AHLLVT Hoàng Kim Giao - Lời hẹn về ăn Tết còn dang dở

Trong lá thư đề ngày 10 tháng 11 năm 1968 gửi cha mẹ, Hoàng Kim Giao nhắc đến một mong ước rất đỗi bình thường: Tết này được về nhà. Giữa những dòng kể chuyện công tác, anh viết: “Bao giờ Tết về cậu mợ cho con ăn một bữa xôi chè thật no”. Người lính đang làm nhiệm vụ phá bom nhớ món ăn của tuổi nhỏ, nhớ những ngày còn ở bên gia đình.

Ngày 10-11-1968

Cậu mợ kính yêu!

Trước khi đi công tác con không báo tin được cho cậu mợ, vì chỉ có một vài giờ mà phải chuẩn bị nhiều thứ quá. Hôm nay, sau hơn một tháng làm công tác, con nghỉ để chuẩn bị đi đợt mới, con tranh thủ viết thư về để cậu mợ yên tâm.

Từ 29-9 con bắt đầu đi vào khu 4. Hiện giờ con đang ở Hà Tĩnh và sắp tới con sẽ đi vào Quảng Bình và sâu hơn chút nữa...

Cùng đi với con còn có 5 đồng chí chiến sĩ nữa. Ði để thu thập chiến lợi phẩm và phá bom nổ chậm. Một tháng qua con đã phải đi khá nhiều đường đất vất vả và cả đói nữa, nhưng cũng có nhiều điều đáng mừng. Con được đi tới những vùng ác liệt nhất của chiến trường khu 4. Ở đây có những quãng chỉ 2 km mà địch đã trút xuống 5.000 quả bom! Ở đây có những đội thanh niên xung phong cùng với mặt đường phải chịu từng ấy bom đạn và trong đội ngũ kiên cường đó những chiến sĩ phá bom là những người được yêu quý nhất. Có những lúc chúng con phải phá bom trên sông, trước mặt bao cảnh thương vong. Vì bom đạn giặc, con vẫn dẫn đầu anh em bơi lội trên sông, phá thông luồng lạch, tạo một niềm tin vững chắc cho các chiến sĩ giao thông.

Có những lúc chúng con phải phá bom mở đường ở các trọng điểm đánh phá trên bộ, dưới làn bom đạn dày đặc của máy bay giặc Mỹ. Bị sức ép nhiều lần, anh em thương vong gần hết, nhưng con của cậu mợ vẫn vững vàng tổ chức các đồng chí đảng viên gan dạ nhất phá sạch bom đạn giặc, cho xe thông đúng 12 giờ sau lệnh ngừng bắn. Anh em lái xe trên tuyến đường này đã dành cho chúng con những phần thưởng rất đáng quý.

Dù đứng giữa bãi bom của địch, hay dưới làn mưa đạn máy bay, con của cậu mợ vẫn vững vàng tiến lên phía trước. Cậu mợ ạ, ở đây chuyện sống chết đặt ra không phải từng ngày, mà từng giờ một. Có đồng chí vừa thăm con, nửa tiếng sau đã bị hy sinh. Có lúc con đã phải động viên sự hy sinh của từng người. Những lúc đó, như mọi người, con cũng nghĩ tới chuyện sống chết. Con nghĩ nếu con hy sinh thì trước mắt sẽ không hoàn thành nhiệm vụ, không đầy đủ trách nhiệm với các đồng  chí cùng đi. Cậu mợ và các em con sẽ thương nhớ con nhiều. Sức khỏe của cậu mợ cũng mau bị giảm sút. Tuy vậy không phải lúc nào con cũng được cân nhắc tới chuyện sống chết. Bởi con nghĩ rằng cần phải sống, nhưng không thể từ bỏ hay trốn tránh những hy sinh cần thiết! Và lúc đó con lại vững vàng tự tin đứng giữa bãi bom...

Lệnh ngừng bắn đã tạo cho chúng con thuận lợi lớn trong công tác, nhưng những hy sinh của các chiến sĩ phá bom vẫn còn tiếp tục. Mỗi khi đứng trước những quả bom nổ chậm, hay chờ tiếng bộc phá nổ, con thường nghĩ tới cậu mợ, tới các em ở xa...

Cậu mợ và các em có biết con sẽ thế nào không, nếu quả bom nổ?

Những lúc đứng giữa cảnh chết chóc hoang tàn đó, con nghĩ nhiều đến hạnh phúc gia đình, nghĩ tới ngày sum họp, nghĩ tới những ngày hòa bình và con nghĩ ước mơ ngày về gặp mặt cậu mợ và các em con. Con luôn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ để Tết có thể về nhà với gia đình, ngày ấy nhất định sẽ tới.

Ðến Tết này khi con về nhà, con sẽ kể lại cho cậu mợ nghe những ngày tháng chiến đấu căng thẳng, thầm lặng của con và con sẽ được ăn nhiều thứ, ăn đủ các loại rau. Ở đây, con chỉ được ăn toàn đồ hộp lương khô, gạo rang, nước suối. Bao giờ Tết về cậu mợ cho con ăn một bữa xôi chè thật no, như hồi bé lúc ở với cậu mợ con vẫn được ăn.

Cậu mợ kính yêu của con! Cậu mợ

đừng lo cho con. Con làm việc với lòng tự tin và ý thức trách nhiệm với tập thể và với những người thân yêu của con. Nếu

người chiến sĩ công binh không được sai sót một lần trong đời, thì con của cậu mợ xứng đáng là người chiến sĩ công binh ưu tú. Cậu mợ đừng lo lắng cho con, cậu mợ giữ gìn sức khỏe để Tết về con được vui.

Cậu mợ bảo nhà con rằng con không viết được thư, nhưng chưa lúc nào con không nghĩ tới... Ở đây tìm được tờ giấy, ngòi mực viết lá thư không dễ chút nào, có khi đổi bằng cả máu xương. Cậu mợ bảo nhà con khi được nghỉ Tết thì cứ về luôn Hải Phòng, để xe đạp lại gửi cơ quan cho con, khi nào được về con sẽ đạp xe về, đừng ở Hà Nội chờ con.

Con mong cậu mợ được khỏe mạnh, đừng lo lắng nhiều cho con. Con sẽ về chỉ sớm hay muộn mà thôi.

Con của cậu mợ

Nhưng lá thư chưa khép lại ở lời hẹn ấy. Trong phần tái bút ngày 14 tháng 11, anh báo có lẽ không về kịp Tết, dặn cha mẹ giữ sức khỏe và nhắn người vợ về với gia đình. Anh còn lo đến chiếc xe đạp, chiếc va li và gói chăn để lại. Những việc nhỏ được ghi bên cạnh chuyện sống chết khiến khoảng cách giữa chiến trường và mái nhà bỗng trở nên gần gũi.

Kính thư: Hoàng Kim Giao

Tái bút: Cậu mợ yêu quý của con!

Hôm nay có người ra Hà Nội mà không kịp viết lá thư khác gửi cậu mợ. Tết này chắc con không về kịp, cậu mợ đừng buồn. Có nhà con ở nhà, cậu mợ coi như có con ở nhà rồi. Khi nào làm xong nhiệm vụ con sẽ ở nhà lâu với cậu mợ.

Cậu mợ giữ sức khỏe đừng lo buồn. Con nhớ cậu mợ và các em con lắm. Cậu mợ bảo các em cố gắng học giỏi, ngoan ngoãn. Cậu mợ bảo nhà con Tết về nhà mang cả xe đạp về. Ðồ đạc con để lại có chiếc va ly, trong đó có một số đồ hộp và một gói chăn, cậu mợ viết thư bảo nhà con mang về.

Thôi, con sắp phải đi rồi...

                      Ngày 14-11-1968

Hoàng Kim Giao sinh năm 1941, quê Hải Phòng. Được đào tạo về vật lý, anh công tác trong ngành nghiên cứu kỹ thuật quân sự. Khi có cơ hội đi nghiên cứu sinh ở Liên Xô, anh tình nguyện ở lại tham gia nghiên cứu cách đối phó với bom từ trường. Đến năm 1968, công việc đưa người cán bộ trẻ vào Khu IV, nơi những tuyến đường chi viện cho miền Nam đang bị đánh phá ác liệt.

Với người lính làm khoa học, kết quả nghiên cứu phải giúp những chuyến xe tiếp tục lăn bánh. Hoàng Kim Giao cùng đồng đội vừa nghiên cứu, vừa trực tiếp xử lý bom và hướng dẫn các lực lượng làm nhiệm vụ trên tuyến đường. Theo bảng thành tích được Báo Sài Gòn Giải Phóng dẫn lại, anh đã trực tiếp phá 32 quả bom nổ chậm, tháo ngòi nổ 40 quả bom từ trường phục vụ nghiên cứu. Phía sau những con số là nhiều lần anh phải đến gần hiểm nguy để tìm cách bảo vệ người khác.

Đọc những trang thư của anh, người ta còn gặp một người chồng nhớ vợ, một người anh mong ngày đoàn tụ với các em. Người vợ ấy là Nguyễn Thị Lan. Xa nhau vì nhiệm vụ, họ gửi gắm tình cảm qua thư, cùng hy vọng vào ngày sum họp. Những lời thương nhớ cho thấy anh có biết bao điều muốn gìn giữ cho tương lai của mình.

Bởi vậy, lòng dũng cảm của Hoàng Kim Giao càng khiến người đọc suy nghĩ. Một con người yêu mái ấm đến thế vẫn bền bỉ làm công việc nguy hiểm. Sự lựa chọn ấy giúp ta hiểu tình yêu đất nước qua những điều cụ thể: làm tròn nhiệm vụ để con đường được thông, để đồng đội bớt hiểm nguy, để những gia đình có thêm hy vọng đoàn tụ.

Cuối tháng 12 năm 1968, đoàn công tác trở ra Hà Nội. Khi đi qua xã Nam Hưng, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An, đoàn được địa phương nhờ giúp xử lý những quả bom còn đe dọa cuộc sống và sản xuất. Hoàng Kim Giao cùng đồng đội dừng lại làm nhiệm vụ. Hành trình trở về vì thế có thêm một chặng công tác.

Trong lần phá bom ấy, một quyết định của anh đã ở lại rất lâu trong ký ức người đồng đội Phạm Văn Cư. Theo lời ông Cư được báo chí ghi lại, biết vợ ông vừa sinh con trai, Hoàng Kim Giao yêu cầu ông xuống dưới đồi. Báo Nhân Dân thuật lại lời anh: “Vợ cậu vừa sinh con trai, cậu xuống đi để cho con còn được nhìn mặt bố”. Ông Cư ban đầu không muốn rời vị trí, nhưng cuối cùng chấp hành quyết định của người chỉ huy.

Có thể cảm nhận sức nặng của lời dặn ấy từ một điều rất giản dị: giữa công việc đầy hiểm nguy, anh vẫn nghĩ đến đứa trẻ đang chờ cha. Hạnh phúc của gia đình đồng đội đã trở thành một điều anh muốn che chở. Câu chuyện khiến người đọc nhớ đến anh cả trong tư cách một người chỉ huy biết thương người.

Ngày 30 tháng 12 năm 1968, khi đang làm nhiệm vụ phá bom tại Nam Hưng, Hoàng Kim Giao và chiến sĩ Lương Văn Tín hy sinh. Hoàng Kim Giao mới 27 tuổi. Đồng đội và nhân dân an táng hai anh trong một ngôi mộ chung bên tuyến đường 15A. Chuyến trở về của người đã viết thư hẹn ăn Tết với cha mẹ dừng lại trên mảnh đất Nghệ An.

Bữa xôi chè được nhắc đến trong thư, từ đó, gợi lên một cuộc đoàn tụ không thành. Đọc lại lời hẹn, ta hiểu thêm những mất mát mà gia đình người lính phải mang theo khi đất nước đi qua chiến tranh. Một ngày hòa bình có ý nghĩa sâu xa bởi nó cho phép bao người được trở về, được ngồi ăn cùng cha mẹ, được nhìn con mình lớn lên.

Với ông Phạm Văn Cư, ký ức về Hoàng Kim Giao gắn với lòng biết ơn một người đồng đội đã nhận lấy phần hiểm nguy. Bài viết trên Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh Nghệ An năm 2013 ghi lại việc ông vẫn thắp hương tưởng nhớ anh vào những dịp giỗ, Tết. Tình đồng đội tiếp tục hiện diện trong đời sống của người ở lại, qua những việc âm thầm như thế.

Những đóng góp của Hoàng Kim Giao cũng được đất nước ghi nhận. Công trình nghiên cứu chống phá thủy lôi từ tính và bom từ trường, bảo đảm giao thông giai đoạn 1967–1972, có phần đóng góp của anh, được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996. Ngày 21 tháng 12 năm 2009, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những lá thư giúp thế hệ sau hiểu thêm con người phía sau danh hiệu ấy. Qua đó, ta có thể hình dung một người trẻ coi trọng việc học, gắn tri thức với nhiệm vụ, yêu gia đình và quan tâm đến đồng đội. Cuộc đời ngắn ngủi của anh để lại một câu hỏi cho người đọc hôm nay: mình sẽ dùng thời gian, hiểu biết và những cơ hội đang có để làm điều gì có ích?

Trong hòa bình, câu trả lời có thể bắt đầu từ việc học đến nơi đến chốn, hoàn thành phần việc được giao và giúp đỡ người bên cạnh khi họ cần. Tưởng nhớ Hoàng Kim Giao cũng là biết trân trọng những cuộc trở về mình còn có thể thực hiện. Lá thư của anh nhắc chúng ta đừng coi việc được về nhà, được gặp người thân là một điều hiển nhiên.

Người con ấy đã không trở về ăn bữa xôi chè như mong ước. Nhưng qua lá thư còn lại và ký ức đồng đội, lời hẹn của anh vẫn đến được với những người sinh ra sau chiến tranh. Nó khiến ta muốn sống tử tế hơn, có trách nhiệm hơn, và biết quý một ngày bình yên bên gia đình.

Nguồn và tư liệu lịch sử

1. Bức thư cuối cùng của liệt sĩ Hoàng Kim Giao - Báo Nhân Dân