60 ngày đưa đò trên " dòng sông máu"

Vượt mưa bom bão đạn đưa đồng đội qua sông

Những ngày cuối tháng 10, Quảng Trị bắt đầu vào mùa mưa, những trận mưa ào ạt khiến ruộng đồng chìm trong lũ, nước trên dòng Thạch Hãn dâng cao, đục ngầu chảy xiết. Những ngày mưa lớn như thế khiến nữ du kích Nguyễn Thị Hồng (70 tuổi, xã Đồng Lương, tỉnh Phú Thọ) nhớ về những ngày mưa dữ dội của hơn 50 năm trước. Ngày đó, từ trên trời không chỉ đổ nước mà còn trút cả bom, đạn, dưới mặt đất thì máu, mồ hôi và nước mắt của các chiến sĩ hòa vào từng tấc đất thành cổ.

Mùa hè đỏ lửa năm 1972, bà Hồng tròn 17 tuổi, tham gia lực lượng du kích tại địa phương. Ở tuổi trăng tròn, bà gặp gỡ, nên duyên với ông Nguyễn Câu (cũng 17 tuổi), con trai ông Nguyễn Con - một ngư dân làm nghề cào hến trên sông Thạch Hãn. Cả hai chỉ mới làm lễ dạm ngõ đơn sơ, chưa kịp đám cưới thì trận chiến nổ ra. Ông Câu sau đó vào miền Nam, bà Thu ở lại cùng bố chồng giúp bộ đội vượt sông Thạch Hãn.

"Lúc đó cả hai chúng tôi chưa tổ chức đám cưới, chỉ mới thăm hỏi nhưng cũng đã coi nhau như vợ chồng. Tôi tham gia lực lượng du kích địa phương, cùng bố chồng ở lại để phục vụ cách mạng, may thay hồi đó có chiếc đò làm phương tiện để đưa các chiến sĩ vượt sông, tiếp cận được thành cổ", bà Hồng nhớ lại.

Di chứng bom đạn khiến bà Hồng bây giờ nhớ nhớ quên quên. Thế nhưng có những ký ức không bao giờ rời khỏi trí óc, tiếng người bị thương gọi mẹ, tiếng rên la thất thanh, và những chuyến đò đêm mà bà biết nhiều người đi nhưng ít ai trở về.

"Kể từ khi chiến dịch bắt đầu, con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18 - 20 tuổi. Đa phần là sinh viên các trường đại học ngoài Hà Nội mới gác bút cầm súng. Điều day dứt nhất là tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại", bà Hồng nghẹn ngào.

Trong Bảo tàng Thành cổ Quảng Trị, giữa vô số kỷ vật từ chiếc mũ rách nát, những khẩu súng hoen gỉ, những đồ vật đã in lên mình sự khốc liệt của chiến tranh và màu cũ kỹ của thời gian thì lại xuất hiện một bức ảnh hiếm hoi của một cụ ông nở nụ cười tươi đang lái đò, bên cạnh là một nữ du kích ôm súng, phía sau là gần 10 chiến sĩ cũng đang nở nụ cười tươi.

Bức ảnh có tên Cha con lão ngư dân Triệu Phong chở bộ đội và vũ khí tiếp sức Thành cổ được nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính chụp vào năm 1972. Cụ ông lái đò và nữ du kích ôm súng trong bức ảnh chính là cụ Nguyễn Con và bà Hồng

"Năm 2007, tôi nhận được cuộc gọi hỏi rất kỹ về thông tin của bố tôi và vợ tôi. Họ hỏi có phải nhà tôi chèo đò trên sông Thạch Hãn không, tôi nói phải thì họ vui mừng rồi bảo sẽ vào gặp tôi", ông Nguyễn Câu nhớ lại.