8 TRANG THƯ MẸ CẤT TRONG ỐNG TRE, CHÔN DƯỚI ĐẤT SUỐT 16 NĂM

Tháng 7, dòng người đổ về khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng ở phường Quảng Phú, TP Đà Nẵng. Giữa hàng nghìn kỷ vật gắn với những người mẹ đã hiến dâng chồng, con cho Tổ quốc, bức thư được đặt cạnh ống tre, hũ sành cũ thu hút nhiều người dừng lại, đọc kỹ.

“Có những cuộc chia ly chỉ vài năm. Nhưng cũng có những cuộc chia ly kéo dài đến 21 năm. Và suốt quãng thời gian ấy, người mẹ vẫn ôm một bức thư của con như ôm chính niềm hy vọng con sẽ trở về...!”, chị Trần Thị Cẩm Vân, hướng dẫn viên mở đầu câu chuyện bằng một giọng kể trầm ấm.

Câu chuyện chị Vân kể là về bức thư của ông Lê Ngọc Lân gửi Mẹ Việt Nam anh hùng Trình Thị Quy, quê xã Tam Thăng, thành phố Tam Kỳ (Quảng Nam cũ), nay là phường Bàn Thạch, Đà Nẵng.

“Bức thư thứ 3, không biết có đến tận tay má...”

Theo tư liệu tại khu tượng đài, năm 1954, ông Lê Ngọc Lân tập kết ra Bắc. Xa quê hương, ông tiếp tục học tập rồi công tác tại Hồng Quảng (tỉnh Quảng Ninh). Những năm đầu sống ở miền Bắc, ông nhiều lần gửi thư, bưu thiếp về cho mẹ Quy nhưng không một lá nào nhận được hồi âm.

Không biết những bức thư đã thất lạc nơi đâu, cũng không hay mẹ và gia đình có bình yên giữa chiến tranh, ông Lân vẫn đều đặn viết thư về nhà với hy vọng một ngày nào đó mẹ sẽ đọc được.

Đoạn trích thư của ông Lê Ngọc Lân gửi Mẹ Việt Nam anh hùng Trình Thị Quy được phục hồi lại

Năm 1959, ông viết thêm bức thư dài 8 trang rồi nhờ người quen mang về tận quê ở xã Tam Thăng. Trong trích đoạn thư được trưng bày tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, ông Lê Ngọc Lân cho biết đây là bức thứ 3 ông gửi cho mẹ nhưng vẫn canh cánh câu hỏi "bức thư có đến tận tay mẹ hay không?".

"Dù đến hay không con cứ viết, viết để gửi vào trang giấy này những nỗi buồn nhớ nhung thèm khát trong mối tình cảm thiêng liêng ấy. Viết để cho gió đưa đi, chim nhắn hộ, để cho âm vang mãi mãi về phương Nam xé tan bầu trời hắc ám và nặng nề ấy đi", ông Lân viết.

Người con trai ở phương xa cũng hiểu rằng, để một bức thư vượt qua giới tuyến, đến được tay mẹ là hành trình đầy hiểm nguy.

"Chắc má (mẹ) cũng rõ, bức thư đến được tay má phải qua muôn trùng khổ ải, nó vất vả long đong, lên thác xuống ghềnh, bao gian khổ nguy nan, nhưng rồi nó sẽ đến và má sẽ quý hơn vàng ngọc khi nhận được nó. Có đúng thế không má?", ông Lân viết.

Không chỉ mong thư đến được với mẹ, ông Lân còn khắc khoải chờ đợi một hồi âm từ quê nhà. Trong thư, ông cũng không quên gửi lời hỏi thăm từng người thân, làng xóm.

Ở những trang cuối, ông Lân nhớ về buổi chiều mùng 2 Tết năm 1954, ngày chia tay mẹ để lên đường tập kết. Ông kể về nỗi nghẹn ngào khi rời quê giữa những ngày đất nước còn chia cắt và niềm tin vào ngày thống nhất để được trở về.

Nguyên bản bức thư được trưng bày tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng

"Con không sao quên được hình ảnh lúc ra đi, con nghẹn ngào không biết nói gì với má, chỉ nói với má được một câu "má ở lại mạnh khỏe, con đi đây má ạ!". Câu nói ngắn ngủi ấy phải làm cho má đau nhói, riêng con nghẹn ngào không nói nên lời. Nhưng rồi cũng thấy được ở má niềm tin tưởng rằng người con của má ra đi rồi sẽ trở về và nhất định sẽ trở về với má, với bà con và xóm làng thân yêu.

Con ra đi giữa lúc mùa xuân đến một cách buồn tẻ, quạnh hiu, đau khổ nhưng con tin tưởng với sự đoàn kết, với sức đấu tranh bền bỉ của đồng bào ta thì ngày thống nhất sẽ đến. Con ra đi với lòng tin tưởng tự hào sẽ góp phần xây dựng miền Bắc vững mạnh để ngày mai toàn thắng đoàn tụ vui vầy...", ông Lân viết.

Chiếc ống tre, hũ sành chôn dưới lòng đất suốt 16 năm

Có lẽ chính ông Lân cũng không ngờ rằng, bức thư ấy không chỉ đến được với mẹ mà còn được gìn giữ nguyên vẹn suốt những năm tháng chiến tranh.

Ông Lê Văn Thẩn (cháu nội của Mẹ Việt Nam anh hùng Trình Thị Quy) cho biết câu chuyện về bức thư của bác Lân được mẹ ông kể lại rất nhiều lần.

Chiếc ống tre, hũ sành được Mẹ Việt Nam anh hùng Trình Thị Quy bỏ thư vào và chôn dưới đất

“Khi nhận được thư, bà nội mừng lắm nhưng cũng rất lo, vì nếu bị phát hiện gia đình sẽ gặp nguy hiểm. Bà nội đã cuộn bức thư lại, bỏ vào ống tre già rồi đậy kín lại. Sau đó đặt ống tre vào hũ sành, đem chôn dưới khu vườn sau nhà. Bà nói chỉ có như vậy mới giữ được lá thư và cũng giữ an toàn cho cả gia đình”, ông Thẩn kể.

Theo ông Thẩn, suốt nhiều năm sau đó, mảnh vườn ấy trải qua không biết bao nhiêu trận bom. Đất bị cày xới, nhà cửa nhiều lần hư hại, nhưng chiếc hũ sành vẫn được bà nội âm thầm gìn giữ.

Năm 1975, sau ngày đất nước thống nhất, ông Lê Ngọc Lân trở về quê hương. Ngày đoàn tụ, ông Lân vô cùng xúc động khi mẹ trao cho ông chiếc hũ sành đã chôn suốt nhiều năm, bên trong 8 trang giấy vẫn còn nguyên vẹn.

Ông Thẩn nhớ lại trong bức thư người bác viết từng nói về ngày chia tay mẹ vào mùng 2 Tết năm 1954 và luôn tin rằng sẽ có ngày trở về. Nhưng phải mất thêm 16 năm kể từ ngày viết bức thư ấy, lời hẹn giữa người bác với bà nội ông mới thành.

"Mỗi lần có dịp ghé Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, nhìn lại chiếc ống tre và bức thư, tôi không chỉ nhớ về bà mà còn nhớ đến những tháng năm chiến tranh, khi một bức thư cũng phải đánh đổi bằng biết bao hiểm nguy mới có thể đến được tay người thân", ông Thẩn chia sẻ.

Du khách tìm hiểu về những Mẹ Việt Nam anh hùng

Gia đình ông Lê Văn Thẩn có truyền thống cách mạng, ngoài bà nội Trình Thị Quy là Mẹ Việt Nam anh hùng, bà ngoại ông cũng là Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thia. Cha ông là liệt sĩ Lê Thao, gia đình có tổng cộng 4 liệt sĩ.

Ông Lê Hoài Nam (con trai ông Lê Ngọc Lân) cho biết lúc sinh thời, cha ông luôn xem bức thư là kỷ vật quý giá nhất của cuộc đời. Trước khi qua đời, cha ông đã quyết định hiến tặng bức thư cho Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng để nhiều người có cơ hội biết đến câu chuyện đặc biệt này.

Theo tư liệu tại Khu tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng, ông Lê Ngọc Lân (SN 1932) tham gia cách mạng năm 17 tuổi. Năm 1951, ông được điều về công tác tại Đội Thông tin liên lạc khu 5. Đến năm 1954 ông tập kết ra Bắc. Sau năm 1968, ông công tác nhiều năm trong ngành lâm nghiệp trước khi nghỉ hưu năm 1987. Ông sinh sống tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam cũ, đến năm 2023 thì qua đời.