Ánh Bình Minh Trên Xã

Ở Nhơn Hòa Lập, bình minh chưa bao giờ đến một cách vội vàng. Nó luôn bắt đầu bằng sự lặng lẽ của đất trời Đồng Tháp Mười – nơi ánh sáng phải len qua màn sương mỏng trên mặt kinh, phải đi thật chậm qua những hàng tràm già mới chạm được vào mái nhà của người dân quê. Có những người nói rằng, chỉ cần đứng ở một bến nước khi trời còn bảng lảng tối, nghe tiếng chim thức giấc và nhìn mặt trời nhô lên khỏi rặng cây xa, là đủ hiểu vì sao người ta thương vùng đất này đến vậy.

Nhưng để có được những buổi sáng bình yên ấy, Nhơn Hòa Lập đã từng đi qua những tháng năm không dễ dàng.

Ngày xưa, khi chiến tranh còn phủ bóng xuống Đồng Tháp Mười, bình minh không chỉ là lúc bắt đầu một ngày mới. Nó còn là khoảng khắc của chờ đợi, của lo âu, của hy vọng mong manh sau một đêm dài căng thẳng. Những người sống ở vùng căn cứ khi ấy đều hiểu rằng: nếu trời sáng mà không có tiếng động bất thường, không có tin dữ từ bến kinh, không có xuồng lạ xuất hiện ngoài rìa rừng tràm – ấy đã là một sự bình yên quý giá.

Có một người đàn ông già trong xóm từng kể rằng, ông nhớ nhất những buổi sáng thời chiến không phải vì tiếng chim hay ánh nắng, mà vì ánh mắt của mẹ ông. Mỗi sáng bà đều đứng trước hiên nhà, tay vịn cột, nhìn thật lâu về phía con kinh nhỏ dẫn vào rừng tràm. Bà không nói nhiều. Nhưng ai cũng hiểu bà đang chờ một điều gì đó – có khi là tin từ người thân, có khi chỉ mong đêm qua đừng xảy ra trận càn nào mới.

Ngày ấy, ở Nhơn Hòa Lập, ánh bình minh đôi khi đến trong sự dè chừng. Người dân thức dậy từ rất sớm nhưng không ai vội mở toang cửa nhà. Họ nhìn ra mặt nước trước. Quan sát những dấu hiệu nhỏ nhất. Một chiếc xuồng neo sai vị trí. Một vết nước lạ trên bờ đất. Một khoảng im lặng bất thường nơi bến kinh. Những thứ tưởng nhỏ ấy đôi khi lại là dấu hiệu cho thấy đêm qua vùng căn cứ đã có chuyện.

Nhưng dù chiến tranh có khắc nghiệt đến đâu, cuộc sống vẫn phải tiếp tục.

Người dân vẫn ra đồng. Người đàn ông vẫn vác cuốc đi từ lúc mặt trời còn thấp. Người phụ nữ vẫn nhóm bếp nấu cơm, vá lại tấm áo cũ cho con. Những đứa trẻ vẫn chạy chân trần trên bờ đất, tiếng cười nhỏ vang lên giữa không gian còn ngái ngủ. Có điều, phía sau những điều bình thường ấy luôn là sự cảnh giác âm thầm.

Có những sáng vừa hửng nắng, người ta đã thấy du kích trở về từ ca trực đêm. Áo bà ba sẫm màu còn dính bùn non. Mắt đỏ vì thức trắng. Có người ghé bến kinh rửa mặt rồi lại đi ngay. Có người chỉ kịp ngồi uống chén trà nóng mà bà con đưa vội trước khi tiếp tục nhiệm vụ. Không ai nói nhiều về những gì đã xảy ra trong đêm, bởi ở Đồng Tháp Mười, sự im lặng đôi khi là cách để giữ an toàn cho nhau.

Có một buổi sáng mà người dân trong vùng không bao giờ quên.

Đêm trước ấy, tiếng súng đã vang lên ở phía rìa rừng tràm. Không lớn, nhưng đủ khiến cả vùng thức trắng. Những người gác kinh không ngủ. Xuồng giao liên tạm dừng. Các gia đình chuẩn bị sẵn đường rút nếu tình huống xấu xảy ra.

Đến gần sáng, khi tiếng chim bắt đầu vang trên ngọn tràm, mặt trời còn chưa ló dạng, một chiếc xuồng nhỏ từ trong rạch hẹp lặng lẽ quay về. Trên xuồng là mấy người du kích vừa hoàn thành nhiệm vụ cảnh giới. Họ mệt mỏi nhưng ánh mắt nhẹ đi vì biết vùng căn cứ vẫn an toàn.

Người già trong xóm bảo nhau:

“Thấy mặt trời lên mà làng còn yên, đó là điều quý hơn vàng.”

Có lẽ vì từng trải qua những ngày như thế mà người dân Nhơn Hòa Lập quý bình minh hơn nhiều nơi khác.

Rồi thời gian trôi đi.

Chiến tranh lùi xa.

Rừng tràm vẫn đứng đó, nhưng không còn những đêm căng thẳng kéo dài. Những chiếc xuồng không sáng đèn giờ thay bằng xuồng chở lúa, chở hàng hóa, chở tiếng cười của người dân đi chợ sớm. Bến kinh năm nào từng là nơi cảnh giới giờ trở thành nơi trẻ con tụ tập thả chân xuống nước, nghe ông bà kể chuyện cũ.

Bình minh hôm nay ở Nhơn Hòa Lập vì thế cũng khác.

Ánh nắng đầu ngày soi lên những con đường mới. Tiếng loa trường học vang lên giữa buổi sáng trong trẻo. Những mái nhà khang trang nối nhau dọc bờ kinh. Người dân gặp nhau ngoài chợ, hỏi han chuyện mùa màng, chuyện con cái học hành, chuyện cuộc sống đổi thay từng ngày.

Nhưng có một điều chưa từng thay đổi.

Đó là tình yêu của người dân với mảnh đất này.

Bởi dù quê hương đã khác xưa rất nhiều, trong lòng những người từng đi qua năm tháng gian khó, mỗi buổi bình minh vẫn mang một ý nghĩa đặc biệt. Nó không chỉ là ánh sáng của một ngày mới. Nó còn là minh chứng cho những gì quê hương đã vượt qua.

Có người tóc đã bạc, sáng nào cũng thích ngồi trước hiên nhìn mặt trời lên trên con kênh cũ. Không phải để nhớ nỗi buồn, mà để thấy lòng nhẹ lại khi nghĩ rằng: vùng đất từng đi qua khói lửa nay đã thật sự bình yên.

“Ánh Bình Minh Trên Xã” vì thế không chỉ là câu chuyện về mặt trời mọc trên một miền quê.

Đó còn là câu chuyện về sự hồi sinh của một vùng đất.

Là hành trình từ những buổi sáng thấp thỏm chờ tin chiến sự đến những ngày yên bình đầy tiếng cười.

Là ký ức của những con người đã âm thầm giữ quê hương qua giông gió để hôm nay, khi mặt trời lên trên Nhơn Hòa Lập, ánh sáng ấy không còn đi cùng nỗi lo âu – mà đi cùng niềm tin, sự thanh bình và hy vọng cho những mùa mai sau./.