"9 CÁI BÁT, 9 ĐÔI ĐŨA Câu chuyện cuộc đời Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010)"

9 CÁI BÁT, 9 ĐÔI ĐŨA
Câu chuyện cuộc đời Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904 – 2010)

NGƯỜI ĐÀN BÀ Ở XÓM RỪNG

Có một bức ảnh mà bất kỳ ai nhìn vào cũng phải nghẹn lại.

Chụp năm 2001, tại một ngôi nhà nhỏ ở thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Trong ảnh là một người đàn bà đã gần trăm tuổi, ngồi bên mâm cơm. Trên mâm có 9 cái bát, 9 đôi đũa, và 9 que hương cắm trên một bát hương duy nhất.

Chín cái bát. Chín người con trai. Không ai về.

Khi Đại tá — nhà báo Trần Hồng hỏi tại sao bày mâm như vậy, người đàn bà ấy nhìn thẳng vào ống kính và nói: "Tôi vẫn đợi nó về. Chín thằng, chắc chắn có 1 thằng về với tôi. Chắc chắn thế."

Người đàn bà đó là Mẹ Nguyễn Thị Thứ — người mẹ có nhiều con cháu hy sinh nhất trong lịch sử hai cuộc kháng chiến của dân tộc Việt Nam.

SINH RA ĐỂ YÊU THƯƠNG, LỚN LÊN ĐỂ MẤT MÁT

Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 (theo giấy căn cước chế độ cũ là năm 1902), tại xóm Rừng thuộc thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Vùng đất bà sinh ra là vùng đất của lửa — nơi hai cuộc chiến tranh đi qua không bỏ sót một mái nhà nào.

Bà lập gia đình với ông Lê Tự Trị, một người đàn ông cùng làng, hiền lành và yêu nước. Họ sinh được 12 người con — 11 trai, 1 gái. Một gia đình đông đúc, ấm áp, đủ tiếng cười tiếng khóc của trẻ thơ. Trong những năm tháng bình yên hiếm hoi ấy, chắc bà chưa bao giờ nghĩ rằng cuộc đời sẽ đòi lại tất cả những gì bà đã được nhận.

Rồi chiến tranh đến. Và không đi.

9 LẦN NHẬN GIẤY BÁO TỬ

Mẹ Nguyễn Thị Thứ là người mẹ có nhiều con cháu hy sinh nhất trong hai cuộc kháng chiến trường chinh chống thực dân Pháp (1946–1954) và chống đế quốc Mỹ (1954–1975): 9 con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại — tổng cộng 12 liệt sĩ.

Hãy để những con số đó thấm vào: 12 người thân. 12 tờ giấy báo tử. 12 lần bà phải học lại cách thở sau khi tưởng như không thể thở được nữa.

Khi con mẹ hy sinh đến người thứ tư, thứ năm, mẹ lại động viên người con thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, rồi thứ chín lên đường. Không phải vì bà không đau. Mà vì bà hiểu — cuộc chiến này không thể dừng lại chỉ vì một người mẹ đang khóc.

Người ta nói nước mắt có thể giúp vơi đi nỗi đau, nên khi mẹ đã không còn nước mắt để khóc, nỗi đau đó là không thể tả bằng lời.

Còn người con gái duy nhất — bà Lê Thị Trị — cũng không thoát khỏi vòng xoáy của chiến tranh. Bà Trị là thương binh, và cũng được trao tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng vì có chồng và 2 con gái là liệt sĩ. Mẹ và con gái — cùng chung một danh hiệu cao quý nhất, cũng là nỗi đau lớn nhất mà người phụ nữ có thể gánh chịu.

NGƯỜI MẸ CHE CHỞ TRĂM NGƯỜI

Nhưng câu chuyện của Mẹ Thứ không chỉ là câu chuyện của sự mất mát. Đó còn là câu chuyện của sự che chở và lòng dũng cảm thầm lặng.

Trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ, ngôi nhà nhỏ của bà ở xóm Rừng trở thành nơi trú ẩn bí mật cho cán bộ, bộ đội và du kích. Lúc an toàn, mẹ Thứ và các con mở hé cửa hầm để mọi người dễ thở; khi có động thì lại giả vờ trông coi bò để ngụy trang lại miệng hầm. Hàng trăm cán bộ, bộ đội, du kích đã được gia đình mẹ Thứ chở che, chăm sóc.

Cái giá của sự che chở đó, bà biết rõ hơn ai hết. Nếu bị phát hiện, cả nhà sẽ chết. Nhưng bà vẫn làm. Vì bà nghĩ đơn giản: đó là điều phải làm.

Những người lính trẻ được bà nuôi giấu không bao giờ quên được giọng nói của bà. Mỗi dịp ghé thăm, mẹ dặn dò từng li từng tí với người lính trẻ: "Sự nghiệp cách mạng còn dài, tụi bây phải cẩn thận." Lời dặn của một người mẹ — giản dị, lo lắng, yêu thương — như thể bà đang dặn dò chính những đứa con của mình trước khi ra trận.

TƯỜNG NHÀ VÀ 12 TỜ BẰNG TỔ QUỐC GHI CÔNG

Ai đến thăm nhà mẹ Thứ đều thấy hình ảnh trên tường: 12 bằng Tổ quốc ghi công và trên bàn thờ là hương khói của 9 người con trai.

12 tờ giấy treo trên tường. Một mình bà nhìn chúng mỗi ngày, từ sáng sớm cho đến khi tối muộn, suốt mấy chục năm sau chiến tranh. Không phải để tự hào — sự tự hào đó đã vượt ra ngoài khái niệm thông thường từ rất lâu rồi. Mà để nhớ. Để giữ cho những gương mặt ấy không nhòa đi theo thời gian.

BIỂU TƯỢNG CỦA CẢ MỘT DÂN TỘC

Mẹ Thứ được trao tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng vào năm 1994. Nhưng tên tuổi của bà đã vượt ra ngoài một danh hiệu. Bà trở thành nguyên mẫu của cả một công trình quốc gia.

Tượng đài Bà mẹ Việt Nam Anh hùng được khởi công ngày 27/7/2009, tại Núi Cấm, thôn Phú Thạnh, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam — lấy nguyên mẫu từ chính mẹ Nguyễn Thị Thứ. Bức tượng cao vút, đôi mắt nhìn xa xăm, hai bàn tay gầy guộc. Khuôn mặt của hàng triệu bà mẹ Việt Nam — nhưng chỉ một người được chọn để đại diện cho tất cả.

Quảng Nam là địa phương đứng đầu cả nước với hơn 15.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trên tổng số gần 140.000 bà mẹ của cả nước. Và trong số đó, người được chọn làm khuôn mặt chung, linh hồn chung — là bà.

BÀ RA ĐI, TƯỢNG ĐÀI Ở LẠI

Mẹ Thứ đã đoàn tụ với chồng và các con liệt sĩ vào ngày 10/12/2010. Bà thọ 106 tuổi — một cuộc đời dài đủ để chứng kiến đất nước đau thương, rồi chứng kiến đất nước đứng dậy.

Trong những năm cuối đời, bà vẫn sống ở ngôi nhà cũ ở xóm Rừng. Vẫn ngồi bên mâm cơm với 9 cái bát. Vẫn chờ.

Không phải vì bà không biết các con đã mất. Mà vì đối với một người mẹ, việc chờ đợi là điều duy nhất còn có thể làm cho những người không bao giờ trở về.

LỜI KẾT: SỨC MẠNH KHÔNG TÊN

Mẹ không còn nữa, nhưng tên tuổi của Mẹ vẫn mãi mãi sáng ngời trong lịch sử dân tộc Việt.

Và bức tượng ở Núi Cấm — đôi mắt nhìn về phía chân trời, hai tay buông xuôi nhẹ nhàng — vẫn đứng đó. Không nói gì. Nhưng ai đứng trước bức tượng đó cũng hiểu: có những người đã sống một cuộc đời mà ngôn ngữ không đủ để kể lại.

Mẹ Nguyễn Thị Thứ là một trong số ít những người như vậy.