5 Sự Thật Về Càng Long Thời Pháp Thuộc: Không Chỉ Là Chuyện Đánh Tây (3)

1. Màn kịch giả hàng tinh vi hạ sát quan PhápKhi thực dân Pháp dùng kế dụ dỗ Đốc binh Lê Công Cẩn ra đầu thú, nghĩa quân đã tương kế tựu kế, vạch ra một kế hoạch trá hàng táo bạo. Sáng ngày 23-2-1872, một màn kịch được dựng lên: một số cụ già và nhiều phụ nữ được cử ra làm nghi binh tại điểm hẹn, trong khi lực lượng chủ lực đã bí mật mai phục dọc đường từ ngã ba An Nhơn đến Cầu Vong.Đến 10 giờ, Chánh tham biện Vĩnh Long Xalixétti cùng đoàn quân hộ tống tới. Khi hắn vừa xuống ngựa, trận đánh bùng nổ. Đội quyết tử do chính Lê Công Cẩn dẫn đầu cùng ba tay võ nghệ cao cường là ông Hổ, ông Điều và ông Vàng bất ngờ xông lên. Trong chớp mắt, họ đã tiêu diệt Xalixétti và bọn tay sai. Trận Cầu Vong là một "chiến thắng diệu kỳ, một chiến công vang dội, làm cho bọn thực dân Pháp ở Nam Kỳ và cả ở chính quốc khiếp sợ".Nhưng cái giá phải trả vô cùng đắt. Đốc binh Lê Công Cẩn và Trương Công Nghi (con trai của anh hùng Trương Công Định) đã anh dũng hy sinh. Để thị uy, quân khởi nghĩa đã chặt đầu Xalixétti bêu lên cây quéo cạnh đầu cầu Mỹ Huê để tế chủ tướng. Cơn thịnh nộ của quân Pháp sau đó đã trút xuống đầu dân lành. Chúng tiến hành hai cuộc tàn sát man rợ để trả thù: một cuộc thảm sát 500 người ngay sau trận Cầu Vong, và một cuộc càn quét khác giết hại 300 người tại Bình Phú vào năm 1874.2. Những luật lệ "trời ơi đất hỡi" và cái kết của bà địa chủ hống háchSự tàn ác không chỉ đến từ quân xâm lược. Ngay trên mảnh đất này, tầng lớp địa chủ người Việt, được chính quyền thực dân chống lưng, cũng reo rắc nỗi kinh hoàng. Tại Huyền Hội - Tân An, dòng họ Lâm Quang khét tiếng với những luật lệ quái gở, bắt nông dân phải "kỵ húy" (kiêng gọi tên) người nhà của chúng. Người dân không được nói "trời sáng" vì kỵ húy tên bà Lâm Thị Sáng, không được nói "Hoa" mà phải nói "Huê" vì đó là tên vợ của Lâm Quang Mẫn.Sự áp bức ngột ngạt này đã dẫn đến một màn trả đũa kịch tính từ một nhân vật không ai ngờ tới: Hai Miêng (Huỳnh Văn Miêng). Trớ trêu thay, Hai Miêng lại chính là con trai của Đội Tấn, một tay sai đắc lực của Pháp, và còn được Tổng thống Pháp nhận làm con nuôi. Một hôm, chán ghét thói hống hách của địa chủ, Hai Miêng cố tình đến chợ Tân An và sáng sớm hô lớn: "Sáng rồi anh em ơi!". Khi bà Lâm Thị Sáng cùng đám tay chân ra gây sự, ông đã một mình đánh tan bọn chúng, nắm đầu bà Sáng lôi xuống ghe, trói chân kéo lên cột buồm rồi cho thuyền chạy đi. Cuối cùng, dòng họ Lâm Quang phải dồn bạc cắc đầy một bao bố để thương lượng chuộc người.3. Khi 2,5% dân số chiếm 95% ruộng đấtHành động của đám địa chủ như họ Lâm Quang không phải là sự tàn ác ngẫu nhiên, mà là hệ quả trực tiếp của một xã hội bị phân hóa đến cùng cực dưới thời Pháp thuộc. Bức tranh xã hội Càng Long khi ấy là một sự tương phản đầy cay đắng: giai cấp địa chủ chỉ chiếm 2,5% dân số nhưng lại chiếm hữu tới 95% đất đai. Ngược lại, 97,5% nông dân, hầu hết là tá điền, chỉ sở hữu vỏn vẹn 5% ruộng đất.Đối với 97,5% dân số tá điền, cuộc sống là một chuỗi ngày triền miên trong cùng cực và tủi nhục. Họ phải nộp lúa tô nặng nề, làm không công cho địa chủ, quà cáp lễ tết nếu không vừa ý chủ sẽ bị chửi mắng, ném ra sân. Tình cảnh nghèo đói đến mức có nhà "hai vợ chồng mặc chung một quần". Sự áp bức thể hiện ở chỗ người nông dân không dám bắt cá dưới sông, và khi đi ngang qua địa chủ thì "phải chắp tay xá và cúi đầu, không được nhìn thẳng mặt".4. Con đường, kênh đào và trường học: "Khai hóa" hay công cụ cai trị?Để củng cố hệ thống bóc lột này, thực dân Pháp đã xây dựng ở Càng Long nhiều công trình như đường liên tỉnh, kênh đào (kênh Luro, kênh An Trường), trường học và nhà thương. Thoạt nhìn, đây có vẻ là những hành động "khai hóa văn minh", nhưng mục đích thực sự lại hoàn toàn khác. Mở đường là để "thuận tiện cho việc hành quân bình định và cho việc khai thác thuộc địa". Đào kênh là để "vơ vét, bóc lột của cải". Mở trường học cũng chỉ là "một chiêu bài về sự 'khai hóa'" nhằm đào tạo tầng lớp tay sai.Nghịch lý của chính sách "khai hóa" nằm ở chỗ: những con đường và kênh rạch phục vụ cho việc vơ vét của cải cũng chính là những mạch máu vô tình nuôi dưỡng sự giao thương và gieo mầm cho những tư tưởng mới sau này. Nhưng trước mắt, người dân không những không được hưởng lợi mà còn phải gánh chịu sưu cao thuế nặng, đặc biệt là thứ "thuế máu" khi thanh niên bị bắt đi lính làm bia đỡ đạn.5. Sức sống của tinh thần phản kháng: Từ Thiên Địa Hội đến Chi bộ Thanh niênNhưng công cụ cai trị của Pháp không thể dập tắt được ngọn lửa phản kháng. Ngược lại, nó chỉ càng hun đúc thêm ý chí quật cường, biến những cuộc đấu tranh tự phát thành các tổ chức có mục tiêu rõ ràng. Các phong trào phản kháng ở Càng Long đã có một bước tiến hóa mạnh mẽ. Ban đầu là Thiên Địa Hội (1911), một tổ chức mang màu sắc dân gian, thu hút đủ mọi thành phần Kinh, Khmer, Hoa với hoạt động chống cường hào, lấy của người giàu chia cho người nghèo.Sau đó, dưới ảnh hưởng của các phong trào yêu nước lớn như Duy Tân, Đông Du và các tờ báo tiến bộ như Cloche Félée (Chuông rè), ý thức chính trị của người dân ngày càng được nâng cao. Bước ngoặt quyết định đã đến vào tháng 3-1927, khi Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên được thành lập tại An Trường. Đây là một tổ chức có đường lối rõ ràng, có hệ tư tưởng và mục tiêu giải phóng dân tộc. Bài ca "Kêu gọi thanh niên" của hội viên Mai Đăng Khóa đã thể hiện rõ tinh thần đó:“Cất tiếng kêu bớ đoàn thanh niên! Hãy thức tỉnh mới gọi anh hùng. Chớ có để loại Tây bang lẫy lừng oai danh... Làm trai phải nên gan mật, Không thèm làm tôi cho lũ dã man.”Bằng cách thực hiện "vô sản hóa", đi sâu vào đời sống của nông dân tá điền, các hội viên đã xây dựng được uy tín vững chắc, gieo mầm cho các phong trào cách mạng lớn mạnh và chuẩn bị mảnh đất tốt cho sự ra đời của chi bộ Đảng sau này.--------------------------------------------------------------------------------Những câu chuyện về Càng Long thời Pháp thuộc không chỉ là những trang sử về súng đạn, mà là một bản hùng ca đa sắc thái, với những trận đánh mưu trí, những hành động phản kháng cá nhân đầy táo bạo, sự áp bức đến tột cùng, và cả những bước chuyển mình mạnh mẽ của tư tưởng cách mạng. Những câu chuyện này cho chúng ta thấy điều gì về sức mạnh tiềm tàng và khát vọng tự do của con người khi bị dồn đến bước đường cùng?