33 TRANG GIẤY GIỮA LÒNG CHIẾN TRƯỜNG

Những nhà báo – chiến sĩ và kỳ tích Báo Quân đội nhân dân xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ

Một số Báo Quân đội nhân dân xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ năm 1954. Ảnh tư liệu.

Giữa một chiến trường mà mỗi ngày đều có tiếng súng, có một nhóm người vẫn đều đặn làm một công việc tưởng như rất bình thường: viết báo.

Họ không có phòng làm việc yên tĩnh.

Không có hệ thống máy tính.

Không có mạng Internet.

Không có những chiếc máy ảnh kỹ thuật số.

Họ có giấy, mực, máy in và một chiếc bàn làm việc giữa chiến trường.

Đó là nhóm nhà báo – chiến sĩ của Báo Quân đội nhân dân tại Mặt trận Điện Biên Phủ.

Từ cuối tháng 12-1953 đến giữa tháng 5-1954, tòa soạn tiền phương đã xuất bản 33 số báo ngay tại mặt trận. Đây là một trong những câu chuyện đặc biệt của lịch sử báo chí Việt Nam.

Điều làm nên giá trị của 33 số báo không chỉ là số lượng.

Điều đặc biệt là địa điểm và hoàn cảnh chúng được tạo ra.

Theo các tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, tòa soạn tiền phương gồm năm người: Hoàng Xuân Tùy phụ trách chung, Trần Cư làm thư ký tòa soạn, hai phóng viên Phạm Phú Bằng và Nguyễn Khắc Tiếp, cùng họa sĩ Nguyễn Bích.

Năm người.

Một tòa soạn.

Một chiến trường.

Và một nhiệm vụ: đưa thông tin đến với cán bộ, chiến sĩ và những người đang sống, chiến đấu ở mặt trận.

Nhìn vào một tờ báo hôm nay, chúng ta thường chỉ nhìn thấy sản phẩm cuối cùng.

Nhưng để có một trang báo, phía sau là cả một chuỗi công việc: tìm thông tin, viết bài, biên tập, trình bày, in và phát hành.

Ở Điện Biên Phủ, những công việc ấy đều diễn ra trong điều kiện đặc biệt khó khăn.

Nhà báo phải đi đến nơi có thông tin.

Họ phải bám đơn vị.

Phải nghe kể.

Phải quan sát.

Phải viết.

Và sau đó, tờ báo phải được in rồi đưa đến người đọc.

Theo tư liệu Báo Quân đội nhân dân, 33 số báo được xuất bản trong khoảng thời gian từ ngày 28-12-1953 đến ngày 16-5-1954. Thời gian đầu, báo ra cách nhau vài ngày; về sau, khi chiến trường diễn biến gấp gáp hơn, nhịp xuất bản được đẩy nhanh.

Điều đó cho thấy báo chí khi ấy không chỉ là phương tiện đưa tin.

Nó là một phần của đời sống chiến đấu.

Một bài báo có thể phản ánh một trận đánh.

Một tin tức có thể giúp người lính biết tình hình.

Một bài viết về hậu phương có thể đem lại cảm giác gần gũi với quê nhà.

Một bài thơ hay tranh biếm họa có thể đem lại một khoảng nghỉ tinh thần giữa những ngày căng thẳng.

Báo chí khi ấy vừa truyền thông tin, vừa góp phần giữ tinh thần.

Trong số những người làm nên kỳ tích ấy, Nguyễn Khắc Tiếp là một nhân chứng đặc biệt.

Báo Quân đội nhân dân từng ghi lại rằng ông là một trong những phóng viên trực tiếp tham gia làm 33 số báo tại mặt trận. Cùng với Phạm Phú Bằng, ông được xem là một trong những “bảo vật” của Báo Quân đội nhân dân bởi ký ức về một thời làm báo giữa chiến trường.

Nhưng nếu chỉ gọi họ là “nhà báo” thì có lẽ vẫn chưa đủ.

Họ còn là những người lính.

Họ sống cùng chiến trường.

Họ chịu những khó khăn giống những người khác.

Và họ mang nhiệm vụ của mình đến nơi cần có thông tin.

Điều đó tạo nên một hình thức báo chí rất đặc biệt: báo chí ngay giữa chiến hào.

Ngày nay, một phóng viên có thể gửi ảnh và bài viết chỉ trong vài giây. Một sự kiện xảy ra ở bất kỳ đâu cũng có thể được cập nhật gần như tức thời.

Nhưng ở Điện Biên Phủ, mỗi trang báo là kết quả của một hành trình.

Thông tin phải được tìm kiếm bằng bước chân.

Bài viết phải được thực hiện bằng giấy và bút.

Bản in phải được hoàn thành bằng sức người.

Tờ báo phải được đưa đến người đọc bằng sức người.

Có thể nói, mỗi tờ báo ấy chứa trong mình không chỉ thông tin mà còn cả dấu vết của những người đã làm ra nó.

Đó là lý do tại sao 33 số báo hôm nay được nhìn nhận như một di sản tư liệu quý giá.

Nhưng giá trị của chúng không chỉ nằm ở vật chất.

Những trang báo giúp chúng ta hình dung về đời sống của chiến trường năm 1954.

Chúng cho thấy người lính khi ấy quan tâm đến điều gì.

Họ đọc tin chiến sự.

Họ đọc về hậu phương.

Họ đọc thơ.

Họ xem tranh.

Họ cần được biết.

Và họ cần được tiếp thêm niềm tin.

Có một điều rất thú vị: tòa soạn tiền phương chỉ có năm người, nhưng họ không làm báo một mình.

Các cộng tác viên từ các đơn vị gửi tin, bài về.

Những cán bộ tuyên huấn, cán bộ chính trị và nhiều người khác đóng góp nội dung.

Điều đó tạo nên một mạng lưới thông tin giữa chiến trường.

Mỗi người góp một phần.

Một người quan sát.

Một người viết.

Một người biên tập.

Một người vẽ.

Một người in.

Một người phát hành.

Một bài báo chỉ có thể đến tay người đọc khi tất cả những công việc ấy nối lại với nhau.

Đây là bài học rất gần gũi với người trẻ hôm nay.

Một sản phẩm tốt hiếm khi là thành quả của một người.

Một sự kiện thành công cần nhiều người.

Một dự án tốt cần sự phối hợp.

Một bài truyền thông hiệu quả cần người viết, người thiết kế, người kiểm tra thông tin và người tổ chức phát hành.

Nhìn vào tòa soạn tiền phương năm 1954, chúng ta thấy rõ sức mạnh của làm việc nhóm.

Nhưng còn một bài học khác quan trọng hơn: trách nhiệm với thông tin.

Những người làm báo giữa chiến trường không thể tùy tiện viết.

Thông tin phải chính xác.

Bài viết phải phù hợp với người đọc.

Và mỗi số báo phải hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Trong điều kiện thiếu thốn, họ vẫn phải giữ nghề.

Đó là điều khiến những trang báo ấy có giá trị vượt khỏi hoàn cảnh lịch sử cụ thể.

Ngày nay, người trẻ sống trong một thế giới ngập tràn thông tin.

Chúng ta có thể đọc hàng trăm bài viết mỗi ngày.

Một tin nhắn có thể được chia sẻ cho hàng nghìn người.

Một video có thể lan truyền trong vài giờ.

Nhưng càng nhiều thông tin, trách nhiệm kiểm chứng càng lớn.

Nếu những người làm báo năm 1954 hiểu rằng một thông tin sai có thể gây ảnh hưởng đến người đọc ở chiến trường, thì người dùng mạng xã hội hôm nay cũng cần hiểu rằng mỗi lần chia sẻ thông tin là một lần chúng ta góp phần tạo nên môi trường thông tin của cộng đồng.

Câu chuyện 33 số báo vì thế không chỉ là câu chuyện lịch sử.

Nó còn là bài học về nghề nghiệp và trách nhiệm công dân.

Đặc biệt, câu chuyện của Nguyễn Khắc Tiếp và Phạm Phú Bằng cho thấy nghề báo có thể được thực hiện bằng một tinh thần rất đẹp: đi đến nơi cần có mình, quan sát thực tế và kể lại điều mình chứng kiến.

Một người làm báo không chỉ ngồi chờ câu chuyện.

Họ phải bước vào đời sống để tìm câu chuyện.

Những nhà báo – chiến sĩ ở Điện Biên Phủ đã làm như vậy.

Họ đi giữa chiến trường.

Họ ghi lại những gì đang diễn ra.

Và họ biến những trải nghiệm ấy thành những trang báo.

Hơn bảy mươi năm sau, những trang giấy ấy vẫn còn.

Mực đã cũ.

Giấy đã mỏng.

Nhưng giá trị của ký ức không mất đi.

Một tờ báo từng đến tay người lính trong chiến hào nay trở thành hiện vật để thế hệ sau nghiên cứu.

Một bài viết từng phục vụ một chiến dịch nay trở thành nguồn tư liệu để hiểu về một thời đại.

Một người làm báo từng đứng giữa chiến trường nay trở thành nhân chứng lịch sử.

Đó là hành trình kỳ lạ của ký ức.

Nó bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

Một tờ giấy.

Một dòng chữ.

Một bức tranh.

Một bản tin.

Rồi theo thời gian, tất cả trở thành lịch sử.

Khi nhìn lại 33 số Báo Quân đội nhân dân tại Mặt trận Điện Biên Phủ, điều khiến người trẻ hôm nay có thể tự hào không chỉ là một kỳ tích của báo chí.

Đó còn là tinh thần dấn thân.

Là khả năng làm việc trong điều kiện khó khăn.

Là sự phối hợp giữa con người.

Là trách nhiệm với cộng đồng.

Và trên hết là niềm tin rằng thông tin đúng lúc, được truyền đi bằng trách nhiệm, có thể tạo nên sức mạnh.

Ngày nay, chúng ta có công nghệ mà những nhà báo năm xưa không thể tưởng tượng.

Nhưng công nghệ không thay thế được tinh thần trách nhiệm.

Máy ảnh hiện đại không thay thế được đôi mắt quan sát.

Internet không thay thế được khả năng kiểm chứng.

AI không thay thế được đạo đức của người tạo nội dung.

Đó là lý do câu chuyện 33 trang báo giữa lòng chiến trường vẫn có thể nói với người trẻ hôm nay.

Hãy học cách làm việc nghiêm túc.

Hãy tôn trọng sự thật.

Hãy biết phối hợp với người khác.

Hãy biến công nghệ thành công cụ tạo ra giá trị.

Và khi có cơ hội kể một câu chuyện của quê hương, của gia đình hay của lịch sử, hãy kể bằng sự trân trọng.

Bởi có những trang giấy đã tồn tại hơn bảy mươi năm để nhắc chúng ta rằng:

Một câu chuyện được ghi lại đúng lúc có thể sống lâu hơn một đời người.

Một tờ báo nhỏ có thể trở thành di sản.

Và một nhóm người rất ít có thể tạo nên một dấu ấn rất lớn.

33 số báo ấy đã đi qua chiến trường.

Nhưng câu chuyện về những người làm ra chúng vẫn còn ở lại.

Ở lại trong những trang giấy.

Ở lại trong ký ức.

Và ở lại trong trách nhiệm của những người trẻ hôm nay – những người đang có cơ hội kể tiếp câu chuyện của đất nước bằng những phương tiện mới, với một tinh thần không quên những người đã viết những trang đầu tiên giữa lòng chiến trường.

GHI CHÚ TƯ LIỆU VÀ NGUỒN ẢNH

• 33 số Báo Quân đội nhân dân xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ – Báo Quân đội nhân dân

• Làm báo ở Điện Biên Phủ – Báo Quân đội nhân dân Cuối tuần

• Nhân chứng đặc biệt của 33 số báo đặc biệt – Báo Quân đội nhân dân

Lưu ý biên tập: Nội dung bài được viết lại theo hướng văn học từ các tư liệu/nhân chứng đã nêu. Các chi tiết lịch sử được giữ trong phạm vi những nguồn đã kiểm chứng; phần liên hệ với thế hệ trẻ là bình luận của người viết.