Xe hơi.

Xe tải nhỏ.

Xe có biển số của chính quyền Sài Gòn.

Bề ngoài, những chiếc xe ấy có thể đi trên đường phố mà không lập tức bị nghi ngờ.

Nhưng bên trong có thể là:

súng.

B40.

Bộc phá.

Đạn.

Và những người lính đang chờ thời điểm nổ súng.

Tư liệu về Đội 5 cho biết đêm ấy 16 chiến sĩ đi trên ba xe ô tô từ một hầm vũ khí ở khu vực Nguyễn Đình Chiểu hướng về Dinh Độc Lập.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về phương tiện được Biệt động Sài Gòn sử dụng và những chiếc xe gắn với các trận đánh Mậu Thân. Một số xe hiện được bảo tồn tại các di tích; ảnh hiện trạng được chú thích riêng, không coi là ảnh chiến trường.

7. Đội 5 và cánh cửa Dinh Độc Lập

Khoảng 1 giờ 30 phút sáng 31/1, Đội 5 tiến về Dinh Độc Lập.

Đội gồm khoảng 15–17 cán bộ, chiến sĩ, tùy nguồn tư liệu thống kê.

Họ sử dụng xe để tiếp cận cổng Dinh.

Những người đi đầu nổ súng vào lực lượng gác.

Sau đó, một khối thuốc nổ được đưa tới cổng.

Nhưng điều không ai mong muốn đã xảy ra:

khối thuốc nổ không phát nổ.

Theo tư liệu của Nhân Dân, khối thuốc nổ đã bị ẩm do để lâu trong hầm.

Cánh cổng vẫn đứng đó.

Và kế hoạch đánh thẳng vào bên trong Dinh bị cản lại.

Những người lính buộc phải chuyển sang chiến đấu bên ngoài.

8. Đội 4 và Đài phát thanh

Ở một hướng khác, Đội 4 tiến công Đài phát thanh Sài Gòn.

Đây là một mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt.

Nếu chiếm được đài, lực lượng biệt động có thể sử dụng hệ thống phát thanh để truyền đi lời hiệu triệu.

Theo các tư liệu hồi tưởng, đội biệt động đã nhanh chóng làm chủ mục tiêu trong thời gian đầu của trận đánh.

Nhưng lực lượng tiếp ứng không đến như dự kiến.

Những người chiếm đài phải chống trả lực lượng phản kích.

Một trận đánh tưởng như chỉ kéo dài vài phút lại trở thành cuộc chiến sinh tử.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Đài phát thanh Sài Gòn và trận đánh Mậu Thân 1968. Ảnh được sử dụng để tái hiện địa điểm và bối cảnh lịch sử.

9. Tòa Đại sứ Mỹ – Đội 11

Một trong những trận đánh gây chấn động mạnh nhất là trận đánh vào Tòa Đại sứ Mỹ.

Đội 11 tiến tới mục tiêu.

Các chiến sĩ dùng hỏa lực đánh lực lượng bảo vệ rồi phá thủng tường để đột nhập.

Theo tư liệu VnExpress, họ nhanh chóng chiếm được phần lớn tầng một và tiến lên các tầng trên.

Đối phương lập tức phản ứng.

Quân cảnh Mỹ bao vây.

Trực thăng được điều tới.

Nhưng trong những giờ đầu, hỏa lực từ bên trong khiến trực thăng chưa thể đưa quân xuống nóc tòa nhà.

Đội 11 giữ được bên trong khoảng sáu giờ.

Sau đó quân Mỹ tổ chức phản kích và chiếm lại tòa nhà.

Phần lớn những người trong đội đã hy sinh hoặc bị bắt.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Tòa Đại sứ Mỹ tại Sài Gòn trong trận Mậu Thân 1968. Nguồn ảnh lịch sử từ các kho tư liệu báo chí/quốc tế; ảnh được dùng để minh họa đúng địa điểm và sự kiện.

10. Bộ Tổng tham mưu – một trận đánh khác

Đội 6 và Đội 9 được giao mục tiêu Bộ Tổng tham mưu.

Cụm biệt động 679 gồm 27 cán bộ, chiến sĩ tấn công khu vực cổng số 4.

Nhưng ngay từ đầu, lực lượng phòng thủ chống trả quyết liệt.

Các chiến sĩ biệt động không thể tiến sâu vào bên trong như kế hoạch.

Họ phải trụ lại tại những ngôi nhà kế cận.

Tận dụng địa hình.

Chiến đấu.

Và chờ lực lượng tiếp ứng.

Theo các tư liệu tổng kết, cụm biệt động đã chiến đấu chống nhiều đợt phản kích trong ngày 31/1.

11. Bộ Tư lệnh Hải quân

Đội 3 tiến về Bộ Tư lệnh Hải quân.

Ở mũi này có một câu chuyện rất đặc biệt về những người dẫn đường.

Đoàn Thị Nhỏ, vợ của Tư Chu, đã ôm theo đứa con mới hai tuổi từ Tây Ninh về Sài Gòn chiều mồng Một Tết để dẫn đường cho 11 chiến sĩ vào một cơ sở đã chuẩn bị trong nội đô.

Đó là một hình ảnh khó quên.

Một người mẹ.

Một đứa trẻ.

Một thành phố đang chuẩn bị bước vào trận đánh.

Và phía trước là 11 người lính.

Những người mà bà dẫn đường sau đó đều hy sinh.

Đây là một câu chuyện riêng rất đáng làm trong dự án, bởi nó cho thấy chiến tranh không chỉ có người cầm súng.

Có những người mẹ và những người phụ nữ cũng đi vào trận đánh bằng cách của mình.

12. Điều Tư Chu không thể ngờ

Kế hoạch ban đầu dựa trên một nguyên tắc:

biệt động mở cửa – lực lượng tiếp ứng tiến vào.

Nhưng chiến trường không diễn ra đúng hoàn toàn như kế hoạch.

Các lực lượng tiếp ứng không thể đến kịp tại nhiều mục tiêu.

Và những đội biệt động vốn chỉ được giao nhiệm vụ giữ “cửa mở” đã phải chiến đấu lâu hơn dự kiến.

Tư liệu hồi tưởng của Tư Chu cho thấy đây chính là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất của trận đánh.

Đó là lúc chiến đấu chuyển từ:

“chiếm mục tiêu và chờ tiếp ứng”

thành:

“tự mình chống lại lực lượng bao vây.”

13. Những người lính không còn đường lui

Đây là phần đau đớn nhất của câu chuyện.

Các đội biệt động tiến vào Sài Gòn với số quân rất nhỏ.

Nhưng phía sau họ là cả hệ thống phòng thủ.

Khi trời sáng, lực lượng đối phương có thể điều quân, thiết giáp, trực thăng và hỏa lực tới.

Những người lính biệt động phải tìm vị trí cố thủ.

Có người chiến đấu đến viên đạn cuối cùng.

Có người bị thương.

Có người bị bắt.

Có người hy sinh ngay trong những căn nhà mà họ sử dụng làm vị trí chiến đấu.

Theo một tổng kết được Pháp Luật TP.HCM dẫn lại, trong lực lượng 88 chiến sĩ thuộc các đội biệt động tinh nhuệ trực tiếp đánh các mục tiêu trọng yếu, 56 người hy sinh và phần lớn số còn lại bị bắt.

Con số ấy nói lên cái giá của trận đánh.

14. Tư Chu đứng sau những mũi quân

Tư Chu không trực tiếp cầm súng ở từng mục tiêu.

Nhưng ông là người tổ chức lực lượng và giao nhiệm vụ.

Trong hồi ký và các cuộc phỏng vấn sau này, ông nhiều lần nhắc lại những người lính đã nhận nhiệm vụ rồi không trở về.

Có lẽ đối với một người chỉ huy, đó là phần khó khăn nhất của chiến tranh.

Ra lệnh cho một đơn vị tiến vào trận đánh là một chuyện.

Nhưng biết rằng rất nhiều người trong số họ có thể không trở lại là chuyện khác.

Đặc biệt khi những người ấy không phải những cái tên xa lạ.

Họ là những người ông đã tổ chức, huấn luyện và tin tưởng.

15. Một người chỉ huy và nỗi đau riêng

Mậu Thân 1968 còn để lại một vết thương rất riêng trong gia đình Tư Chu.

Hai người con trai nhỏ của ông – một lên năm, một lên bảy – đã rơi vào tay đối phương trong chiến dịch.

Theo Pháp Luật TP.HCM, sự việc trở thành một phần ký ức đặc biệt của ông về Mậu Thân, bên cạnh việc phần lớn lực lượng biệt động tinh nhuệ của ông không trở về.

Chiến tranh đôi khi không chỉ lấy đi người lính ngoài trận địa.

Nó có thể bước thẳng vào gia đình.

Vào những đứa trẻ.

Vào người vợ.

Vào người mẹ.

Vào những người còn sống.

16. Sài Gòn rung chuyển

Trong những giờ đầu của cuộc Tổng tiến công, tiếng súng và tiếng nổ vang lên ở nhiều nơi trong thành phố.

Tòa Đại sứ Mỹ bị tấn công.

Đài phát thanh bị đánh chiếm.

Dinh Độc Lập bị tiến công.

Bộ Tổng tham mưu bị đánh.

Bộ Tư lệnh Hải quân bị tiến công.

Đây là điều gây chấn động mạnh.

Không phải vì lực lượng biệt động có quân số lớn.

Mà vì họ đã xuất hiện ngay tại những trung tâm quyền lực được bảo vệ nghiêm ngặt nhất.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu quốc tế và Việt Nam về chiến sự tại Sài Gòn trong Tết Mậu Thân 1968. Các ảnh được dùng để tái hiện quy mô và bối cảnh chiến sự, không gán cho riêng lực lượng Biệt động nếu chú thích gốc không xác nhận.

17. Một chiến công phải trả bằng máu

Khi nhìn lại Mậu Thân, không thể chỉ kể về sự bất ngờ của những trận đánh.

Cần nhìn cả cái giá.

Những đội biệt động đã hoàn thành nhiệm vụ mở cửa tại nhiều mục tiêu.

Nhưng lực lượng tiếp ứng không tới như dự kiến.

Những người lính nhỏ bé bị bỏ lại giữa một thành phố đang được đối phương tăng cường lực lượng.

Họ vẫn chiến đấu.

Và rất nhiều người hy sinh.

Đó là lý do khi kể về Tư Chu, không thể chỉ dùng những từ như “mưu trí”, “táo bạo”, “bất ngờ”.

Cần có cả một từ nữa:

mất mát.

18. Những người còn sống

Không phải tất cả đều hy sinh.

Một số bị bắt.

Một số sống sót và tiếp tục chiến đấu trong những năm sau.

Một số trở về căn cứ.

Nhưng những người sống sót đều mang theo ký ức về những đồng đội đã mất.

Tư Chu cũng mang ký ức ấy suốt phần đời còn lại.

Hồi ký Biệt động Sài Gòn được NXB Trẻ giới thiệu như hồi ký của chính người đứng đầu lực lượng biệt động, trong đó ngoài các trận đánh còn có những suy ngẫm về đồng đội, chiến tranh và quê hương.

Đó là lý do cuốn sách có giá trị không chỉ như một tài liệu quân sự.

Nó còn là ký ức của một người đã chứng kiến đồng đội mình đi vào trận đánh.

19. Những cái tên cần được gọi lại

Năm 1997, Nguyễn Đức Hùng và đồng đội đã rà soát, hoàn thiện danh sách 125 chiến sĩ biệt động tham gia chiến dịch Mậu Thân 1968, chia theo các đội và mục tiêu. Danh sách ấy được lưu lại trong hồi ký Biệt động Sài Gòn.

Điều đó rất quan trọng.

Bởi chiến tranh không nên chỉ được nhớ bằng những con số:

88 người.

56 người hy sinh.

125 người trong danh sách.

Phía sau mỗi con số là một cái tên.

Một gia đình.

Một tuổi trẻ.

Một người mẹ chờ con.

Một người vợ chờ chồng.

Một đứa trẻ chờ cha.

Đó mới là phần con người của lịch sử.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Danh tính chỉ được ghi khi nguồn ảnh xác nhận.

20. Sau Mậu Thân

Tết Mậu Thân 1968 không phải dấu chấm hết của Biệt động Sài Gòn.

Lực lượng tiếp tục hoạt động trong những năm chiến tranh tiếp theo.

Tư Chu tiếp tục giữ những cương vị chỉ huy quan trọng.

Những kinh nghiệm của chiến tranh đô thị được tiếp tục sử dụng.

Và cuối cùng, lực lượng biệt động còn tham gia những nhiệm vụ trong cuộc tiến công giải phóng Sài Gòn năm 1975.

Nhưng Mậu Thân vẫn là một dấu mốc đặc biệt.

Bởi đó là lần lực lượng biệt động đánh thẳng vào những trung tâm quyền lực của Sài Gòn với quy mô chưa từng có.

Lời kết – Những người bước vào Sài Gòn khi cả thành phố đang đón Tết

Đêm ấy, Sài Gòn vẫn là một thành phố.

Những gia đình đón Tết.

Những con đường vẫn có người qua lại.

Những ngôi nhà vẫn sáng đèn.

Nhưng trong bóng tối, những chiếc xe bắt đầu chuyển bánh.

Trong đó có những người lính biệt động.

Họ biết mình đang đi đâu.

Và có lẽ nhiều người cũng hiểu rằng:

có thể mình sẽ không trở về.

Tư Chu đã tổ chức họ thành những mũi tiến công nhỏ.

Đội 3.

Đội 4.

Đội 5.

Đội 6.

Đội 9.

Đội 11.

Mỗi đội một mục tiêu.

Mỗi người một nhiệm vụ.

Nhưng tất cả cùng hướng vào trung tâm Sài Gòn.

Khoảng 2 giờ sáng 31/1/1968, những tiếng nổ bắt đầu vang lên.

Đài phát thanh.

Dinh Độc Lập.

Bộ Tổng tham mưu.

Bộ Tư lệnh Hải quân.

Tòa Đại sứ Mỹ.

Sài Gòn rung chuyển.

Nhưng rồi một điều đau đớn xảy ra.

Lực lượng tiếp ứng không đến như kế hoạch.

Những người được giao nhiệm vụ “mở cửa” phải tự mình chiến đấu.

Những đội biệt động nhỏ bé trở thành những đơn vị bị bao vây giữa một thành phố đông quân đối phương.

Họ chiến đấu.

Họ giữ vị trí.

Họ chờ.

Nhưng những người mà họ chờ đợi không đến kịp.

Tại Tòa Đại sứ Mỹ, Đội 11 giữ được bên trong khoảng sáu giờ.

Tại Đài phát thanh, những người lính cố thủ trước phản kích.

Tại Dinh Độc Lập, Đội 5 phải chiến đấu bên ngoài vì khối bộc phá phá cổng không nổ.

Tại Bộ Tổng tham mưu, các chiến sĩ phải trụ lại ở những ngôi nhà bên ngoài mục tiêu.

Và ở những nơi khác, những người lính cũng chiến đấu đến khi không còn khả năng tiếp tục.

Có những người trở về.

Nhưng có rất nhiều người không trở về.

56 người trong số 88 chiến sĩ thuộc các mũi biệt động chủ lực được tổng kết là đã hy sinh.

Những con số ấy lạnh lùng.

Nhưng đằng sau chúng là 56 cuộc đời.

56 gia đình.

56 người mẹ.

56 người cha.

56 người vợ hoặc người thân đã chờ đợi một người không bao giờ trở lại.

Và có lẽ đó là lý do câu chuyện về Tư Chu không nên chỉ được kể như câu chuyện về một “thủ lĩnh biệt động”.

Tư Chu là người chỉ huy.

Nhưng ông cũng là người phải sống với ký ức về những người mình đã đưa vào trận đánh.

Sau chiến tranh, ông dành thời gian ghi lại tên tuổi và nhiệm vụ của những chiến sĩ Mậu Thân.

Danh sách 125 người được lưu lại trong hồi ký.

Như một cách để nói:

họ đã từng tồn tại.

Hôm nay, Sài Gòn là một thành phố hòa bình.

Những con đường mà các chiến sĩ biệt động từng đi qua đã trở thành những tuyến phố đông đúc.

Những căn hầm từng chứa vũ khí trở thành di tích.

Những mục tiêu từng là chiến trường trở thành những công trình của đời sống bình thường.

Đó chính là điều làm cho ký ức Mậu Thân càng có ý nghĩa.

Chúng ta không cần yêu chiến tranh để biết ơn những người đã chiến đấu.

Trái lại.

Càng hiểu chiến tranh khốc liệt thế nào, chúng ta càng hiểu giá trị của hòa bình.

Nguyễn Đức Hùng – Tư Chu – đã đi qua một thời đại như thế.

Ông đã tổ chức những người lính bước vào một thành phố đang đón Tết.

Nhiều người trong số họ không bao giờ trở về.

Nhưng tên tuổi họ còn lại.

Trong hồi ký.

Trong những trang tư liệu.

Trong ký ức của đồng đội.

Và trong lịch sử Sài Gòn.

Xin được biết ơn Nguyễn Đức Hùng – Tư Chu.

Xin được biết ơn những người lính Biệt động Sài Gòn – Gia Định đã nhận nhiệm vụ trong Tết Mậu Thân 1968.

Xin được nhớ đến những người đã hy sinh tại Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh, Bộ Tổng tham mưu, Bộ Tư lệnh Hải quân và những mục tiêu khác trong thành phố.

Và xin được nhớ đến những người mẹ, người vợ, người giao liên, người dân đã đứng phía sau họ.

Họ bước vào Sài Gòn giữa đêm Tết.

Nhiều người không thể bước ra.

Nhưng sự hy sinh của họ đã trở thành một phần của lịch sử thành phố.

Và với chúng ta hôm nay, điều quan trọng nhất không chỉ là nhớ họ đã chiến đấu như thế nào.

Mà là hiểu:

họ đã sống trong một thời đại không có hòa bình – và đã đem tuổi trẻ của mình góp vào cuộc đấu tranh để đất nước có được ngày hôm nay.