5 NĂM TÙ ĐÀY, HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG XA QUÊ, NGÀY VỀ MẸ VÀ CON TRAI ĐÃ MẤT TRONG NẠN ĐÓI 1945

Năm 1935, khi nhà thiếu 5 hào thuế, Chu Văn Đạm - Phó lý, cũng là anh họ vì bị phản động xúi giục mà đánh Chu Văn Điều một trận đau. Từ đấy, ông quyết định đổi tên từ Chu Văn Điều thành Chu Huy Mân (Huy Mân nghĩa là ngọc sáng).Ngày 5 tháng 5 (âm lịch) năm 1940, trong cái nắng như thiêu đốt của miền Trung, Chu Huy Mân đang phụ mẹ công việc Tết Đoan Ngọ thì ba tên lính lệ bất ngờ kéo đến, mang theo xiềng xích. “Ông Mân, chúng tôi được lệnh bắt ông!”, tiếng quát lạnh lùng không làm ông nao núng. Chu Huy Mân chỉ xin vài phút thay áo, chào mẹ, vợ và bế đứa con trai đầu lòng. Mẹ đứng lặng, nước mắt chảy vào trong; vợ ông đang bầu đứa thứ 2 òa khóc, xin cho chồng ăn bát cơm tiễn biệt nhưng không được chấp nhận.Khi bị xiềng tay áp giải đi, bà con trong làng lặng lẽ đứng hai bên đường. Có cụ già nghẹn giọng dặn: “Anh cứ đi bình an, ở nhà có chúng tôi lo liệu!”.Chu Huy Mân bị giam ở Đắc Lay rồi Đắc Tô (Kon Tum). Năm 1943, ông vượt ngục, trở lại hoạt động, tham gia Ban Việt Minh tỉnh và Tỉnh ủy Quảng Nam, sau đó giữ chức Phó Bí thư Tỉnh ủy. Dù trải qua tra tấn, tù đày, ý chí cách mạng trong ông càng thêm bền gan son sắt.Sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, Chu Huy Mân vào quân đội, làm Chính trị viên Tỉnh đội Quảng Nam, rồi Chủ tịch Ủy ban Quân chính 4 tỉnh Trung Bộ. Khi đồng chí Lê Thiết Hùng - Khu trưởng Khu 4 vào miền Trung nhận nhiệm vụ, ông cho phép Chu Huy Mân về thăm quê sau nhiều năm xa cách.Trên chuyến tàu mùa đông từ Huế ra Vinh, Chu Huy Mân lặng lẽ nghĩ về mẹ. Một câu hỏi nhói lên: Mẹ còn hay mất? Đến đầu xã Yên Lưu, gặp cháu Chu Văn Tứ, Huy Mân mới hay tin dữ khi nghe Tứ òa lên: “Chú Mân ơi, bà và em Chân mất rồi! Chết đói trước khi ta giành chính quyền…”.Khi Chu Huy Mân về đến đầu làng, bà con ùa ra vây quanh, vì có tin đồn ông đã hy sinh. Vợ chỉ biết khóc, còn đứa con gái Chu Thị An gần 5 tuổi không nhận ra cha. Suốt đêm, các cụ niên lão thay nhau đến nhà, kể về những năm tháng quê hương vật lộn với đói khát, giặc giã trong thời gian ông vắng bóng.